Σαν θεωρητικός φυσικός με έδρα το Καίμπριτζ, έζησα τη ζωή μου μέσα σε μια εξαιρετικά προνομιακή φούσκα. Το Καίμπριτζ είναι ασυνήθιστη πόλη, επικεντρωμένη γύρω από ένα από τα μεγαλύτερα πανεπιστήμια του κόσμου. Μέσα σ’αυτή την πόλη, η επιστημονική κοινότητα της οποίας έγινα μέλος από τα είκοσί μου χρόνια είναι ακόμα πιο κλειστή.
Και μέσα στην επιστημονική αυτή κοινότητα, μια μικρή ομάδα διεθνών θεωρητικών φυσικών, με τους οποίους έχω περάσει την εργασιακή μου ζωή, μερικές φορές μπορεί να μπει στον πειρασμό να θεωρήσει εαυτόν την κορυφή. Επιπλέον, με τη διασημότητα που συνοδεύει τα βιβλία μου και την απομόνωση που μου έχει επιβάλει η ασθένειά μου, αισθάνομαι λες και ο φιλντισένιος πύργος μου γίνεται ψηλότερος.
Έτσι, η πρόσφατη προφανής απόρριψη των ελίτ τόσο από την Αμερική όσο και από την Βρετανία αισθάνομαι ότι στοχεύει εμένα, όσο οποιονδήποτε. Ό,τι μπορεί να σκεφτόμαστε από την απόφαση του Βρετανικού εκλογικού σώματος να απορρίψει την συμμετοχή στην ΕΕ και των Αμερικανικών πολιτών να εναγκαλιστούν τον Ντόναλντ Τραμπ σαν επόμενο πρόεδρο, δεν υπάρχει αμφιβολία στο μυαλό των σχολιαστών ότι ήταν μια κραυγή θυμού από ανθρώπους που ένιωσαν εγκατάλειψη από τους ηγέτες τους.
Ήταν, όλοι φαίνεται να συμφωνούν, η στιγμή που οι ξεχασμένοι μίλησαν, βρίσκοντας τη φωνή να απορρίψουν την συμβουλή και καθοδήγηση των ειδικών και της απανταχού ελίτ.
Δεν αποτελώ εξαίρεση σ’ αυτόν τον κανόνα. Είχα προειδοποιήσει πριν την ψήφιση του Brexit ότι θα έβλαπτε την επιστημονική έρευνα στη Βρετανία, ότι αυτή η επιλογή θα ήταν βήμα προς τα πίσω, και το εκλογικό σώμα – ή τουλάχιστον ένα αρκετά σημαντικό μέρος του – δεν μου έδωσε περισσότερη σημασία από όση έδωσε σε άλλους πολιτικούς ηγέτες, συνδικαλιστές, καλλιτέχνες, επιστήμονες, επιχειρηματίες και άλλες διασημότητες που έδωσαν την ίδια αγνοημένη συμβουλή στην υπόλοιπη χώρα.
Αυτό που έχει σημασία τώρα, πολύ περισσότερο από τις επιλογές των δύο εκλογικών σωμάτων, είναι πώς θα αντιδράσουν οι ελίτ. Πρέπει, με τη σειρά μας, να απορρίψουμε αυτές τις επιλογές σαν ξεσπάσματα του ωμού λαϊκισμού που απέτυχε να συνυπολογίσει τα γεγονότα, και προσπαθήσουμε να παρακάμψουμε ή να οριοθετήσουμε τις επιλογές που εκπροσωπούν; Θα έλεγα κάτι τέτοιο θα ήταν τεράστιο λάθος.
Οι ανησυχίες που υποκρύπτουν αυτές τις επιλογές για τις οικονομικές συνέπειες της παγκοσμιοποίησης και της επιταχυνόμενης τεχνολογικής αλλαγής είναι απόλυτα κατανοητές. Ο αυτοματισμός των εργοστασίων ήδη έχουν αποδεκατίσει θέσεις εργασίας στην παραδοσιακή βιομηχανία, και η αύξηση της τεχνητής νοημοσύνης πιθανόν να επεκτείνει αυτήν την καταστροφή θέσεων εργασίας βαθιά στις μεσαίες τάξεις, αφήνοντας μόνο τις θέσεις φροντίδας, δημιουργίας και ελέγχου.
Αυτό με τη σειρά του θα επιταχύνει την πιο ευρεία οικονομική ανισορροπία στον κόσμο. Το ίντερνετ και οι πλατφόρμες που το στηρίζουν επιτρέπουν σε πολύ μικρές ομάδες ατόμων να έχουν τεράστια κέρδη απασχολώντας πολύ λίγους ανθρώπους. Αυτό είναι αναπόφευκτο, είναι πρόοδος, αλλά είναι ταυτόχρονα και κοινωνικά καταστροφικό.
Αυτό συνοδεύει την οικονομική κατάρρευση, που έκανε τον κόσμο να κατανοήσει ότι πολύ λίγα άτομα που ασχολούνται στον οικονομικό κλάδο μπορούν να συσσωρεύσουν τεράστιες ανταμοιβές και ότι οι υπόλοιποι συνυπογράφουμε την επιτυχία αυτή και πληρώνουμε το λογαριασμό όταν η απληστία τους μας οδηγεί εκτός δρόμου. Ετσι ζούμε σε ένα κόσμο αυξανόμενης, και όχι μειούμενης οικονομικής ανισότητας, όπου πολλοί άνθρωποι βλέπουν όχι μόνο το επίπεδο ζωής τους, αλλά την ίδια τους την ικανότητα να κερδίσουν τα προς το ζην, να εξαφανίζεται. Δεν είναι περίεργο λοιπόν αν αναζητούν μια νέα συμφωνία, την οποία ο Τραμπ και το Brexit μπορεί να εμφανίστηκαν ότι εκπροσωπούν.
Πρόκειται επίσης για την περίπτωση μιας ακόμα ακούσιας συνέπειας της παγκόσμιας διάδοσης του ίντερνετ και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης: η ακραία φύση των ανισοτήτων είναι πολύ πιο εμφανής απ’ ό,τι στο παρελθόν. Για μένα η ικανότητα της χρήσης της τεχνολογίας για να επικοινωνώ ήταν μια απελευθερωτική και θετική εμπειρία. Χωρίς αυτή δεν θα μπορούσα να συνεχίσω να δουλεύω όλα αυτά τα χρόνια.
Αλλά σημαίνει επίσης ότι η ζωή των πιο πλούσιων ανθρώπων στα πιο πλούσια μέρη του κόσμου είναι εμφανής σε όλους τους κατόχους τηλεφώνων, όσο φτωχοί κι αν είναι. Και αφού τώρα όλο και περισσότεροι έχουν πρόσβαση σε τηλέφωνο παρά σε καθαρό νερό στην υποσαχάρια Αφρική, σημαίνει ότι σύντομα σχεδόν κανείς στον πολυπληθή μας πλανήτη δεν θα μπορεί να ξεφύγει από την ανισότητα.
Οι συνέπειες είναι απλές: οι φτωχοί αγρότες συνωστίζονται στις πόλεις, σε παραγκουπόλεις, οδηγημένοι από την ελπίδα. Και τότε, συχνά, ανακαλύπτοντας ότι η νιρβάνα του Instagram δεν είναι εκεί διαθέσιμη, την αναζητούν αλλού, ενώνονται με ακόμα μεγαλύτερη πλήθη οικονομικών μεταναστών αναζητώντας μια καλύτερη ζωή.
Αυτοί οι μετανάστες με τη σειρά του θέτουν νέες απαιτήσεις στις υποδομές και τις οικονομίες των χωρών που καταλήγουν, υπονομεύοντας την ανοχή και παραπέρα πυροδοτώντας τον πολιτικό λαϊκισμό.
Για μένα, η πραγματικά ανησυχητική πλευρά όλου αυτού, είναι ότι τώρα, περισσότερο από ποτέ άλλοτε στην ιστορία μας, το είδος μας πρέπει να εργαστεί από κοινού. Αντιμετωπίζουμε απίστευτες περιβαλλοντικές προκλήσεις: κλιματική αλλαγή, παραγωγή τροφίμων, υπερπληθυσμό, εξαφάνιση ειδών, επιδημίες, όξινη βροχή.
Όλα μαζί, είναι μια υπενθύμιση ότι βρισκόμαστε στο πιο επικίνδυνο σημείο για την ανάπτυξη της ανθρωπότητας. Τώρα έχουμε την τεχνολογία για να καταστρέψουμε τον πλανήτη που ζούμε, αλλά δεν έχουμε ακόμα αναπτύξει την ικανότητα να φύγουμε από αυτόν. Ισως σε μερικές εκατοντάδες χρόνια, να έχουμε ιδρύσει ανθρώπινες αποικίες ανάμεσα στα άστρα, αλλά αυτή τη στιγμή έχουμε μόνο έναν πλανήτη, και πρέπει να συνεργαστούμε για να τον προστατέψουμε.
Για να γίνει αυτό, πρέπει να σπάσουμε και όχι να ορθώσουμε τείχη μέσα και ανάμεσα στα έθνη. Αν πρόκειται να έχουμε μια ευκαιρία καταφέρουμε κάτι, οι ηγέτες του κόσμου πρέπει να αναγνωρίσουν ότι έχουν αποτύχει και απογοητεύουν τους πολλούς. Με τους πόρους να συγκεντρώνονται στα χέρια λίγων, πρέπει να μάθουμε να μοιραζόμαστε πολλά περισσότερα από ό,τι τώρα.
Με όχι απλά δουλειές αλλά ολόκληρες βιομηχανίες να εξαφανίζονται, πρέπει να βοηθήσουμε τους ανθρώπους να επανεκπαιδευτούν για ένα νέο κόσμο και να τους στηρίξουμε οικονομικά όσο γίνεται αυτό. Αλλά οι κοινότητες και οικονομίες δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν τα σημερινά επίπεδα μετανάστευσης, πρέπει να κάνουμε περισσότερα για να ενθαρρύνουμε την παγκόσμια ανάπτυξη, καθώς αυτός είναι ο μόνος τρόπος που θα πείσει τα εκατομμύρια των μεταναστών να αναζητήσουν το μέλλον στον τόπο τους.
Μπορούμε να το κάνουμε, είμαι πολύ αισιόδοξος για το είδος μας. Αλλά πρέπει οι ελίτ, από το Λονδίνο μέχρι το Χάρβαρντ, από το Καίμπριτζ μέχρι το Χόλιγουντ, να πάρουμε μαθήματα από τον χρόνο που πέρασε. Να μάθουμε πάνω απ’ όλα ένα μέτρο ταπεινότητας.

πηγή: theguardian.com