Το «πραξικόπημα της πυτζάμας» όπως έμεινε στην Ιστορία, ήταν μια αποτυχημένη απόπειρα πραξικοπήματος και ανατροπής της κυβέρνησης του Κωνσταντίνου Καραμανλή από πιστούς στην χούντα ανώτατους και ανώτερους αξιωματικούς του Στρατού Ξηράς τον Φεβρουάριο του 1975.

Την συνωμοσία αποκάλυψε στην κυβέρνηση ο τότε διευθυντής του Τμήματος Ασφαλείας της ΚΥΠ και χειριστής των Αρχείων της ΕΣΑ, ταγματάρχης Ιωάννης Αλεξάκης, μετέπειτα αντιστράτηγος επί κυβερνήσεων ΠΑΣΟΚ.

Μετά την πτώση της χούντας του Ιωαννίδη και την αποκατάσταση της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας, η Βουλή των Ελλήνων ενέκρινε το Δ’ Ψήφισμα στις 17 Ιανουαρίου του 1975, με το οποίο διαδήλωνε ότι «η δημοκρατία δικαίω ουδέποτε κατελύθη», χαρακτηρίζοντας την κατάλυση της δημοκρατίας στις 21 Απριλίου 1967 όχι ως επανάσταση που δημιουργεί δίκαιο αλλά ως πραξικόπημα. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα να ξεκινήσει η ποινική δίωξη των πρωταιτίων της δικτατορίας, με τους Γεώργιο Παπαδόπουλο, Στυλιανό Παττακό, Νικόλαο Μακαρέζο, Δημήτριο Ιωαννίδη, Μιχαήλ Ρουφογάλη, Ιωάννη Λαδά, Θεόδωρο Θεοφιλογιαννάκο κι άλλους να προφυλακίζονται αμέσως.

Στους πρώτους όμως μήνες της Μεταπολίτευσης, το ενδεχόμενο στρατιωτικού πραξικοπήματος θεωρούνταν κάτι παραπάνω από πιθανό. Υπήρχαν, πολλές φήμες, άλλες αληθινές κι άλλες φανταστικές. Οι φήμες έκαναν λόγο για σύλληψη και απαγωγή του Καραμανλή, ομάδες αξιωματικών θα δημιουργήσουν αιματηρά επεισόδια, οι περισσότεροι καταδρομείς είναι χουντικοί κλπ. Το γεγονός είναι ότι, η κυβέρνηση δεν ήταν βέβαιη ότι είχε το στράτευμα υπό τον έλεγχό της και αυτό το ομολογεί ο ίδιος ο Καραμανλής στο βιβλίο Αρχείο, Γεγονότα & Κείμενα. 

Ο ίδιος ο πρωθυπουργός Καραμανλής, κάποιοι υπουργοί και στελέχη της κυβέρνησης φρόντιζαν να παίρνουν στοιχειώδη μέτρα αυτοπροστασίας. Ο τότε υπουργός Προεδρίας Γεώργιος Ράλλης γράφει σε βιβλίο του: Υπήρξαν πολλές πληροφορίες για απόπειρα συλλήψεως του Καραμανλή. Μερικά βράδια ο πρωθυπουργός δεν κοιμόταν στη ‘Μεγάλη Βρετανία’, ενώ κάποιο βράδυ κοιμήθηκε στο πλοίο ενός φίλου του για να μην τον συλλάβουν.

Και ο τότε υπουργός Εθνικής Άμυνας Ευάγγελος Αβέρωφ μιλώντας μετά από καιρό στη Βουλή ανέφερε: …Φήμες και πληροφορίες περί επικείμενων δυναμικών ενεργειών ή και γενικότερου πραξικοπήματος οργίαζαν. Η κατάσταση αυτή συνεχίστηκε επί αρκετόν καιρόν κάθε τόσο με πολλή ένταση και ενίοτε με συγκεκριμένους κινδύνους.

Όπως μαθεύτηκε αργότερα, είχε δημιουργηθεί μια ομάδα αξιωματικών μεταξύ άλλων τους Παύλο Παπαδάκη, Γεώργιο Λαμπουση, Ιωάννη Στειακάκη, Ανδρέα Θανόπουλο και Παρασκευά Μπόλαρη, οι οποίοι μέσω μυστικών συναντήσεων, προχώρησαν στον σχεδιασμό μιας στρατιωτικής κίνησης σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη και Λάρισα με στόχους την παραίτηση της κυβέρνησης του Κωνσταντίνου Καραμανλή, την επάνοδο της Ελλάδας στο στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ (από το οποίο είχε αποχωρήσει μετά την Τουρκική εισβολή στην Κύπρο) και την απελευθέρωση του πρώην δικτάτορα ταξίαρχου Δημήτρη Ιωαννίδη. Το σχέδιο των συνωμοτών προέβλεπε την κατάληψη του Κέντρου Εκπαιδεύσεως Τεθωρακισμένων, την απομόνωση του αεροπορικού στρατηγείου της Λάρισας, την κατάληψη του στρατηγείου της Στρατιάς στη Λάρισα και τον παραμερισμό των διοικητών σε κάποιες νευραλγικές στρατιωτικές μονάδες. Η κίνηση αποφασίστηκε από την ομάδα των συνωμοτών να εκδηλωθεί μεταξύ 23 Φεβρουαρίου και 8 Μαρτίου του 1975

 Η κίνηση αποφασίστηκε από την ομάδα των συνωμοτών να εκδηλωθεί μεταξύ 23 Φεβρουαρίου και 8 Μαρτίου του 1975..

Η κίνηση των αξιωματικών αποκαλύφθηκε στις 24 Φεβρουαρίου πριν την ενεργοποίησή του σχεδίου τους και διατάχθηκε η σύλληψη 37 αξιωματικών κατόπιν εντολής του αρχηγού των Ενόπλων Δυνάμεων, με την κατηγορία «Ένωσης προς στάση». Συγκεκριμένα συνελήφθησαν 1 υποστράτηγος, 5 ταξίαρχοι, 2 συνταγματάρχες, 8 αντισυνταγματάρχες, 15 ταγματάρχες, 1 λογαγός, 3 ίλαρχοι και 1 υπολοχαγός.[5] Η κυβέρνηση βρήκε την ευκαιρία να προχωρήσει σε ευρείες αποστρατείες φιλοχουντικών αξιωματικών. Ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Ευάγγελος Αβέρωφ αποκάλεσε την κίνηση «πραξικόπημα της πυτζάμας» επειδή οι περισσότεροι από τους κινηματίες συνελήφθησαν την ώρα του ύπνου και επειδή ήθελε να καθησυχάσει την κοινή γνώμη.

Θέλοντας, μάλιστα να υποβαθμίσει τη σημασία του σχεδιαζόμενου πραξικοπήματος δήλωσε ότι: οι ελάχιστοι επίδοξοι κινηματίες που δεν πρόλαβαν να βγάλουν τα τανκς στους δρόμους είναι σταγονίδια στο ωκεανό των Ελλήνων αξιωματικών με αποτέλεσμα να συναντούν παντού άρνησιν, έτσι ώστε μερικοί να μας πληροφορούν περί των υπόπτων κινήσεων. Η αναφορά του υπουργού σε «σταγονίδια» έγινε αντικείμενο σκωπτικών σχολίων από τον τύπο της εποχής.

Η δίκη

Η εκδίκαση της υπόθεσης διεξηχθεί την ίδια περίοδο με αυτήν της δίκης των πρωταιτίων της Χούντας (28 Ιουλίου - 23 Αυγούστου 1975). Για την συνωμοσία του Φεβρουαρίου έγιναν δυο δίκες. Μια στο στρατοδικείο για τους αξιωματικούς του στρατού, οι οποίοι κατηγορήθηκαν ως συνωμότες και μια στο κακουργιοδικείο με κατηγορούμενους τους Δημήτριο Ιωαννίδη και Δημήτριο Παπαποστόλου ως υποκινητές της συνωμοσίας και λόγω της αποστρατείας τους. Στο στρατοδικείο το οποίο ξεκίνησε στις 21 Ιουλίου 1975 δικάστηκαν συνολικά 21 κατηγορούμενοι και ολοκληρώθηκε με την έκδοση της απόφασης στις 10 Αυγούστου του 1975. Από αυτούς οι 14 αξιωματικοί θα καταδικαστούν σε ποινές από 4 μέχρι 12 χρόνια και οι 7 θα κριθούν αθώοι. Στο Αναθεωρητικό δικαστήριο Αθηνών που ακολούθησε (12 – 22 Ιανουαρίου 1976) οι 4 καταδικασμένοι τιμωρήθηκαν με φυλάκιση 12 μηνών με 20 αναστολή και αποφυλακίστηκαν. Οι υπόλοιποι 10 τους επιβλήθηκαν ποινές από 18 μήνες μέχρι δύο χρόνια. Για τους Δημήτριο Ιωαννίδη και Δημήτριο Παπαποστόλου οι ποινές ήταν 14 χρόνια για τον πρώτο και 10 για τον δεύτερο.

Ο Παρασκευάς Μπόλαρης, απέδρασε από το νοσοκομείο, όπου κρατούνταν και διέφυγε στο εξωτερικό. Επέστρεψε στην Ελλάδα μετά την παραγραφή των αδικημάτων του και εμφανίστηκε σε εκδήλωση υπέρ της χούντας στην Αθήνα τον Απρίλιο του 2013.

Και κινήσεις φιλοβασιλικών

Την περίοδο εκείνη, αποκαλύφθηκαν και κινήσεις φιλοβασιλικών.  Το φθινόπωρο του 1975 ο υπασπιστής του έκπτωτου βασιλιά, συνταγματάρχης Γ. Αρναούτης, βολιδοσκοπούσε αξιωματικούς του ναυτικού για συμμετοχή σε πραξικόπημα με σκοπό την επάνοδο του Κωνσταντίνου, την ανάσχεση του «κομμουνιστικού κινδύνου» και την αμνήστευση των καταδικασμένων χουντικών. Τον Ιανουάριο του 1976 ο Καραμανλής διεμήνυσε στον Κωνσταντίνο Γκλίξμπουργκ, μέσω του αυλάρχη του Λεωνίδα Παπάγου, ότι οι κινήσεις του είχαν γίνει γνωστές και του ζήτησε να πάψει να συνωμοτεί.

 Ανάλογες ζυμώσεις φιλοβασιλικών στρατιωτικών γνωστοποιήθηκαν στην κυβέρνηση Καραμανλή τον Οκτώβριο 1976 από τη βρετανική κυβέρνηση Την «προειδοποίηση» του τέως βασιλιά ανέλαβε αυτή τη φορά ο Γ. Ράλλης. Αποτελεσματική όμως υπήρξε η παρέμβαση του Βρετανού πρωθυπουργού Τζέιμς Κάλαχαν, που κάλεσε τον Κωνσταντίνο και του διαμήνυσε να μην αναμιγνύεται σε παρόμοιες δραστηριότητες όσο βρισκόταν επί βρετανικού εδάφους.

Πηγές: Στ. Σταφυλάκης, wikipedia, sansimera.gr