Η προσέγγιση και ανάλυση της πραγματικότητας όχι μόνο σε εθνικό αλλά και σε υπερεθνικό επίπεδο και στον ευρωπαϊκό χώρο δείχνει, ότι η κοινωνία πολιτών ως συλλογικό υποκείμενο, το οποίο εκφράζει το κοινωνικό συμφέρον και προωθεί την πραγμάτωση του, είναι σε «ύπνωση». Παράλληλα οι πολίτες αξιολογούν την δημοκρατία ως πολίτευμα πολύ θετικά, όμως καταθέτουν την δυσαρέσκεια τους ως προς την λειτουργία της. Και αυτό τεκμηριώνει την κατάσταση «ύπνωσης», στην οποία βρίσκεται η κοινωνία πολιτών, διότι δεν αντιδρούν.
Η «Έρευνα για την Δημοκρατία», που πραγματοποιήθηκε από την aboutpeople για λογαριασμό του Progressive Lab σε Ελλάδα, Γαλλία, Σουηδία, Ρουμανία και Ηνωμένο Βασίλειο σε δείγμα 5.043 ατόμων με δικαίωμα ψήφου κατά την χρονική περίοδο 25 Νοέμβρη έως 16 Δεκέμβρη 2025 είναι αποκαλυπτική σε σχέση με την αποστασιοποίηση των πολιτών από τα κόμματα και την πολιτική ενεργοποίηση.
Σύμφωνα με τα ευρήματα της έρευνας οι δημοκρατικές αξίες κυριαρχούν, όμως καταγράφεται δυσαρέσκεια για την λειτουργία της δημοκρατίας. Επίσης διαπιστώνεται η αίσθηση των πολιτών, ότι δεν ακούγονται στα κέντρα λήψης αποφάσεων και επιβεβαιώνεται η αποστασιοποίηση τους από τα κόμματα, ενώ η απαισιοδοξία είναι πλειοψηφική και στις πέντε χώρες.
Αυτή η πορεία «ύπνωσης» των πολιτών και των συλλογικών υποκειμένων, που τους εκφράζουν, καταγράφεται, αν και η δυναμική της εξέλιξης δεν είναι θετική σε σχέση με την ποιότητα και την βιωσιμότητα του ανθρώπου και του φυσικού περιβάλλοντος σε συνθήκες ειρήνης και ευημερίας χωρίς ανισότητες.
Για παράδειγμα σύμφωνα με έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature, στο πλαίσιο της οποίας εξετάσθηκε το έδαφος σε 26 ευρωπαϊκές χώρες, διαπιστώθηκε, ότι η μόλυνση από φυτοφάρμακα εντοπίζεται ακόμη και πέρα από τις γεωργικές εκτάσεις και βλάπτει σε μεγάλο βαθμό ωφέλιμους οργανισμούς στο έδαφος, οι οποίοι είναι επίσης πολύ επωφελείς για τα υγιή οικοσυστήματα. Βρέθηκαν δε υπολείμματα φυτοφαρμάκων στο 70% των 373 δειγμάτων εδάφους από γεωργικά χωράφια, λιβάδια και δάση. Οι πολίτες όμως «σιωπούν», αν και υφίστανται τις επιπτώσεις. Δυστυχώς δεν γίνεται η αναγκαία ενημέρωση.
Στην έρευνα συμμετείχαν ερευνητές από 10 ερευνητικά ιδρύματα, όπως το Joint Research Centre European Commission (Κοινό Κέντρο Ερευνών της ΕΕ), το πανεπιστήμιο Universidade de Vigo στην Ισπανία και το Ελβετικό Ινστιτούτο Γεωργικής Έρευνας Agroscope.
Ακόμη πιο αδιανόητη και πολύ επικίνδυνη είναι η διαφαινόμενη πολιτική οπτική στην Ευρωπαϊκή Ένωση και ιδιαιτέρως στην Ελλάδα ως προς την κατασκευή πυρηνικών αντιδραστήρων για την κάλυψη των ενεργειακών αναγκών.
Συγκεκριμένα στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας του Γάλλου προέδρου Emmanuel Macron για την παραγωγή πυρηνικής ενέργειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση ο Έλληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης προανήγγειλε την ανάπτυξη μικρών πυρηνικών αντιδραστήρων και στην Ελλάδα. Και αυτό γίνεται χωρίς να λαμβάνεται υπόψη, ότι η Ελλάδα είναι σεισμογενής χώρα, ενώ μπορεί να καλύψει τις ανάγκες της στον ενεργειακό τομέα με Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ), όπως είναι η ηλιακή και η αιολική ενέργεια. Ταυτοχρόνως πρέπει να επισημανθεί, ότι οι πυρηνικοί αντιδραστήρες παράγουν επικίνδυνα πυρηνικά απόβλητα.
Ήδη ο καθηγητής σεισμολογίας Άκης Τσελέντης τόνισε σε συνέντευξη του, ότι η κατασκευή και χρήση πυρηνικών αντιδραστήρων συνεπάγεται πολύ υψηλό βαθμό διακινδύνευσης. Και όμως ακόμη και αυτός ο κίνδυνος δεν ενεργοποιεί την κοινωνία πολιτών, η οποία βρίσκεται σε κατάσταση «ύπνωσης», ενώ οι πολίτες δεν είναι επαρκώς ενημερωμένοι.
Τα αίτια για αυτές τις κοινωνικές συνθήκες είναι πολυδιάστατα. Παράλληλα δε αναδεικνύουν την χαμηλών προδιαγραφών προοπτική για την ενεργοποίηση των πολιτών με σημείο αναφοράς το ανθρώπινο και το κοινωνικό συμφέρον.
Συγκεκριμένα τα διοχετευόμενα πρότυπα στο πλαίσιο της κοινωνίας του θεάματος (το θέαμα προσδίδει νόημα στην ζωή και διασφαλίζει την αποδοχή στις κοινωνικές σχέσεις) προωθούν και καλλιεργούν την λειτουργία του πολίτη ως θεατή της εξέλιξης και όχι ως ατομικού και συλλογικού υποκειμένου, που συμμετέχει ενεργά στην διαμόρφωση της κοινωνικής δυναμικής με την δραστηριοποίηση του στις δομές της κοινωνίας πολιτών.
Ανάλογες συνθήκες δημιουργούν η μη καλλιέργεια κοινωνικής συνείδησης και ενσυναίσθησης σε συνδυασμό με την μη ανάπτυξη διαλόγου στις τοπικές κοινωνίες για τις συνθήκες ζωής και την προοπτική τους. Ενισχυτικά σε αυτές τις παραμέτρους λειτουργεί και η μαζοποίηση των κοινωνιών στα σύγχρονα μεγάλα αστικά κέντρα, η οποία δεν συμβάλλει στην οικοδόμηση συνεκτικών κοινωνικών σχέσεων. Ακόμη και οι κατοικούντες στην ίδια πολυκατοικία ή γειτονιά δεν γνωρίζονται.
Επίσης η μεγάλη ταχύτητα της ροής του χρόνου και η παραγόμενη συσσώρευση πληροφοριών και δεδομένων δυσκολεύουν πολύ την λειτουργία των πολιτών στις Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις και την διαμόρφωση απόψεων και προτάσεων με μακροπρόθεσμη προοπτική, διότι η πραγματικότητα πλέον είναι πολύπλοκη, ενώ ο διαθέσιμος χρόνος στο ατομικό πεδίο για την ανάλυση και κατανόηση της είναι ανεπαρκής.
Είναι ανάγκη δε να τονισθεί, ότι ιδιαιτέρως στην Ελλάδα η κοινωνία πολιτών δεν είναι επαρκώς ανεπτυγμένη. Κύριες αιτίες για αυτές τις συνθήκες είναι η οπτική ελέγχου των δομών της, που διαπερνά το πολιτικό σύστημα. Παράλληλα τα κόμματα δεν διαλέγονται με την κοινωνία πολιτών, διότι την αντιμετωπίζουν σαν μέσο για την απόκτηση και διεύρυνση της εκλογικής επιρροής και όχι ως πολιτικό υποκείμενο, που εκφράζει το κοινωνικό συμφέρον.
Γενικότερα η πολιτική επικοινωνία δεν απευθύνεται σε πολίτες, που αξιοποιούν την ορθολογική σκέψη για την ανάλυση των πολιτικών επαγγελιών σε σχέση με την κοινωνική προοπτική και παράλληλα λειτουργούν ως ατομικά και συλλογικά υποκείμενα, αλλά σε καταναλωτές διαφημιστικού τύπου πολιτικών μηνυμάτων, τα οποία εξιδανικεύουν την πορεία προς το μέλλον ως προς την υλική ευημερία με εργαλείο την υποσχεσιολογία και την ηθικολογία με στόχο την υποβάθμιση και υποτίμηση των αντιπάλων.
Τέλος πρέπει να επισημανθεί, ότι οι δομές της κοινωνίας πολιτών σε παγκόσμιο επίπεδο υφίστανται υψηλού βαθμού διακρίσεις, διότι η ανάπτυξη τους μπορεί να οδηγήσει στην διαμόρφωση κοινωνικών κινημάτων, τα οποία θα απειλούν τις κυρίαρχες πολιτικές ισορροπίες, εάν η λειτουργία του πολιτικού συστήματος δεν προωθεί το κοινωνικό συμφέρον.
Είναι εμφανές, ότι η πολύ χαμηλή εμπιστοσύνη των πολιτών στον τρόπο διαχείρισης κυβερνητικής εξουσίας και η αποστασιοποίηση τους από τα κόμματα σε συνδυασμό με την απαισιοδοξία τους γενικότερα για την πολιτική λειτουργία και την προοπτική της δημοκρατίας με τον τρόπο, που πραγματώνεται από το πολιτικό σύστημα, αλλά και την μη αντιμετώπιση των γενεσιουργών αιτίων των ανισορροπιών, που παράγει το σύστημα κοινωνικής οργάνωσης και λειτουργίας, οδηγούν την κοινωνία πολιτών σε κατάσταση «ύπνωσης» και μη συμβολή στην αντιμετώπιση των γενεσιουργών αιτίων αυτών των συνθηκών.
Αυτό βέβαια δεν προωθεί την αλλαγή της βιωνόμενης πραγματικότητας. Αντιθέτως στην προοπτική του χρόνου οι συνθήκες θα γίνονται χειρότερες στο μέτρο, που δεν γίνεται η ανάληψη της κοινωνικής ευθύνης και η ενεργοποίηση των πολιτών στο πλαίσιο των δομών της κοινωνίας πολιτών. Στην σύγχρονη σύνθετη πραγματικότητα δεν είναι εύκολο, εάν ληφθούν υπόψη τα αίτια της κοινωνικής «ύπνωσης». Είναι όμως αναγκαίο.