Η μαρξιστική αριστερή θεωρία είναι θεωρία του 19ου αιώνα. Σήμερα είμαστε 2 αιώνες μετά, άρα είναι ντε φάκτο παλιωμένη και πιθανότατα ξεπερασμένη. Η ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΑΙ) θα δημιουργήσει πολύ διαφορετικές συνθήκες και τα οικονομικοκοινωνικά προβλήματα θα τίθενται με ριζικά διαφορετικό τρόπο. Σήμερα και μεθαύριο θα μας απασχολούν τα προβλήματα της συνεργασίας ανθρώπου και Τεχνητής Νοημοσύνης, ανθρωπίνου εγκεφάλου και υπολογιστών, της συνέργειας διαδικτύου και ΤΝ(*). Τα ζητήματα σε μερικό καιρό θα είναι άλλα από αυτά που προέβλεψε ο μαρξισμός... Άλλωστε, επιστήμονες και ερευνητές της τεχνητής νοημοσύνης, προειδοποιούν για τον κίνδυνο κακής χρήσης της Τεχνητής Νοημοσύνης ή της πιθανότητας να ξεφύγει από τον ανθρώπινο έλεγχο. Υπάρχουν κι οι αρνητικές κι αλλοτριωτικές χρήσεις της. Π.χ. η Διεθνής Αμνηστία κατηγόρησε τις ΗΠΑ το 2025 για παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων μέσω της χρήσης τεχνολογιών Τεχνητής Νοημοσύνης για την παρακολούθηση προοδευτικών πολιτών.
Ας περάσουμε στα ζητήματα σχετικά με το ότι οι βίαιες επαναστάσεις συνήθως εγκαθιδρύουν, κατόπιν, συγκεντρωτικά κι απολυταρχικά καθεστώτα και όχι κοινοβουλευτικές δημοκρατίες για το συμφέρον των λαών, αλλά για το συμφέρον της νέας γραφειοκρατικής, συγκεντρωτικής νομενκλατούρας. Οι χώρες του υπαρκτού σοσιαλισμού, είτε προήλθαν από επαναστάσεις (Ρωσία, Κίνα, Κούβα, κ.α.), είτε από εδαφικές κατακτήσεις του σοβιετικού κόκκινου στρατού στην Ανατολική Ευρώπη, είχαν πάντοτε μονοκομματικό καθεστώς και κράτος, κάτι που κατ’ αναγκαιότητα οδηγούσε σε μη πλουραλιστικό, μη δημοκρατικό, μη πολυκομματικό και ανελεύθερο πολιτικό σύστημα με παραβίαση των ατομικών δικαιωμάτων, των πολιτικών ελευθεριών και της ελευθερίας της γνώμης, της έκφρασης και του τύπου. Στη μαρξιστική και λενινιστική θεωρία, η «δικτατορία του προλεταριάτου» θεωρήθηκε ως μια μεταβατική περίοδος, απαραίτητη για την καταστολή της αντίστασης της αστικής τάξης και την οικοδόμηση του σοσιαλισμού. Στην πράξη, αυτό μεταφράστηκε σε συγκέντρωση της εξουσίας στο κυρίαρχο, αριστερό/κομμουνιστικό κόμμα και στην επιβολή μιας κατασταλτικής δικτατόρευσης, συνοδευόμενης από παράλληλη κατάργηση των ελευθεριών και των δικαιωμάτων των πολιτών (πλην των μελών και των συνοδοιπόρων του κόμματος). Παντού και πάντοτε οι κομμουνιστικές χώρες, τα κομμουνιστικά κράτη ήταν ανελεύθερα, καταπιεστικά κράτη ολοκληρωτισμού, λογοκρισίας, ασφυκτικού ελέγχου και σκληρής καταστολής. Και το να πιστεύει κανείς πως θα υπάρξει στο μέλλον κομμουνιστική αταξική κοινωνία είναι άλλη μια ανέφικτη ουτοπία. Κατά κανόνα, οι ριζοσπάστες, μαρξιστές και κομμουνιστές αριστεροί ενστερνίζονται διάφορες φενάκες.
Η αντίληψη που οι μαρξιστές έχουν για το σοσιαλιστικό κράτος συμβάλλει στο να το μεταμορφώνουν σε ένα υπερσυγκεντρωτικό κράτος που επιβλέπει και ελέγχει σχεδόν τα πάντα. Οδηγούνται στην πράξη σε ένα παντοδύναμο παρεμβατικό και σε τελική ανάλυση αυταρχικό και γραφειοκρατικό κράτος που παρεμβαίνει στα δικαιώματα των πολιτών και στην οικονομία, την οποία θέλουν απόλυτα σχεδιασμένη και προγραμματισμένη. Οδηγούνται στον κρατισμό και στην απόλυτα καθοδηγούμενη οικονομία, που βραχυκυκλώνουν τις ελευθερίες των πολιτών και την ελεύθερη αγορά, απαραίτητη για να ανασαίνει, να αναζωογονείται και να αναπτύσσεται η οικονομία.
Χωρίς το κίνητρο του πλουτισμού και της απόκτησης ιδιωτικής περιουσίας, οι εργαζόμενοι πολίτες των κομμουνιστικών χωρών του υπαρκτού σοσιαλισμού δεν είχαν υλικά, χρηματικά και αναπτυξιακά κίνητρα να αυξήσουν την παραγωγικότητά τους και την παραγωγή. Υφίσταται η κατάργηση της ιδιωτικής ιδιοκτησίας στα μέσα παραγωγής και ο κεντρικός, ασφυκτικός σχεδιασμός της οικονομίας από το κράτος. Οι επιζητούμενες κρατικοποιήσεις/εθνικοποιήσεις μεγάλων εταιρειών αντί να δώσουν κίνητρα για την ανάπτυξή τους, οδήγησαν στην οικονομική στασιμότητα, στην εξάλειψη κερδών τους, στους δανεισμούς και στην αύξηση του ελλείμματος. Υπήρχε μόνο η πνιγηρή πίεση στους εργαζόμενους από την κεντρική εξουσία με σκοπό της αύξησης της παραγωγής.
Άλλη μια συζητήσιμη σύλληψη της μαρξικής θεωρίας είναι η παντοδυναμία της πάλης των τάξεων. Έτσι όπως εκφράζεται από τον μαρξισμό, που υπερτονίζει αυτή την κοινωνική διαπάλη και μάλιστα την κατευθύνει προς την προσπάθεια επιβολής της εργατικής τάξης, δηλαδή της τάξης των εργαζομένων στις άλλες τάξεις, οδηγεί προς την κατεύθυνση της δημιουργίας πολεμικής ατμόσφαιρας και χαοτικής κατάστασης στην κοινωνία. Μέσα στο μαρξιστικό πλαίσιο του αγώνα κυριαρχίας της εργατικής τάξης των μισθωτών εργαζόμενων οξύνονται τα κοινωνικά και πολιτικά προβλήματα και οι κοινωνικές αντιφάσεις, αποτρέπεται η κοινωνική συνεργασία των διάφορων κοινωνικών ομάδων για το καλό της κοινωνίας, της οικονομίας και του πολιτισμού και η συνεργασία εργαζομένων και κεφαλαίου με σκοπό τη μεγαλύτερη ανάπτυξη και μια βελτιωμένη, ανώτερη κουλτούρα.
Ένα βασικό θέμα που δείχνει τη χρεοκοπία του μαρξισμού και του λενινισμού, της ριζοσπαστικής και κομμουνιστικής αριστεράς, είναι πως σήμερα, πια, τα υπάρχοντα σοσιαλιστικά/κομμουνιστικά κράτη, Κούβα, Β.Κορέα, Βενεζουέλα, Νικαράγουα, κ.α. είναι απολυταρχικά, καθυστερημένα, οπισθοδρομικά και απλά δικτατορικά. Δεν μπορεί κάποιος εχέφρων άνθρωπος να τα επικαλεστεί ως πρότυπα, ως θετικά παραδείγματα για τη διαμόρφωση των ευρωπαϊκών, δυτικών, ανοιχτών, ανεκτικών, κοσμικών, φιλελεύθερων και πλουραλιστικών κοινοβουλευτικών δημοκρατιών. Είναι προς αποφυγήν ανελεύθερες και φτωχές δικτατορίες μιας γραφειοκρατικής κομματικής αριστερής κάστας, μιας συγκεκριμένης προνομιούχας κοινωνικής ομάδας, της αριστερής νομενκλατούρας. Η απαίτηση για κεντρικό σχεδιασμό της οικονομίας και η έλλειψη δημοκρατικών διαδικασιών οδήγησαν στη δημιουργία ενός ισχυρού γραφειοκρατικού κοινωνικού στρώματος, το οποίο σταδιακά αποκόπηκε από τους εργαζόμενους που υποτίθεται ότι εκπροσωπούσε. Η δικτατορία στις ολοκληρωτικές κομμουνιστικές χώρες συνίσταται στην απόλυτη συγκέντρωση της εξουσίας, στον έλεγχο όλων των πτυχών της δημόσιας και ιδιωτικής ζωής και στην επιβολή μιας επίσημης αριστερής ιδεολογίας μέσω ενός μονοκομματικού συστήματος. Η βάση αυτής της δικτατορίας είναι η ουσιαστική υιοθέτηση του μονοκομματικού συστήματος, της επιτρεπόμενης ύπαρξης μόνο ενός αριστερού κόμματος που ταυτίζεται με το κράτος. Δεν επιτρέπεται η ύπαρξη πολιτικών επικρίσεων, αντιπολίτευσης ή διαφοροποιούμενων ιδεολογικά πολιτικών οργανώσεων. Κυριαρχεί η επιβολή μιας επίσημης αριστερής ιδεολογίας που στοχεύει στην ψευδαισθητική, «μελλοντική» δημιουργία ενός «νέου ανθρώπου» και μιας «αταξικής κοινωνίας», η οποία δικαιολογεί την ανάγκη για τη «δικτατορία του προλεταριάτου» και των συμμάχων του κατά τη «μεταβατική περίοδο». Χρησιμοποιείται η μυστική αστυνομία για την καταστολή της πολιτικής διαφωνίας, για μαζικές συλλήψεις, στρατόπεδα συγκέντρωσης και καθεστώς φόβου. Τα ΜΜΕ και η εκπαίδευση ελέγχονται από το κόμμα για την προπαγάνδα και τη διάδοση της ιδεολογίας και της πολιτικής του. Τα ολοκληρωτικά καθεστώτα του «υπαρκτού σοσιαλισμού» επιδίωκαν την ολοκληρωτική διείσδυσή τους στην κοινωνία, εξαλείφοντας τα όρια μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού χώρου.
Εξαίρεση σοβαρότητας και ανάπτυξης αποτελεί η Λ.Δ.Κίνας η οποία όμως αποτελεί ένα μείγμα καπιταλισμού της αγοράς και δικτατορικού κομμουνιστικού κομματικού κράτους. Ένα μείγμα απολυταρχικού και σκληρού καπιταλισμού (όχι δημοκρατικού, φιλελεύθερου καπιταλισμού) και κεντρικής, κομμουνιστικής διεύθυνσης της οικονομίας από το κράτος του Κ.Κ.Κ. Κατά συνέπεια, επειδή δεν ενυπάρχουν οι ιδεώδεις, επιθυμητές και ουτοπικές συνθήκες που προσδοκούν κι ευαγγελίζονται οι ανά τον κόσμο αιθεροβάμονες, φαντασιόπληκτοι αριστεροί, αυτοί δεν μπορούν να συνταυτιστούν εύκολα με αυτό το σκληρό, ολοκληρωτικό καθεστώς ελεύθερης αγοράς, ακόμη κι αν διευθύνεται από τους Κινέζους κομμουνιστές, ιδιαίτερα αν αυτοί οι αιθεροβάμονες αριστεροί είναι καλομαθημένοι δυτικοί. Έτσι και η Λ.Δ.Κίνας βγαίνει από το παιγνίδι των ιδανικών αριστερών προσδοκιών. Άρα, γενικά, συμφωνούμε μόνο στο ότι διαφωνούμε.
Συμπερασματικά, κατά τη γνώμη μου, το καλύτερο καθεστώς -με λίγα λόγια- που επετεύχθη είναι ευρωπαϊκό, πιθανά αυτό της σοσιαλδημοκρατίας της Σουηδίας του Ερλάντερ και κατόπιν του Πάλμε, με το δημοκρατικό, συγκροτημένο, καλό και προνητικό κράτος πρόνοιας που αυτή είχε (΄50s έως ΄80s). Ο μαρξισμός για να επιζήσει ως χρήσιμη πολιτική θεωρία θα έπρεπε να είχε ακολουθήσει τον δρόμο του Μπερστάιν, του Κάουτσκι και του Ζωρές, μα δεν το έπραξε.
…………………………………………………………………
(*).Βλέπε τις υποθέσεις περί της μελλοντικής περιόδου της «τεχνητής υπερνοημοσύνης» (Artificial Superintelligence - ASI), η οποία θα ξεπεράσει κατά πολύ τις ικανότητες και δεξιότητες των ανθρώπινων εγκεφάλων.