Ο Ερνστ Τσίλλερ (γερμανικά: Ernst Moritz Theodor Ziller), γνωστός με το εξελληνισμένο όνομα Ερνέστος Τσίλλερ (Ζέρκοβιτς, 22 Ιουνίου 1837[4] - Αθήνα, 4 Νοεμβρίου 1923[5]) ήταν Γερμανός αρχιτέκτονας και πανεπιστημιακός από τη Σαξονία, ο οποίος δραστηριοποιήθηκε κατά το μεγαλύτερο μέρος της σταδιοδρομίας του στην Ελλάδα. Υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους και διασημότερους αρχιτέκτονες της ελληνικής επικράτειας, σχεδίασε και επέβλεψε την κατασκευή εκατοντάδων δημόσιων και ιδιωτικών κτηρίων και άφησε τη σφραγίδα του στην οικιστική φυσιογνωμία του ελληνικού αστικού χώρου των τελών του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα[6].

Οι δημιουργίες του, κοσμούν ποικίλα μέρη της Ελλάδας, ενώ η Αθήνα, οφείλει μεγάλο μέρος του κάλλους της σε εκείνον. Κάνοντας μια απλή βόλτα στο κέντρο της πόλης, μπορούμε να διακρίνουμε τα πιο επιβλητικά του έργα. Αρκεί απλώς μια ματιά τριγύρω και τα καλοδιατηρημένα αριστουργήματά του, κλέβουν την παράσταση ενώ ταυτόχρονα στολίζουν την ιστορική πρωτεύουσα. Συλλέξαμε λοιπόν, ορισμένα από τα πιο αξιοσημείωτα κτίρια του Ερνέστου Τσίλλερ στην Αθήνα που θα ήταν αδύνατο να προσπεράσεις.

Μεταξύ των έργων του συγκαταλέγονται το Προεδρικό Μέγαρο της Ελληνικής Δημοκρατίας, το Ιλίου Μέλαθρον, το Δημαρχείο Ερμούπολης, το Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα Θεσσαλονίκης κ.ά.

Γεννήθηκε στις 22 Ιουνίου του 1837 στο Kaditz της Σαξονίας. Ήταν το πρώτο από τα δέκα παιδιά του αρχιτέκτονα Christian Ziller και της Sophie Ziller.   

Oλοκληρώνοντας, με διάκριση, τις σπουδές του στη Δρέσδη, προσλήφθηκε στο γραφείο του Δανού αρχιτέκτονα Θεόφιλου Χάνσεν (1813-1891), στη Βιέννη. Η εν λόγω συνεργασία υπήρξε καθοριστικής σημασίας τόσο για τη ζωή και την καριέρα του, όσο και για την ιστορία της ελληνικής αρχιτεκτονικής. Στο γραφείο αυτό, γνώρισε την Ελλάδα, τη χώρα που αγάπησε, έκανε δεύτερη πατρίδα, έμαθε τη γλώσσα της, απόκτησε την υπηκοότητά της, γύρισε απ’ άκρη σ’ άκρη, θέλοντας να γνωρίσει κάθε γωνιά της, δείχνοντας ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τα μνημεία και τους αρχαιολογικούς χώρους και της άφησε μία σπουδαία αρχιτεκτονική κληρονομιά. 

Όταν το 1859 ο βαρόνος Σίμων Σίνας αποφάσισε να χρηματοδοτήσει την ανέγερση της Ακαδημίας Αθηνών, ανέθεσε στο γραφείο του Χάνσεν την εκπόνηση των σχεδίων. Τον Φεβρουάριο του 1861 ο 24χρονος Τσίλλερ έφτασε με τον Χάνσεν στην Αθήνα, ενώ έναν μήνα αργότερα, με επίσημη συμβολαιογραφική πράξη, ο Χάνσεν τού παρέχει, την εντολή και όλη την πληρεξουσιότητα να διευθύνει την οικοδομή της ενταύθα [εν Αθήναις] ανεγειρόμενης Ακαδημίας.  

Το 1872 κατέλαβε την έδρα της αρχιτεκτονικής του Σχολείου των Τεχνών (μετέπειτα Πολυτεχνείου)[, απ' όπου όμως απολύθηκε το 1883, λόγω της άρνησής του να συγκαλύψει τις οικονομικές καταχρήσεις που καθυστερούσαν την ανέγερσή του Ζαππείου. Το επόμενο έτος διορίστηκε διευθυντής Δημοσίων Έργων επί κυβερνήσεως Χαρίλαου Τρικούπη, σε μια προσπάθεια του Τρικούπη να αποκαταστήσει τον Τσίλλερ.

Τη θέση αυτή, ο Τσίλλερ την εγκατέλειψε υποχρεωτικά το 1893, μετά τη χρεοκοπία του ελληνικού κράτους που είχε ως αποτέλεσμα την κατάργηση της συγκεκριμένης υπηρεσίας.

Το μεγάλο ταλέντο του, αλλά και η ενασχόλησή του με την αρχαιολογία και τη μελέτη των αρχαίων και βυζαντινών μνημείων, τον βοήθησαν να προσαρμόσει τις επιρροές του νεοκλασικισμού στα δεδομένα της ελληνικής πραγματικότητας. Με σεβασμό στην εντοπιότητα κατάφερε να συνδυάσει την ελληνική και γερμανική παράδοση, αλλά και να ενσωματώσει στα έργα του αρχαιοελληνικά και αναγεννησιακά στοιχεία, δημιουργώντας έτσι το προσωπικό του, εκλεκτικό, νεοκλασικό στυλ, που το διέκρινε η κομψότητα και η αρμονία. Η αθηναϊκή κοινωνία τον λάτρεψε, από τους βασιλείες μέχρι τους πιο απλούς πολίτες και του εξασφάλισε πλήθος πελατών, με πληθώρα παραγγελιών. 

Τη δεκαετία του 1870 αγόρασε μία ακατοίκητη έκταση στην Καστέλα, στην πλατεία Αλεξάνδρας (λιμάνι Ζέας), και έκτισε μία μικρή συνοικία, την επονομαζόμενη “Συνοικία Τσίλλερ” ή “Συνοικία των Επαύλεων”, με βίλλες όπου κατοικούσαν επιφανείς και εύποροι Αθηναίοι, ενώ άλλες αποτελούσαν εξοχικές κατοικίες του Γεωργίου του Α.  Απ’ όλες αυτές τις επαύλεις, σώζεται μόνο μία, η οικία του βιομήχανου Π. Πατσιάδη (σημερινή ιδιοκτησία Σταυριανάκου).

Μεγάλο ενδιαφέρον έδειξε και για το Παναθηναϊκό Στάδιο. Το 1868 αγόρασε από τον μεγαλοκτηματία κο Ιωάννη Κάπαρη, έναντι  2.000 δρχ. τον λόφο και άρχισε τις ανασκαφές. Η αποκάλυψη μέρος του Σταδίου στάθηκε η αφορμή για να γνωριστεί και να δεθεί με στενή φιλία με τον βασιλιά Γεώργιο τον Α’. Η επιθυμία του βασιλιά ήταν ν’ ανασκαφεί ολόκληρο το Στάδιο, αλλά ο Τσίλλερ δεν μπορούσε να το αναλάβει και έτσι πούλησε την περιοχή του Σταδίου στον Γεώργιο τον Α’, αντί του ιδίου ποσού που το είχε αγοράσει και εκείνος στη συνέχεια, το πρόσφερε στην Ολυμπιακή Επιτροπή. Για το συγκεκριμένο ανασκαφικό του έργο τού απενεμήθη από τον Γεώργιο τον Α’, το παράσημο του Σωτήρος.

• Το  σημερινό Προεδρικό Μέγαρο, κτίστηκε ως Ανάκτορο του διαδόχου και  αναφέρεται στον διάδοχο Κωνσταντίνο, γιο του βασιλιά Γεώργιου κΤο κτίριο ανατέθηκε στον Ερνέστο Τσίλλερ και η επίσημη διαδικασία κατασκευής του ολοκληρώθηκε το 1987. Το πελώριο νεοκλασικό, πριν από το δημοψήφισμα του 1974 ήταν η βασιλική κατοικία.
• . Το Μέγαρο Σλήμαν, σχεδιάστηκε το 1987 και προοριζόταν για τον μεγάλο ερευνητή… Ερρίκο Σλήμαν! Γνωστό και ως Ιλίου Μέλαθρον, στις μέρες μας, το διάσημο κτίριο του Τσίλλερ βρίσκεται στην οδό Πανεπιστημίου της Αθήνας και πλέον μας παραπέμπει κατευθείαν στο Νομισματικό Μουσείο Αθηνών, όπου και στεγάζεται.
• Το Αρχαιολογικό Μουσείο στην Πατησίων δεν αποτελεί απλώς ένα από τα μέγιστα κτίρια του Ερνέστου Τσίλλερ αλλά ίσως και το σημαντικότερο μουσείο της Ελλάδας. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Οικοδομήθηκε σε σχέδια του αρχιτέκτονα Λούντβιχ Λάνγκε. Ο Τσίλερ ήταν ο τρίτος και τελευταίος επιβλέπων του έργου, επέφερε δε αλλαγές στην πρόσοψη του κτιρίου, προσθέτοντας το ιωνικό πρόπυλο και τις εκατέρωθεν στοές.
• Το Μέγαρο Σταθάτου με την εξαιρετικά ενδιαφέρουσα σύνθεση, χτίστηκε 1895 για τον εφοπλιστή Όθωνα Σταθάτο και την γυναίκα του. Το γωνιακό νεοκλασικό, γεγονός στο οποίο οφείλεται και η μοναδικότητά του, από το 1986 και ύστερα αποτελεί το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης κάτι που χρωστάει κατά έναν μεγάλο βαθμό στην τότε Υπουργό Πολιτισμού και επιφανή Ελληνίδα καλλιτέχνιδα, Μελίνα Μερκούρη. Το Μουσείο δε, είναι ένα εκ των κορυφαίων μουσείων στην χώρα μας και νούμερο ένα στην λίστα εκείνων που επιβάλλεται να επισκεφτεί κανείς. 
• Το Μέγαρο Ψύχα στην Βασιλίσσης Σοφίας είναι η σημερινή Ιταλική Πρεσβεία της Ελλάδας και άλλο ένα διάσημο ανάκτορο του Τσίλλερ στην Αθήνα. Το αποκαλούσαν το «μικρό παλάτι» και αποτελούσε κατοικία του πρίγκιπα Νικολάου. Το έργοκτίστηκε από τον Τσίλλερ μετά από την ανάθεση του τραπεζίτη Στέφανου Ψύχα και ολοκληρώθηκε το 1885. Όπως είθιστε στην πλειοψηφία των έργων του, το κτίριο συνδυάζει τον ιονικό με τον κορινθιακό ρυθμό στην αρχιτεκτονική του. Έως και σήμερα, παραμένει ένα αξιοθαύμαστο έργο από την ωριμότερη περίοδο του σημαντικού αρχιτέκτονα που, κατηγορηματικά, στόλισε την Αθήνα.
•  Το Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο Αθηνών είναι το δεύτερο ξένο αρχαιολογικό ινστιτούτο στην Ελλάδα και έως και σήμερα είναι ιστορικής σημασίας για τον αρχαιοελληνικό πολιτισμό. Περιλαμβάνει μια δεξαμενή πληροφοριών για την ιστορία της χώρας μας, με μια εξαιρετικά μεγάλης σημασίας βιβλιοθήκη και φωτογραφικό υλικό. Η δημιουργία του χρονολογείται την περίοδο μεταξύ 1887 και 1897.

Άλλα έργα του

• Βασιλικό Θέατρο (σήμερα Εθνικό Θέατρο) (1895-1901)
• Μέγαρο Ανδρέα Συγγρού, στην συμβολή της οδού Βασιλίσσης Σοφίας 5 (πρώην οδός Κηφισίας) με την οδό Ζαλοκώστα, σήμερα είναι το κεντρικό κτίριο του Υπουργείου Εξωτερικών
• Μέγαρο (έπαυλη) του Ανδρέα Συγγρού (1872-1873) στο κτήμα Αναβρύτων, μεταξύ Αμαρουσίου και Κηφισιάς
• Έπαυλη του Νικολάου Θων (Thon). Η έπαυλη είχε οικοδομηθεί (1891) ολόκληρη πάνω σε σχέδια του Τσίλερ, στη συμβολή των λεωφόρων Αλεξάνδρας και Κηφισσίας. Δεν υπάρχει πια αλλά διασώζεται ο ναός του Αγίου Νικολάου, ένα περίκεντρο νεοκλασικό εκκλησάκι με ημισφαιρικό θόλο, που οικοδομήθηκε περί το 1900, πάλι από τον Τσίλερ, στο εσωτερικό του περιβόλου της έπαυλης.
• Η πρώτη βασιλική έπαυλη στο Τατόι (1872-74) (καταστράφηκε από πυρκαγιά το 1916)
• Μέγαρο Μελά (1874) στην οδό Αιόλου, το μεγαλύτερο Αθηναϊκό ιδιωτικό κτίριο της εποχής, του οποίου η ανέγερση κόστισε 1.000.000 δραχμές.
• Δημοτικό Θέατρο Αθηνών, στην Πλατεία Κοτζιά. Γκρεμίστηκε το 1940.
• Nαός του Αγίου Λουκά Πατησίων (1865-1870). H πρώτη εκκλησία - έργο του Τσίλερ κτίστηκε σε νεορωμανικό ρυθμό, εμφανή κυρίως στον τρούλλο.
• Ναός Αγίου Γεωργίου Ορφανοτροφείου Χατζηκώνστα (Μεταξουργείου), 1899-1901. Εκκλησία νεο-ρωμανικού ρυθμού, με τους χαρακτηριστικούς πυργίσκους στις εξωτερικές ακμές.
• Διοικητήριο της Σχολής Ευελπίδων (1889) (σήμερα Σχολή Εθνικής Άμυνας)
• Παλαιό Χημείο (1887). Σχεδιάστηκε και κτίστηκε σε συνεργασία με τον αρχιτέκτονα του Βερολίνειου Χημείου Zarstrau και την έγκριση του διάσημου χημικού Hofmann.
• Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο (1887-1897), τετραώροφο νεοκλασικό μέγαρο στη γωνία των οδών Χαριλάου Τρικούπη και Φειδίου.
• Αυστριακό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο (1905), τριώροφο νεοκλασικό μέγαρο στη λεωφόρο Αλεξάνδρας.
• Μέγαρο Δεληγεώργη (1890. Τριώροφο μέγαρο μεταξύ των οδών Πινδάρου, Ακαδημίας και Κανάρη, εκλεκτικιστικού ρυθμού.
• Μέγαρο Κούπα (1875-1900). Νεοκλασικό κτίριο στην οδό Πανεπιστημίου, από τα μεγαλύτερα και πολυτελέστερα της εποχής εκείνης. Ανήκε στον βιομήχανο Αχιλλέα Κούπα.
• Petit Palais (Ιταλική Πρεσβεία), 1885. Μέγαρο στη γωνία της λεωφόρου Βασιλίσσης Σοφίας με την οδό Σέκερη.
• Αιγυπτιακή Πρεσβεία (1885). Nεοκλασικό μέγαρο στη λεωφόρο Βασιλίσσης Σοφίας, αρχικά γνωστό ως Μέγαρο Ψύχα.
• Εκλεκτικιστική τριώροφη κατοικία στην οδό Σταδίου (1880). Αρχικά ανήκε στον Χιώτη τραπεζίτη Σταμάτιο Δεκόζη Βούρο.
• Ξενοδοχείο «Μέγας Αλέξανδρος» (1889), στη δυτική γωνία της διασταύρωσης της οδού Αθηνάς με την πλατεία Ομονοίας. Αρχικά ήταν τριώροφο, με αγάλματα στη στέψη, τα οποία αφαιρέθηκαν όταν προστέθηκε ο τέταρτος όροφος (μετά το 1920).
• Πολυκατοικία Πεσμαζόγλου (1900). Επιβλητικό τετραώροφο μέγαρο εκλεκτικιστικού ρυθμού στη λεωφόρο Βασιλίσσης Σοφίας, με όψη και προς την οδό Ηρώδου Αττικού. Η προς την οδό Ηρώδου Αττικού δυτική πτέρυγα του μεγάρου κατεδαφίστηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1960.
• Κινηματοθέατρο «Αττικόν» (1899-1901). Η αρχική εκλεκτικιστική φάση του κτιρίου οικοδομήθηκε σε σχέδια του Τσίλερ. Δέχθηκε σημαντική επέμβαση (1914 - 1920) σε ρυθμό νεομπαρόκ όταν οικοδομήθηκε, σε τμήμα του, το κινηματοθέατρο «Αττικόν».
• Ξενοδοχείο «Μπάγκειον» (1890-1894). Τετραώροφο (αρχικά τριώροφο) κτίριο στην ανατολική γωνία της διασταύρωσης της οδού Αθηνάς με την πλατεία Ομονοίας.
• Ξενοδοχείο «Excelsior» (1910-1914). Πιθανότατα έργο του Τσίλερ. Είναι τετραώροφο μέγαρο στη γωνία της οδού Πανεπιστημίου με την πλατεία Ομονοίας.
• Κτίριο οικογένειας Φρυσίρα (1904). Νεοκλασικό κτίριο στην οδό Μονής Αστερίου 7 στην Πλάκα με στοιχεία ιωνικού ρυθμού.
• Οικία Α. Κατσανδρή (1878). Απλό διώροφο κτίριο στην οδό Αθηνάς, αρ. 51.
• Νέο Αρσάκειο (1900-1925). Σχεδιάστηκε απόν Κωνσταντίνο Μαρούδη. Το 1907 ο Τσίλερ ανέλαβε την πλήρη αναμόρφωση της πρόσοψης.

• Πειραιάς

  
  Υπόλοιπη Αττική

  Πάτρα

  Ζάκυνθος

  
  Ερμούπολη

  • Οικία Πατσιάδου στην Πλατεία Αλεξάνδρας (1894-1895)
  • Συνοικία Τσίλλερ ή "Συνοικισμός Επαύλεων" στην Πλατεία Αλεξάνδρας στην Καστέλλα (1874-1876)
  • Οικία Σπυρίδωνος Μεταξά στη Βασιλέως Γεωργίου Α' και Γρηγορίου Λαμπράκη (1899)
  • Η οικία του Σπύρου Μεταξά, ιδρυτή της ομώνυμης ποτοποιίας METAXA στον Πειραιά
  • Βασσάνειο Μέγαρο - Σχολή Ναυτικών Δοκίμων στην Πειραϊκή (1904)
  • Θέατρο Τσόχα στην Καστέλλα (1884)
  • Οικία Χριστοφή στο νέο Φάληρο
  • Ναός Αγίου Ιωάννου, στο Μαρκόπουλο Μεσογαίας (1889). Το αρχικό σχέδιο του Τσίλερ κρίθηκε πολύ δαπανηρό με αποτέλεσμα να αναλάβει την επίβλεψη άλλος αρχιτέκτονας ο οποίος του επέφερε σημαντικές αλλαγές ώστε να μειωθεί το κόστος.
  • Ναός Μεταμορφώσεως του Σωτήρος (1893) στα Βίλια
  • Θέατρον Απόλλων, Πάτρα
  • Δημοτικό Θέατρο Πατρών «Απόλλων» (1871-1872)
  • Κτήριο Εμπορικού Συλλόγου
  • Μητροπολιτικός Ναός Ευαγγελιστρίας
  • Δημοτικό Θέατρο «Φώσκολος» (1870-1875) (καταστράφηκε από τους σεισμούς της 12ης Αυγούστου 1953)
  • Έπαυλη Λουκά Καρρέρ στην τοποθεσία Παλιοκάντουνο (1870) (σώζεται μέχρι σήμερα με σοβαρές ζημιές μετά τους σεισμούς της 12ης Αυγούστου 1953)
  • Δημαρχείο Ερμούπολης Σύρου (1876-1891)

ΠΗΓΕΣ: wikipedia, exploringgreece.tv, https://justanumber.gr, Το Βήμα