Η στροφή της Ευρώπης σε μια νέα, ενεργητική βιομηχανική πολιτική —με αιχμή τον πρόσφατο (Μάρτιος 2026) Κανονισμό για την Επιτάχυνση της Βιομηχανικής Δυναμικότητας1 και το δόγμα “Made in Europe”— σηματοδοτεί το τέλος μιας μακράς περιόδου αποβιομηχάνισης και εξάρτησης, θέτοντας ως στόχο την αύξηση της βιομηχανικής παραγωγής στο 20% της οικονομίας και επαναφέροντας την Ευρώπη ως μεγάλη παραγωγική δύναμη· εισάγει σαφείς όρους προέλευσης στις δημόσιες προμήθειες, απλοποιεί τις αδειοδότησης και κατευθύνει επενδύσεις σε τεχνολογία, πράσινη μετάβαση και άμυνα, οικοδομώντας ισχυρές ευρωπαϊκές αλυσίδες παραγωγής. Μέσα σε αυτό το νέο πλαίσιο, το “Made in Greece” παύει να είναι απλώς μια επιλογή αλλά μετατρέπεται σε μια στρατηγική αναγκαιότητα, προσφέροντας στην Ελλάδα μια ιστορική ευκαιρία να υπερβεί το εισαγωγο-εξαρτημένο μοντέλο και να ενταχθεί δυναμικά στη νέα ευρωπαϊκή παραγωγική αναγέννηση
Το ελληνικό οικονομικό μοντέλο των τελευταίων δεκαετιών δημιουργεί ανάπτυξη αλλά δεν οικοδομεί εγχώρια παραγωγική ικανότητα, ούτε ενισχύει τις ελληνικές επιχειρήσεις. Η ελληνική οικονομία παραμένει μία από τις πιο εισαγωγο-εξαρτημένες στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με δομικό εμπορικό έλλειμα και περιορισμένη εγχωρία προστιθέμενη αξία.
Τα στοιχεία είναι ενδεικτικά. To 2023 οι εισαγωγές αγαθών άγγιξαν τα 99 δισ. ευρώ, ενώ οι εξαγωγές περιορίστηκαν στα 55 δισ. ευρώ, επιβεβαιώνοντας ένα αναπτυξιακό υπόδειγμα που είναι δέσμιο σε εισαγόμενη τεχνολογία, εξοπλισμό και πρώτες ύλες.
Πίσω από αυτά τα μεγέθη κρύβεται μια βαθύτερη αδυναμία. Πάνω από το 70% των συστημάτων που χρησιμοποιούνται στη βιομηχανία, στην ενέργεια, στις μεταφορές και στον κατασκευαστικό κλάδο προέρχονται από το εξωτερικό· αυτό δημιουργεί πολλαπλά επίπεδα εξάρτησης: από το κόστος, από τις εφοδιαστικές αλυσίδες και από τη διαθεσιμότητα τεχνολογίας σε διεθνές επίπεδο. Έτσι, η εγχώρια παραγωγή περιορίζεται, η προστιθέμενη αξία παραμένει χαμηλή καθιστώντας την οικονομία ευάλωτη σε διεθνείς κρίσεις και διαταραχές ανεφοδιασμού.
Την ίδια στιγμή η Ευρωπαϊκή Ένωση αλλάζει κατεύθυνση, ενισχύοντας συστηματικά την παραγωγική της βάση με στόχο τη στρατηγική αυτονομία στην ενέργεια, την άμυνα και την τεχνολογία. Για δεκαετίες, η Ευρωπαϊκή Ένωση υπήρξε ο κατεξοχήν υπερασπιστής της ανοιχτής αγοράς. Σήμερα όμως, μπροστά στις γεωπολιτικές πιέσεις, την άνοδο της Κίνας και τον αμερικανικό βιομηχανικό προστατευτισμό, η Ευρώπη αλλάζει πορεία.
Η πρόσφατη Ευρωπαϊκή νομοθεσία για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής παραγωγής και τη στήριξη προϊόντων που κατασκευάζονται εντός ΕΕ (Κανονισμός για την Επιτάχυνση της Βιομηχανικής δυναμικότητας) αλλάζει τους όρους του παιχνιδιού. Δημόσιες επενδύσεις, πράσινα έργα και νέες βιομηχανικές πολιτικές συνδέονται πλέον με την ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία.
Με απλά λόγια, η Ευρώπη επιδιώκει να παράγει ξανά. Ο στόχος της νέας βιομηχανικής πολιτικής είναι η αύξηση παραγωγής εντός ΕΕ - 20% της οικονομίας από βιομηχανία έως το 2035 (από 14,3% το 2024), η ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας, η πράσινη & ψηφιακή μετάβαση. Η ενίσχυση της παγκόσμιας ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης με ΗΠΑ/ΚΙΝΑ, χωρίς όμως να υπονομεύσει την εσωτερική συνοχή και τον θεμιτό ανταγωνισμό μεταξύ των κρατών-μελών. Ο μεγάλός στόχος είναι να ξαναγίνει η Ευρώπη παραγωγική δύναμη.
Ο πυρήνας της νέας πολιτικής συνοψίζεται στο σύνθημα “Made in Europe”. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι ένα σημαντικό μέρος των προϊόντων που χρηματοδοτούνται ή προμηθεύονται μέσω δημόσιων πόρων θα πρέπει να παράγεται εντός Ευρώπης και να πληροί κριτήρια χαμηλών εκπομπών. Η ΕΕ περνά από “ελεύθερη αγορά” σε ‘στρατηγική βιομηχανική πολιτική’. Πρόκειται για μια επιλογή που επιχειρεί να ενισχύσει την ευρωπαϊκή παραγωγή, να μειώσει τις εξαρτήσεις και να δημιουργήσει νέες αλυσίδες αξίας σε στρατηγικούς τομείς όπως η ενέργεια, οι μπαταρίες και οι πράσινες τεχνολογίες, αμυντικό εξοπλισμό.
Η Ευρωπαϊκή βιομηχανική πολιτική στο πλαίσιο της Πράσινης Συμφωνίας προωθεί την ανάπτυξη και κατασκευή πράσινων τεχνολογιών εντός των ευρωπαϊκών συνόρων, από εξοπλισμό ανανεώσιμης ενέργειας έως καθαρές βιομηχανικές διεργασίες. Στον αμυντικό τομέα, το ‘European Defence Industrial Programme’ θέτει για πρώτη φορά δεσμευτικούς όρους και τον πήχη της ευρωπαϊκής προστιθέμενης αξίας - από ευρωπαϊκές επιχειρήσεις- στις αμυντικές προμήθειες που χρηματοδοτεί στο 70%, ενώ η European Chips Act2 κινητοποιεί σημαντικούς δημόσιους και ιδιωτικούς πόρους στοχεύοντας στη διπλάσια συμμετοχή της ΕΕ στην παγκόσμια παραγωγή ημιαγωγών, με επενδύσεις σε έρευνα, κατασκευή και καινοτομία.
Η αλλαγή αυτή δεν είναι απλώς τεχνοκρατική· είναι βαθιά πολιτική. Για πρώτη φορά, η Ευρωπαϊκή Ένωση θέτει όρους προέλευσης (“local content”) στις δημόσιες προμήθειες και συνδέει την πρόσβαση στην αγορά της με την αρχή της αμοιβαιότητας. Με άλλα λόγια, η Ευρώπη δηλώνει ότι δεν θα παραμένει πλέον μια ανοιχτή αγορά χωρίς όρους, όταν οι ανταγωνιστές της προστατεύουν τις δικές τους οικονομίες.
Το νέο αυτό πλαίσιο αντανακλά μια ευρύτερη στρατηγική: την επιδίωξη “στρατηγικής αυτονομίας”. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδιώκει να αυξήσει το μερίδιο της βιομηχανίας στο ΑΕΠ, αντιστρέφοντας μια μακρά περίοδο αποβιομηχάνισης. Ταυτόχρονα, προωθεί την απλοποίηση αδειοδοτήσεων, την επιτάχυνση επενδύσεων και τη στήριξη της πράσινης μετάβασης μέσω ενός ενιαίου ευρωπαϊκού πλαισίου.
Η στροφή της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς μια πιο ενεργητική βιομηχανική πολιτική, με «βιομηχανική κυριαρχία», και αιχμή το “Made in Europe”, δεν είναι απλώς μια αλλαγή στρατηγικής. Είναι μια ευκαιρία — ίσως η σημαντικότερη των τελευταίων δεκαετιών — για χώρες όπως η Ελλάδα να επαναπροσδιορίσουν τη θέση τους στην ευρωπαϊκή οικονομία και να μετασχηματιστούν από τον ρόλο του αγοραστή στον ρόλο του παραγωγού, εφόσον κατορθώσουν να ενταχθούν σε ευρωπαϊκές αλυσίδες αξίας.
Ταυτόχρονα, η Ελλάδα οφείλει να αποφύγει μια παθητική στάση. Αν η νέα ευρωπαϊκή στρατηγική εφαρμοστεί χωρίς εθνικό σχεδιασμό, υπάρχει ο κίνδυνος οι ισχυρότερες βιομηχανικές χώρες να απορροφήσουν το μεγαλύτερο μέρος των ωφελειών. Η συμμετοχή δεν είναι αυτονόητη — πρέπει να κατακτηθεί.
Το στοίχημα, λοιπόν, δεν είναι απλώς η ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής, αλλά η σύνδεσή της με την ευρωπαϊκή βιομηχανική πολιτική. Να μετατραπεί το “Made in Greece” σε κρίκο του “Made in Europe”. Αυτό σημαίνει στοχευμένες επενδύσεις, συνεργασίες με ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και αξιοποίηση των διαθέσιμων χρηματοδοτικών εργαλείων.
Πού μπορεί να τοποθετηθεί παραγωγικά η Ελλάδα: Παρά τις αδυναμίες, η χώρα διαθέτει επιλεγμένα συγκριτικά πλεονεκτήματα — στην αγροδιατροφή, στην ενέργεια, στη ναυτιλία και στα logistics — αλλά υστερεί σε βιομηχανική κλίμακα και τεχνολογική ένταση.
Μια μερική αύξηση της εγχώριας παραγωγής σε κρίσιμους τομείς όπως ο εξοπλισμός ενέργειας, η αμυντική τεχνολογία και τα βιομηχανικά υλικά θα μπορούσε να ενισχύσει σημαντικά το ΑΕΠ. Η δυναμική αυτή δεν προέρχεται μόνο από την αύξηση της παραγωγής, αλλά κυρίως από την υποκατάσταση εισαγωγών και την ενίσχυση της εγχώριας προστιθέμενης αξίας.
Υπάρχουν συγκεκριμένοι τομείς όπου η Ελλάδα διαθέτει ρεαλιστικές προϋποθέσεις για τέτοια μετάβαση.
Στον εξοπλισμό ενέργειας και τις πράσινες τεχνολογίες, η ισχυρή εγχώρια μεταλλουργία και η παραγωγή ηλεκτρολογικού εξοπλισμού μπορούν να στηρίξουν την ανάπτυξη εξαρτημάτων φωτοβολταϊκών συστημάτων, συστημάτων αποθήκευσης και εξαρτημάτων ΑΠΕ, καλωδίων και άλλων κρίσιμων υποδομών. Η χώρα παράγει πάνω από 200.000 τόνους αλουμινίου τον χρόνο, προσφέροντας μια στέρεη βάση για συμμετοχή σε ευρωπαϊκές βιομηχανικές αλυσίδες που σχετίζονται με την πράσινη μετάβαση.
Στον αμυντικό τομέα και τεχνολογίες διπλής χρήσης, η Ελλάδα μπορεί να συμμετέχει στην ευρωπαϊκή παραγωγή: Περίπου 60 ελληνικοί φορείς, επιχειρήσεις, ερευνητικά κέντρα, τεχνολογικά clusters και πανεπιστήμια συμμετέχουν ήδη σε έργα του European Defence Fund, γεγονός που αποδεικνύει ότι υπάρχουν τεχνολογικές ικανότητες σε τομείς όπως τα drones, οι αισθητήρες, το λογισμικό και τα ναυπηγικά συστήματα. Αντί για πλήρη εξάρτηση από εισαγωγές, η χώρα μπορεί να ενισχύσει την εγχώρια παραγωγή συστημάτων διπλής χρήσης και να αξιοποιήσει τις κοινοτικές χρηματοδοτήσεις. Η ευκαιρία είναι απτή: από απλός αγοραστής οπλικών συστημάτων, να καταστεί οργανικό μέλος της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας.
Η στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης δεν κρίνεται μόνο στα εργοστάσια όπλων, αλλά στην επισιτιστική και υγειονομική θωράκιση. Στην Αγροδιατροφή, το "Made in Greece" μετασχηματίζεται: από την απλή εξαγωγή πρώτων υλών, περνάμε στην υψηλή τεχνολογία μεταποίησης. Η Ελλάδα δεν προσφέρει πλέον μόνο γεύση, αλλά τυποποιημένη προστιθέμενη αξία που εγγυάται την ευρωπαϊκή βιωσιμότητα.
Στο Φάρμακο, η Ελλάδα αναδεικνύεται σε κρίσιμο παραγωγικό hub. Την ώρα που η ΕΕ απεγκλωβίζεται από την εξάρτηση της Ασίας για κρίσιμες δραστικές ουσίες, η ελληνική φαρμακοβιομηχανία, με ισχυρό R&D και νέες μονάδες παραγωγής, αποτελεί την απάντηση στην ανάγκη για ευρωπαϊκή βιομηχανική κυριαρχία στην Υγεία.
Παράλληλα, οι δαπάνες Έρευνας και Ανάπτυξης έχουν φθάσει το 1,5% του ΑΕΠ, δείχνοντας μια σαφή τάση ενδυνάμωσης του ελληνικού ερευνητικού οικοσυστήματος. Η ενίσχυση της συνεργασίας πανεπιστημίων–βιομηχανίας τεχνολογικών κέντρων και επιχειρήσεων μπορεί να επιταχύνει την παραγωγή λογισμικού, βιομηχανικών αυτοματισμών, συστημάτων παρακολούθησης, και τεχνολογιών AI με εγχώρια τεχνογνωσία.
Η μετάβαση από το εισαγωγικό μοντέλο σε μια στρατηγικά αυτόνομη παραγωγική βάση δεν είναι απλώς οικονομική επιλογή αλλά κρίσιμο ζήτημα μακροπρόθεσμης ανθεκτικότητας και κυριαρχίας. Η Ελλάδα δεν μπορεί να συνεχίσει να αναπτύσσεται στηριζόμενη σχεδόν αποκλειστικά σε εισαγόμενη τεχνολογία και εξοπλισμό.
Η στροφή σε ένα μοντέλο Made in Greece, ευθυγραμμισμένο με την ευρωπαϊκή στρατηγική Made in EU, με την μείωση εισαγωγικής εξάρτησης σε κρίσιμους τομείς, ενίσχυση εγχώριας παραγωγικής ικανότητας, αναβάθμιση της έρευνας και της βιομηχανίας, ουσιαστική συμμετοχή στις ευρωπαϊκές αλυσίδες αξίας (ενέργεια, άμυνα, πράσινη τεχνολογία), και οικοδόμηση στρατηγικής αυτονομίας, αποτελεί τη μόνη ρεαλιστική στρατηγική για την επόμενη δεκαετία.
Η νέα ευρωπαϊκή πραγματικότητα δεν αφήνει περιθώρια για αυταπάτες. Η εποχή της εύκολης κατανάλωσης με δανεικά και εξάρτηση από εισαγωγές κλείνει. Η παραγωγή επιστρέφει στο επίκεντρο της πολιτικής.
Το ερώτημα για την Ελλάδα είναι απλό αλλά κρίσιμο και υπαρξιακό: θα παραμείνει παθητικός θεατής η θα γίνει μέρος της ευρωπαϊκής παραγωγικής αναγέννησης;
-----------
2 Κανονισμός (EE) 2023/178 - Θέσπιση πλαισίου μέτρων για την ενίσχυση του οικοσυστήματος ημιαγωγών της Ευρώπης Στόχο της ΕΕ να διπλασιάσει το σημερινό μερίδιό της στην παγκόσμια αγορά στο 20 % το 2030