Βασικό χαρακτηριστικό της σύγχρονης γεωπολιτικής δυναμικής είναι η μη παραγωγή συνθηκών σταθερότητας και ασφάλειας, η οποία βιώνεται και γίνεται αντιληπτή από τους πολίτες τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό και παγκόσμιο επίπεδο. Βέβαια ενισχυτικά σε αυτή την πορεία λειτουργεί και η αδυναμία πολιτικής διαχείρισης της σύγχρονης πολυδιάστατης πολύπλοκης πραγματικότητας στους διάφορους τομείς δραστηριοποίησης χωρίς να παράγονται παρενέργειες σε βάθος χρόνου.
Ιδιαίτερα αρνητικές και επικίνδυνες επιπτώσεις έχει η ακολουθούμενη οπτική από τους ισχυρούς γεωπολιτικούς παίκτες, όπως είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, η Ρωσία και η Κίνα, οι οποίες ισορροπούν μεταξύ τους συνθήκες εκμετάλλευσης των κοινωνιών και των φυσικών πόρων, που διαθέτουν οι χώρες τους, για την διεύρυνση της υλικής ευημερίας κυρίως οικονομικών ελίτ.
Ταυτοχρόνως οι πολίτες συναισθάνονται, ότι οι συνθήκες ζωής δεν οριοθετούνται με βιώσιμη προοπτική, αλλά αυξάνεται ο βαθμός διακινδύνευσης. Όμως δεν αναλαμβάνεται η κοινωνική ευθύνη για την αλλαγή πλεύσης. Τα πρότυπα, που διοχετεύονται μαζικά από την παιδική ηλικία και όσο περνάει ο χρόνος, μετατρέπονται σε σημεία προσανατολισμού, οδηγούν τους πολίτες στην απάθεια και στην μονοδιάστατη επιδίωξη οικοδόμησης ατομικής υλικής ευημερίας, αν και βλέπουν, ότι οι κοινωνικές ανισότητες διευρύνονται.
Η πραγματικότητα είναι αποκαλυπτική τόσο σε σχέση με την διαμόρφωση κλίματος ανασφάλειας και απογοήτευσης στους πολίτες ως προς την γεωπολιτική δυναμική όσο και σε σχέση με τις ανισορροπίες, που διαμορφώνονται σε παγκόσμιο επίπεδο και τις επιπτώσεις τους.
Σε σχέση με την ανασφάλεια και την απογοήτευση των πολιτών τα ευρήματα έρευνας του Ευρωβαρόμετρου (Eurobarometer), η οποία διεξήχθη από 6 έως 30 Νοεμβρίου 2025 στα 27 κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε δείγμα 26.453 ατόμων (1.007 στην Ελλάδα), είναι πολύ χαρακτηριστικά.
Οι γεωπολιτικές εξελίξεις προκαλούν ανασφάλεια και ανησυχία στους ευρωπαίους πολίτες. Το 52% από αυτούς δηλώνει απαισιόδοξο για το μέλλον του κόσμου. Στην Ελλάδα το ποσοστό είναι 56%. Για το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης το 39% των ερωτηθέντων εκφράζει απαισιοδοξία, ενώ στην Ελλάδα το ποσοστό είναι 53%. Για το μέλλον της χώρας τους απαισιοδοξία δηλώνει το 41% των ευρωπαίων πολιτών, ενώ στην Ελλάδα το ποσοστό είναι 56%.
Ανασφάλεια στην Ευρωπαϊκή Ένωση προκαλούν οι ένοπλες συγκρούσεις κοντά στα σύνορα της (72%), η τρομοκρατία (67%), οι κυβερνοεπιθέσεις από χώρες εκτός ΕΕ (66%), οι φυσικές καταστροφές, που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή (66%), οι ανεξέλεγκτες μεταναστευτικές ροές (65%). Στην Ελλάδα η ανασφάλεια προκαλείται από μεταναστευτικές ροές (84%), φυσικές καταστροφές, που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή (83%), πόλεμους κοντά στην ΕΕ (79%), τρομοκρατία (73%), ενεργειακή εξάρτηση της ΕΕ από τρίτες χώρες (71%).
Ως αντίβαρο σε αυτές τις συνθήκες επικίνδυνων ανισορροπιών οι πολίτες ζητούν ενίσχυση του ρόλου της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε ποσοστό 66%. Στην Ελλάδα το ποσοστό είναι 78%. Επίσης το 89% των πολιτών στην ΕΕ έναντι 93% στην Ελλάδα επιθυμούν να είναι πιο ενωμένα τα κράτη-μέλη.
Αυτά τα ευρήματα δείχνουν, ότι οι πολίτες αρχίζουν να αντιλαμβάνονται και να συνειδητοποιούν, ότι η γεωπολιτική δυναμική, που αναπτύσσεται σύμφωνα με την κατεύθυνση, που ακολουθούν οι ισχυρές γεωπολιτικές δυνάμεις (Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, Ρωσία και Κίνα) αλλά και άλλες περιφερειακές δυνάμεις, διαμορφώνει ένα πολύ επικίνδυνο μίγμα. Όμως οι πολίτες ακόμη δεν κάνουν το επόμενο βήμα με την ανάληψη της κοινωνικής ευθύνης και την ενεργοποίηση τους σε κινήματα, τα οποία στο πλαίσιο του δημοκρατικού διαλόγου θα εκφράσουν το ανθρώπινο και το κοινωνικό συμφέρον και θα προωθήσουν την ευρωπαϊκή ενοποίηση.
Επίσης αποκαλυπτική είναι και η πραγματικότητα, που οικοδομείται από τις ισχυρές δυνάμεις στο γεωπολιτικό πεδίο, η οποία κυριαρχείται από πολύ επικίνδυνες ανισορροπίες. Πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η λήξη της Συνθήκης New Start στις 4.2.2026 μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής και Ρωσίας για τα πυρηνικά οπλικά συστήματα, την οποία ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Antonio Guterres χαρακτήρισε «σοβαρή στιγμή για την διεθνή ειρήνη και ασφάλεια».
Τόνισε δε, ότι «για πρώτη φορά μετά από περισσότερο από μισό αιώνα βρισκόμαστε αντιμέτωποι με ένα κόσμο χωρίς κανένα δεσμευτικό όριο στα στρατηγικά πυρηνικά οπλοστάσια της Ρωσικής Ομοσπονδίας και των ΗΠΑ» και αυτή την περίοδο «ο κίνδυνος χρήσης πυρηνικού όπλου είναι ο υψηλότερος εδώ και 10ετίες». Μάλιστα ο γερμανός υπουργός Εξωτερικών Johann Wadephul έκανε έκκληση να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη στις διεθνείς σχέσεις, ενώ επεσήμανε, ότι σε μελλοντικές συμφωνίες πρέπει να συμμετέχει και η Κίνα.
Από το άλλο μέρος με αφετηρία την συμπλήρωση ενός χρόνου από την ορκωμοσία του ως προέδρου των ΗΠΑ ο Donald Trump έδωσε συνέντευξη, στην οποία έκανε πολύ αρνητικές και επικίνδυνες δηλώσεις για τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών. Χαρακτήρισε άχρηστο τον ΟΗΕ και είπε, ότι το Συμβούλιο Ειρήνης, το οποίο δημιούργησε και χρησιμοποιεί στη Γάζα, θα μπορούσε να αντικαταστήσει τον ΟΗΕ. Έφτασε μάλιστα να ισχυρισθεί, ότι «ο ΟΗΕ θα έπρεπε να έχει επιλύσει όλους τους πολέμους, που σταμάτησα εγώ. Ποτέ δεν απευθύνθηκα σε αυτούς, ούτε καν σκέφτηκα να το κάνω». Η έπαρση και ο μεγαλοϊδεατισμός σε συνδυασμό με την διασπορά ψευδών πληροφοριών εγγίζουν το πιο ψηλό σημείο.
Πώς να σκεφτεί διαφορετικά ο αμερικανός πρόεδρος, όταν ο ίδιος δεν εμφορείται από την οπτική του δημοκρατικού διαλόγου και την μη ύπαρξη ανισοτήτων μεταξύ των κοινωνιών της παγκόσμιας κοινότητας. Έφτασε μάλιστα να απαιτεί ακόμη και την αγορά της Γροιλανδίας για την εκμετάλλευση των φυσικών της πόρων. Δεν πρέπει επίσης να ξεχνάμε και την εισβολή ειδικών αμερικανικών δυνάμεων στην Βενεζουέλα και την απαγωγή του προέδρου αυτής της χώρας.
Η έλλειψη πολιτικής οπτικής ανάληψης της κοινωνικής ευθύνης και προώθησης του ανθρώπινου συμφέροντος σε παγκόσμιο επίπεδο γίνεται με τραγικό τρόπο εμφανής, εάν ληφθούν υπόψη οι διάφορες πολεμικές συγκρούσεις (π.χ. πόλεμος στην Ουκρανία και συγκρούσεις στην Αφρική και όχι μόνο) και η αντιμετώπιση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, ΠΟΥ (World Health Organization, WHO), ο οποίος διαχειρίζεται τις ανάγκες στον τομέα της υγείας σε παγκόσμιο επίπεδο.
Ο ΠΟΥ το 2026 χρειάζεται περίπου 1 δισεκατομμύριο δολάρια (850 εκατομμύρια ευρώ) για να ανταποκριθεί στις ανάγκες σε πλανητικό επίπεδο (αντιμετώπιση υποσιτισμού και ασθενειών) σύμφωνα με τον εκτελεστικό διευθυντή του ΠΟΥ Chikwe Ihekweazu. Το 2025 έκλεισαν 6.700 Σταθμοί Υγείας σε περιοχές, που ήταν απαραίτητες και 53 εκατομμύρια άνθρωποι δεν καλύφθηκαν από τον ΠΟΥ.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής υπό την προεδρία του Donald Trump έχουν συμβάλλει «τα μέγιστα» στην δημιουργία αυτών των συνθηκών, διότι αποχώρησαν από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και δεν συμβάλλουν οικονομικά. Βέβαια οι παρενέργειες, με την διαμόρφωση μη βιώσιμων συνθηκών στις φτωχές χώρες του Νότου και την κάθετη άνοδο των μεταναστευτικών ροών, παράγουν αρνητικές συνθήκες και στις χώρες υποδοχής τους, όπως είναι η αντιμετώπιση αυτού του φαινομένου με την χρήση βίας και η απώλεια ανθρώπινων ζωών. Είναι εμφανές, ότι η ανθρώπινη ζωή δεν αποτελεί πλέον την ύψιστη αξία.
Τέλος έχει πολύ ενδιαφέρον και «κρούει τον κώδωνα του κινδύνου» ο «Άτλας της Κοινωνίας Πολιτών» για το 2025, που παρουσίασε στο Βερολίνο η προτεσταντική Μη Κυβερνητική Οργάνωση Brot für die Welt (Ψωμί για τον Κόσμο), σύμφωνα με τον οποίο μόνο το 3,5% του παγκόσμιου πληθυσμού ζουν σε χώρες χωρίς περιορισμούς στην λειτουργία της κοινωνίας πολιτών, ενώ πάνω από 72% ζουν σε χώρες, που καταπιέζουν ή απαγορεύουν την λειτουργία της.
Στις περισσότερες περιοχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης η κοινωνία πολιτών δεν υφίσταται περιορισμούς. Η Ελλάδα δεν ανήκει σε αυτές αλλά στις χώρες με περιορισμούς (όχι όμως σε πολύ μεγάλο βαθμό) στην λειτουργία των δομών της κοινωνίας πολιτών (Zeit online, “Zivilgesellschaft weltweit zunehmend unter Druck”, 2.6.2025). Ουσιαστικά η δημοκρατική λειτουργία συρρικνώνεται.
Η εμπειρική προσέγγιση της δυναμικής στο γεωπολιτικό πεδίο και η ανάλυση της δείχνουν, ότι η πολιτική λειτουργία δεν διαπερνάται από την οπτική προώθησης του ανθρώπινου συμφέροντος αλλά από τον σκληρό συστημικό πραγματισμό χωρίς αξιακό προσανατολισμό.
Σε αυτό το πλαίσιο τόσο οι πολίτες ως άτομα όσο και οι κοινωνίες εργαλειοποιούνται με στόχο την αναπαραγωγή του συστήματος κοινωνικής οργάνωσης και λειτουργίας και την εκμετάλλευση των φυσικών πόρων χωρίς βιώσιμη οπτική και προοπτική. Σταδιακά όμως, όπως φαίνεται και στην έρευνα του Ευρωβαρόμετρου, οι κοινωνίες συνειδητοποιούν την αδιέξοδη πορεία. Το ερώτημα είναι, εάν αυτό θα οδηγήσει στην ανάπτυξη κοινωνικών κινημάτων για την αλλαγή πλεύσης.