Γιούργκεν Χάμπερμας: Η πρωτη μετάφραση στα Ελληνικά

Τέλης Σαμαντάς 15 Μαρ 2026

Μια που ήδη τόσα έχουν γραφεί (για να πούμε την αλήθεια πολύ λιγότερα από όσα του χρωστάμε …) με αφορμή το θάνατο του σπουδαίου πολιτικού φιλόσοφου και δημόσιου διανοούμενου Γιούργκεν Χάμπερμας, καλό ίσως είναι να θυμίσουμε πως αυτός που πρώτος μετέφρασε και εισήγαγε το έργο του στη χώρα μας είναι ο πρόωρα χαμένος φίλος μας Αντώνης Οικονόμου (Antonis Ikonomou) (που πολλοί τον γνώρισαν από τα περίφημα «διπλάκια» του), ο οποίος συνέθεσε -το μακρινό 1990- με δική του πρωτοβουλία και επιλογή μια συλλογή κειμένων του Χάμπερμας στο βιβλίο "Κείμενα Γνωσιοθεωρίας και Κοινωνικής Κριτικής" (σε μετάφραση, με πρόλογο δικό του όπως και με ένα γλωσσάρι απόδοσης όρων), που εκδόθηκε από το Πλέθρον -με τον πίνακα του Klee " Η περιπέτεια μιας δεσποινίδας" στο εξώφυλλο.

Ο πρόλογος του Αντώνη τελειώνει με τη φράση (που μπορεί να θεωρηθεί πεισματικά επίκαιρη): «Ο Διαφωτισμός, κατά τον Χάμπερμας, δεν έφτασε σε αδιέξοδο, ο ορθός λόγος δεν εξαντλήθηκε. Η κρίση της μοντέρνας εποχής δεν οφείλεται στα κακά που συσσωρεύτηκαν απ΄ τη συνεπή ανάπτυξη ενός Λόγου που θεμελιώνεται στην κυριαρχία και τον εργαλειακό έλεγχο , αλλά, αντίθετα, στην ελλιπή ανάπτυξη του ορθού λόγου, στη μη ολοκλήρωση του "προγράμματος" του Διαφωτισμού». (Το τι συμβαίνει σήμερα εξαιτίας της ολομέτωπης επίθεσης εναντίον του ορθού λόγου θεωρώ περιττό να το ξανα-επισημάνω).

Μου τα θύμισε (ανακαλώντας στη μνήμη μου και μια ολόκληρη γόνιμη σε προβληματισμούς περίοδο, η οποία καθ' οδόν κάπου στράβωσε ...) η σύντροφος του Αντώνη, αγαπημένη φίλη, καθηγήτρια Ιστορίας στο ΕΚΠΑ, Νάσια Γιακωβάκη (Nassia Yakovaki), που μου έστειλε και τις φωτογραφίες.