Δυο παράμετροι της σύγχρονης πραγματικότητας, η τεχνητή νοημοσύνη και η ψηφιακή τεχνολογία γενικότερα και η οπτική της κοινωνίας του θεάματος, η οποία κυριαρχεί ως αξιακό υποκατάστατο, διαμορφώνουν ένα επικίνδυνο μίγμα συνθηκών, που απειλεί ακόμη και τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του ανθρώπου.
Δομικό στοιχείο και στις δυο παραμέτρους είναι η εργαλειοποίηση της ανθρώπινης οντότητας για την επίτευξη στοχεύσεων στο πλαίσιο των διαφόρων κοινωνικών συστημάτων. Στον τομέα της ψηφιακής τεχνολογίας και ιδιαιτέρως της τεχνητής νοημοσύνης δεν υπηρετείται το ανθρώπινο συμφέρον αλλά το συστημικό, όπως γίνεται στην περίπτωση της αξιοποίησης της για την κατασκευή οπλικών συστημάτων δολοφόνων.
Ως προς την οπτική της κοινωνίας του θεάματος κυρίαρχο ρόλο παίζει η προώθηση του μονοδιάστατου καταναλωτισμού και η καλλιέργεια προτύπων, που αναγάγουν το θέαμα σε μέσο πρόσδωσης νοήματος στην ζωή και επίτευξης κοινωνικής αποδοχής.
Η εμπειρική προσέγγιση της πραγματικότητας είναι αποκαλυπτική. Σύμφωνα με τον Dario Amodei, διευθύνοντα σύμβουλο της εταιρείας τεχνητής νοημοσύνης Anthropic, υπάρχουν μεγάλοι κίνδυνοι από την ανεξέλεγκτη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης, όπως θανατηφόρες αποστολές χωρίς την παρέμβαση του ανθρώπου. Προς αυτή την κατεύθυνση κινείται η κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής.
Ο Donald Trump και η κυβέρνηση του δεν συμμερίζονται αυτές τις προειδοποιήσεις. Απειλούν μάλιστα και την Anthropic. Σύμφωνα με τον αμερικανό υπουργό Πολέμου Pete Hegseth «ο πόλεμος με δυνατότητες τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ) και η ανάπτυξη της ΤΝ θα επαναπροσδιορίσουν τον χαρακτήρα των στρατιωτικών επιχειρήσεων κατά την διάρκεια της επόμενης 10ετίας». Ήδη τα Killer Robots (Ρομπότ Δολοφόνοι) είναι πραγματικότητα, η οποία προετοιμάζει το μέλλον των συγκρούσεων της ανθρωπότητας.
Επίσης τα νευρωνικά δίκτυα γίνονται συνεχώς πιο αυτόνομα και η ενσωμάτωση τους σε οπλικά συστήματα θα μπορούσε να εξελιχθεί σε εφιάλτη της ανθρωπότητας. Είναι εμφανές, ότι η τεχνητή νοημοσύνη χωρίς ηθικό προσανατολισμό και ανάλογα όρια απειλεί την ανθρώπινη οντότητα. Και όμως τόσο το πολιτικό σύστημα σε παγκόσμιο επίπεδο όσο και η κοινωνία πολιτών δυστυχώς δεν ευαισθητοποιούνται παρά τις προειδοποιήσεις της επιστημονικής κοινότητας.
Αυτός ο κίνδυνος τονίζεται ακόμη και από τον πρωθυπουργό της Ινδίας Narendra Modi σε ομιλία του, όμως δεν ενεργοποιούνται οι κοινωνίες και οι πολιτικές τους ηγεσίες, ώστε η αξιοποίηση της ΤΝ να οριοθετείται από ηθικές αξίες με σημείο αναφοράς το ανθρώπινο συμφέρον και όχι το συστημικό (λειτουργικότητα και οικονομική απόδοση του κοινωνικού συστήματος).
Ο Narendra Modi επεσήμανε, ότι η τεχνητή νοημοσύνη προσδίδει άλλες διαστάσεις στις μηχανές και τις καθιστά «έξυπνες», ενώ παράλληλα πολλαπλασιάζει την δυναμική των ανθρώπινων προθέσεων, οι οποίες έχουν επιπτώσεις ανάλογα με το ηθικό φορτίο, που έχουν. Θετικές επιπτώσεις από την αξιοποίηση της καταγράφονται σε διάφορους τομείς, όπως είναι η γεωργία, η ασφάλεια, η βοήθεια σε ανθρώπους με αναπηρία. Όμως ανάλογα με την οπτική αξιοποίησης μπορεί να υπάρξουν πολύ αρνητικές παρενέργειες, όπως είναι η μείωση των θέσεων εργασίας από την τυποποίηση της παραγωγικής διαδικασίας. Αυτό βέβαια δεν επισημαίνεται.
Γίνονται όμως πολύ χρήσιμες επισημάνσεις στο συνέδριο Cisco AI Summit 2026, στο πλαίσιο του οποίου αναδείχθηκε, ότι η τεχνητή νοημοσύνη εξελίσσεται σε αυτόνομα συστήματα, που μπορούν να διαχειρίζονται ροές εργασίας, οι οποίες εκτείνονται από την διεκπεραίωση ψηφιακών ενεργειών μέχρι και την αλληλεπίδραση με τον φυσικό κόσμο.
Το συμπέρασμα από το συνέδριο είναι, ότι η ΤΝ έχει εξελιχθεί σε ζωτικής σημασίας παράγοντα ανταγωνιστικότητας και αποτελεί βασικό εργαλείο ανάπτυξης των επιχειρήσεων, με επιπτώσεις βέβαια στους εργαζόμενους. Συντελείται η αυτοματοποίηση της παραγωγικής διαδικασίας με παρενέργεια την μείωση των θέσεων εργασίας και την αύξηση της ανεργίας και των κοινωνικών ανισοτήτων.
Πολύ σημαντικό ρόλο διεκπεραιώνει η τεχνητή νοημοσύνη και στην ενημέρωση των πολιτών, ο οποίος διευκολύνει ως ένα βαθμό την ενημερωτική λειτουργία, αλλά ταυτοχρόνως έχει και πολλές αρνητικές παρενέργειες ανάλογα με τον τρόπο, που αξιοποιείται.
Η θετική πλευρά της ΤΝ αναδεικνύεται με την δυνατότητα συγκέντρωσης ειδήσεων με πολύ μεγάλη ταχύτητα, την προσαρμογή τους ανάλογα με τα ακροατήρια, τον ταχύτερο έλεγχο των παρεχόμενων πληροφοριών. Η αρνητική πλευρά εκτείνεται από την αξιοποίηση μόνο ειδήσεων, που διατίθενται στον κυβερνοχώρο, την δυσκολία διάκρισης μεταξύ αξιόπιστων ή ψευδών ειδήσεων, την δυσκολία διάκρισης γεγονότων από απόψεις και κριτικής προσέγγισης μέχρι και άλλες παραμέτρους, που σχετίζονται με την αξιοπιστία (Γιώργος Πλειός, καθηγητής στο Τμήμα Επικοινωνίας και ΜΜΕ του ΕΚΠΑ, «Τεχνητή Νοημοσύνη : Οι καλές και οι κακές ειδήσεις», 24.2.2026).
Περιττό να επισημανθεί, ότι με αυτά τα δεδομένα στον τομέα ενημέρωσης των πολιτών οικοδομούνται πολύ αρνητικές συνθήκες για την δημοκρατική λειτουργία και την ενεργοποίηση τους ως ατομικών και συλλογικών υποκειμένων.
Εύλογα γεννάται το ερώτημα, πως λειτουργεί και πως αντιμετωπίζει τις επιπτώσεις της τεχνητής νοημοσύνης και γενικότερα της ψηφιακής τεχνολογίας από την χρήση τους στους διάφορους τομείς δραστηριοποίησης η οπτική της κοινωνίας του θεάματος, η οποία διαπερνά την σύγχρονη πραγματικότητα;
Στο πλαίσιο αυτής της οπτικής η πραγματική ζωή στο επικοινωνιακό πεδίο έχει υποκατασταθεί από εικόνες. Το θέαμα είναι πλέον δομικό στοιχείο στις κοινωνικές σχέσεις και στηρίζεται στην καταναλωτική οπτική και την θέαση χωρίς την ενεργοποίηση της ορθολογικής σκέψης και την προώθηση του ανθρώπινου και του κοινωνικού συμφέροντος.
Αυτό δείχνει, ότι η προοπτική αξιοποίησης της ΤΝ για την κατασκευή αυτόνομων οπλικών συστημάτων (τα Killer Robots είναι ήδη παρόντα) ή η μη ελεγχόμενη λειτουργία της ΤΝ στο πλαίσιο της ενημέρωσης και άλλες αρνητικές παρενέργειες, δεν ευαισθητοποιούν επαρκώς την κοινωνική πλειοψηφία, διότι με την μη ενεργοποίηση της ορθολογικής σκέψης οι πολίτες δεν λειτουργούν ως ατομικά και συλλογικά υποκείμενα αλλά ως θεατές.
Παράλληλα ο μη προσανατολισμός τόσο της χρήσης της τεχνητής νοημοσύνης όσο και της οπτικής της κοινωνίας του θεάματος (νόημα στην ζωή και κοινωνική αποδοχή προσδίδει το θέαμα και η εντύπωση, που προκαλεί) σε αξίες με ηθικό φορτίο, που προωθούν το ανθρώπινο συμφέρον (όπως ανθρώπινα δικαιώματα), σε συνδυασμό και με την οριοθέτηση της προοπτικής των επιλογών των πολιτών αλλά δυστυχώς και του πολιτικού συστήματος από τον βιολογικό χρόνο διαμορφώνουν τις προϋποθέσεις για την μη οικοδόμηση προοπτικής στην πορεία προς το μέλλον.
Αισιοδοξία βέβαια προκαλούν στάσεις με ηθικό φορτίο ως προς την χρήση της ΤΝ, όπως αυτή του Dario Amodei, διευθύνοντα συμβούλου της εταιρείας Anthropic, ο οποίος αρνείται να δώσει την συγκατάθεση του για την χρησιμοποίηση των λογισμικών της εταιρείας για την παρακολούθηση πολιτών και την ανάπτυξη αυτόνομων φονικών οπλικών συστημάτων.
Το θέμα βέβαια είναι να ενεργοποιηθεί η κοινωνία πολιτών, ώστε να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για την έκφραση της κοινωνικής πλειοψηφίας στο πλαίσιο του δημόσιου διάλογου. Αυτό βέβαια πρέπει να γίνει σε λειτουργικό χρόνο, διότι η δυναμική της εξέλιξης είναι πολύ γρήγορη και οι συνθήκες πολύπλοκες, με αποτέλεσμα να είναι δύσκολα διαχειρίσιμη.