Η μέχρι τώρα ιστορική διαδρομή της ανθρωπότητας οδήγησε στην διαμόρφωση συνθηκών παγκοσμιοποίησης, οι οποίες κυριαρχούν ιδιαιτέρως μετά την κατάρρευση των χωρών του «υπαρκτού σοσιαλισμού». Τα κύρια χαρακτηριστικά αυτού του συστήματος οργάνωσης και λειτουργίας της παγκόσμιας κοινότητας είναι η απελευθέρωση της οικονομίας από τις χωροχρονικές συντεταγμένες της φύσης και των κοινωνιών καθώς και τις δεσμεύσεις των πολιτικών κανόνων και νόμων. Η οικονομία κυριαρχεί πάνω από την κοινωνία και την πολιτική.
Με την βοήθεια δε των νέων τεχνολογιών η παγκοσμιοποίηση αποκτά μεγαλύτερη ταχύτητα στην ροή του χρόνου και μεγαλύτερο επεκτατισμό στο χώρο. Επίσης οι παραδοσιακές πηγές ενέργειας, οι οποίες συμβάλλουν στην προώθηση της κλιματικής αλλαγής και της ρύπανσης του περιβάλλοντος με αποτέλεσμα την άνοδο του βαθμού διακινδύνευσης, επιταχύνουν και βοηθούν καθοριστικά την εξέλιξη του ισχύοντος συστήματος οργάνωσης και λειτουργίας της παγκοσμιοποίησης.
Διαφορετικά από την εποχή της αποικιοκρατίας ή του ιμπεριαλισμού στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης ο στόχος δεν είναι η κατάκτηση νέων περιοχών αλλά η αναίρεση των εξωτερικών ορίων (συνόρων) για την διευκόλυνση της επέκτασης των κεφαλαίων. Στην ελεύθερη αγορά μπορούν να επιβάλλονται οι ισχυροί οικονομικοί παίκτες, οι πολυεθνικοί επιχειρηματικοί γίγαντες. Δεν χρειάζονται πλέον το κράτος, που αντιστοιχεί σε μια περιοχή, διότι το σύστημα οργάνωσης αλλάζει ριζικά.
Η απορύθμιση της αγοράς, η φιλελευθεροποίηση του εμπορίου και η ιδιωτικοποίηση δημόσιων αγαθών αναγορεύονται σε βασικές αρχές από διεθνείς οργανισμούς, από τις περισσότερες κυβερνήσεις, από επιστημονικά «think tanks» και από τα Μαζικά Μέσα Επικοινωνίας και επιβάλλονται στην αγορά αγαθών από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου, στην αγορά κεφαλαίου από τα διεθνή χρηματιστήρια, στην αγορά εργασίας από τις εθνικές κυβερνήσεις.
Η παγκοσμιοποίηση βέβαια δεν εξαντλείται μόνο στον οικονομικό τομέα. Ανάλογες υπερεθνικών διαστάσεων συνθήκες διαμόρφωσε και στον χώρο του πολιτισμού με εργαλείο την οπτική της κοινωνίας του θεάματος και ανάλογα πρότυπα, τα οποία διοχετεύονται μαζικά με την αξιοποίηση των Μέσων Μαζικής Επικοινωνίας.
Κυρίαρχο ρόλο σε αυτή την εξέλιξη έπαιξαν οι Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, οι οποίες χρησιμοποίησαν (και συνεχίζουν να χρησιμοποιούν) τον πολιτισμό ως προωθητικό μηχανισμό της ηγεμονικής τους λογικής. Τον σχεδιασμό και την πραγμάτωση αυτής της οπτικής αναλύει ο Zbigniew Brzezinski, πολιτικός επιστήμων καθηγητής στο John Hopkins University και πρώην σύμβουλος εθνικής ασφάλειας δυο προέδρων στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής (Lyndon B. Johnson και Jimmy Carter), στο βιβλίο του «The Grand Chessboard» το 1997.
Σε αυτό το πλαίσιο διαμορφώνονται όμως κοινωνίες χωρίς συνοχή και αξίες, που παράγονται στις τοπικές κοινωνίες και υπηρετούν τις ανάγκες της συμβίωσης των πολιτών. Με αυτό τον τρόπο βέβαια οικοδομούνται μαζοποιημένες κοινωνίες, οι οποίες δεν είναι εύκολο να λειτουργούν ως συλλογικά υποκείμενα. Παράλληλα δεν προωθείται η διαπολιτισμική προσέγγιση των κοινωνιών αλλά η ισοπέδωση των πολιτισμικών ταυτοτήτων, οι οποίες οικοδομήθηκαν κατά την διάρκεια της ιστορικής διαδρομής τους. Ουσιαστικά δεν καλλιεργείται η συνοχή στο επίπεδο της παγκόσμιας κοινότητας.
Αυτές οι συνθήκες της παγκοσμιοποίησης τόσο στο οικονομικό όσο και στο πολιτισμικό πεδίο «παραδίδουν την σκυτάλη» και στην διαμόρφωση της γεωπολιτικής δυναμικής. Η πολιτική διαχείριση της δεν ισορροπεί το κοινωνικό και το ανθρώπινο συμφέρον με την οικονομική δυναμική, η οποία παράγει ανισότητες τόσο στο εσωτερικό των κοινωνιών όσο και μεταξύ τους, με αποτέλεσμα να οικοδομούνται γεωπολιτικές ανισορροπίες.
Αυτό οφείλεται από το ένα μέρος στην εθνική οπτική και ανάλογα όρια στην λειτουργία των κυβερνήσεων στα κράτη, που συνθέτουν την παγκόσμια κοινότητα και από το άλλο μέρος στην μέχρι τώρα αδυναμία των πολιτικών συστημάτων και των εθνικών κυβερνήσεων να οικοδομήσουν ένα λειτουργικό σύστημα παγκόσμιας διακυβέρνησης, το οποίο ισορροπεί την δυναμική της εξέλιξης με σημείο αναφοράς συνθήκες ειρήνης χωρίς ανισότητες μεταξύ των κοινωνιών, ενώ παράλληλα προωθεί την διαπολιτισμική προσέγγιση με σεβασμό στην πολιτισμική τους ταυτότητα και στο ανθρώπινο δικαίωμα στη ζωή.
Η πραγματικότητα βέβαια δείχνει, ότι αυτό δεν συμβαίνει. Είναι δε εμφανές, αν ληφθεί υπόψη η επισήμανση του προέδρου του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (World Health Organisation) Tedros Adhanom Ghebreyesus, ότι «πάνω από 100.000 παιδιά και 37.000 έγκυες και θηλάζουσες γυναίκες προβλέπεται, ότι θα εξακολουθούν να υποφέρουν από οξύ υποσιτισμό έως τον Απρίλιο του 2026».
Δυστυχώς η υποκριτική επίκληση των ανθρωπιστικών αξιών και η οπτική του συστημικού πραγματισμού σε συνδυασμό με την λογική της ισχύος (οικονομικής και γεωπολιτικής) κυριαρχούν στο διεθνές πεδίο. Ακόμη και τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης διαπερνώνται από αυτό το μίγμα προτεραιοτήτων, με αποτέλεσμα να έπεται των γεωπολιτικών εξελίξεων το μη ολοκληρωμένο ευρωπαϊκό οικοδόμημα με την πολιτική ενοποίηση, την οικοδόμηση του ευρωπαϊκού συμφέροντος αντί της προώθησης της κοινοπραξίας συμφερόντων και την καλλιέργεια ευρωπαϊκής συνείδησης στους πολίτες. Ακόμη η παγκόσμια δυναμική οριοθετείται από τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, την Ρωσία και την Κίνα.
Όμως η Ευρωπαϊκή Ένωση θα μπορούσε να συμβάλλει στην οικοδόμηση ενός νέου συστήματος ασφαλείας και παγκόσμιας διακυβέρνησης με την προώθηση της σταδιακής αποστασιοποίησης από την οπτική της ισχύος και της αξιοποίησης του διαλόγου για την επίλυση διαφορών με σημείο αναφοράς το ανθρώπινο και το κοινωνικό συμφέρον. Το μεγαλύτερο τμήμα της παγκόσμιας κοινότητας θα αντιδρούσε θετικά, διότι οι κοινωνίες στερούνται την ευημερία χωρίς ανισότητες.
Επείγει η αλλαγή προσανατολισμού στην ΕΕ για να αντιμετωπισθεί η οπτική της ηγεμονίας ορισμένων ισχυρών δυνάμεων, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής και η Ρωσία, οι οποίες φαίνεται, ότι οικοδομούν ένα νέο γεωπολιτικό πεδίο συνεργαζόμενες στο μοίρασμα της επιρροής στην παγκόσμια κοινότητα και στην εκμετάλλευση των κοινωνιών.
Μπορεί η πολιτική διαχείριση της παγκοσμιοποίησης να διασφαλίσει την ειρηνική, χωρίς ανισότητες και βιώσιμη πορεία της παγκόσμιας κοινότητας προς το μέλλον; Για να δοθεί θετική απάντηση σε αυτό το ερώτημα, πρέπει να πληρούνται ορισμένες ζωτικής σημασίας προϋποθέσεις.
Χωρίς καθυστέρηση και με αποφασιστικότητα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην αποστασιοποίηση από την οπτική του συστημικού πραγματισμού, στο πλαίσιο του οποίου η λειτουργικότητα και η οικονομική απόδοση των κοινωνικών συστημάτων (από το οικονομικό μέχρι και το υγείας) αποτελούν ύψιστες αξίες και στοχεύσεις, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι παρενέργειες στα ποιοτικά χαρακτηριστικά του ανθρώπου και στις συνθήκες ζωής.
Ταυτοχρόνως πρέπει να γίνει μακροπρόθεσμα διαχειρίσιμη η δυναμική της εξέλιξης με ανάλογο σχεδιασμό, ενώ παράλληλα είναι ζωτικής σημασίας ανάγκη η λειτουργική διαχείριση του χρόνου με την λήψη ανάλογων αποφάσεων και τον συνυπολογισμό των παρενεργειών τους σε βάθος χρόνου, ώστε να αποφεύγονται επικίνδυνες ανισορροπίες (π.χ. κλιματική αλλαγή, ρύπανση του περιβάλλοντος κ.λ.π.).
Πολύ σημαντική προϋπόθεση επίσης είναι και η λειτουργία της πολιτικής ως μέσου έκφρασης και πραγμάτωσης του κοινωνικού και του ανθρώπινου συμφέροντος, ενώ παράλληλα οι πολίτες θα πληρούν τις προϋποθέσεις για να ενεργοποιούνται κοινωνικά ως ατομικά και συλλογικά υποκείμενα σε συνθήκες δημοκρατίας και ανάλογης στάσης στο πλαίσιο διαλόγου με το πολιτικό σύστημα.
Αυτό βέβαια είναι εφικτό, αν οι συνθήκες ζωής στις τοπικές κοινωνίες οριοθετούνται και από διαδικασίες διαλόγου μεταξύ των πολιτών, ενώ ταυτοχρόνως αφήνουν περιθώρια παραγωγής συνεκτικών αξιών στο πλαίσιο της συμβίωσης τους. Ειδάλλως θα προσανατολίζονται στην κοινωνική τους δραστηριοποίηση με σημείο αναφοράς τα μονοδιάστατα καταναλωτικά πρότυπα και την οπτική της κοινωνίας του θεάματος, με αποτέλεσμα την διαμόρφωση συνθηκών μαζοποίησης και κυριαρχίας του οικονομικού συστήματος.
Εάν αυτές οι προϋποθέσεις πληρούνται, το πολιτικό σύστημα θα μπορέσει να λειτουργεί χωρίς εξαρτήσεις από το οικονομικό και παράλληλα θα καταστεί εφικτή η διασφάλιση της ευημερίας χωρίς ανισότητες σε πλανητικό επίπεδο στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης και η αντιμετώπιση των πλανητικής εμβέλειας ανισορροπιών, όπως η κλιματική αλλαγή, η ρύπανση του περιβάλλοντος, οι πολεμικές συγκρούσεις σε περιφερειακό επίπεδο, η μαζική μετακίνηση πληθυσμών και άλλες.
Με αυτό τον προσανατολισμό η παγκοσμιοποίηση θα μπορέσει να λειτουργήσει ως καταλύτης για την ευημερία των κοινωνιών χωρίς διακρίσεις και ανισορροπίες, που απειλούν την βιωσιμότητα.