Η παγκόσμια κοινότητα έχει εισέλθει σε περίοδο επικίνδυνης ρευστότητας με τις συνεχώς διευρυνόμενες ανισότητες τόσο στο εσωτερικό των κοινωνιών όσο και στις μεταξύ τους σχέσεις, την αυξανόμενη φτώχεια και την γεωπολιτική αστάθεια, που προκαλεί η αδυναμία λειτουργικής διαχείρισης της παγκοσμιοποίησης σε συνδυασμό με την επιστροφή στον εδαφικό επεκτατισμό των ισχυρών γεωπολιτικών δυνάμεων, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής και η Ρωσία, με στόχο την εκμετάλλευση των φυσικών πόρων και την αποκόμιση οικονομικού οφέλους.
Σύμφωνα με την Παγκόσμια Έκθεση Ανισότητας 2026 (World Inequality Report 2026, WIR 2026), την οποία επεξεργάσθηκαν περισσότεροι από 200 ακαδημαϊκοί από όλο τον κόσμο (όπως ο Thomas Piketty και άλλοι) το 0,001% του παγκόσμιου πληθυσμού κατέχει 3 φορές περισσότερο πλούτο από ό,τι το φτωχότερο 50% της ανθρωπότητας.
Επίσης το πλουσιότερο 10% της ανθρωπότητας κατέχει σήμερα το 75% του πλούτου της υφηλίου, ενώ το φτωχότερο 50% του παγκόσμιου πληθυσμού κατέχει μόλις το 2% του παγκόσμιου πλούτου. Ακόμη οι περιφερειακές διαφορές είναι τεράστιες. Ένα άτομο στην Βόρεια Αμερική και στην Ωκεανία κερδίζει κατά μέσο όρο 13 φορές περισσότερα από κάποιον στην Υποσαχάρια Αφρική, ενώ το 1% του παγκόσμιου Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ) κάθε χρόνο ρέει από τον Νότο προς τον Βορρά.
Πρέπει δε να αναφερθεί, ότι το ποσοστό φτώχειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι 21%, δηλαδή 2 στα 10 άτομα δυσκολεύονται να καλύψουν τις ανάγκες τους ή σε απόλυτους αριθμούς 93,3 εκατομμύρια άτομα το 2024. Στην Ελλάδα το ποσοστό φτώχειας (26,9%) είναι από τα πιο υψηλά στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Πάνω από 20% είναι το ποσοστό φτώχειας και στην Γερμανία (21,2%).
Τέλος η υποκειμενική φτώχεια στην Ελλάδα εγγίζει το 66,8% και κατατάσσει την χώρα πρώτη στην ΕΕ. Αυτός ο δείκτης μετρά την προσωπική αντίληψη των πολιτών για την δυσκολία κάλυψης των βασικών αναγκών τους αντί για αντικειμενικά εισοδηματικά κριτήρια.
Οι ανισότητες και η φτώχεια καταγράφονται με ιδιαίτερη ένταση στην Αφρική, στην οποία είναι οι πιο φτωχές χώρες του κόσμου. Αυτό οφείλεται στις συνθήκες πολιτικής αστάθειας και συγκρούσεων, στις ανεπαρκείς υποδομές, στις συχνές υγειονομικές προκλήσεις, στην κλιματική αλλαγή, στις ανισότητες (αν και διαθέτει πλούσιους φυσικούς πόρους, η εκμετάλλευση τους γίνεται από τις πλούσιες χώρες του Βορρά), στην διαφθορά, στην κακή διακυβέρνηση, στην έλλειψη επενδύσεων στην εκπαίδευση και στην υγεία.
Οι πιο φτωχές χώρες είναι το Νότιο Σουδάν, το Μαλάουι, το Μπουρούντι, η Γκάμπια, η Κεντροαφρικανική Δημοκρατία, η Μαδαγασκάρη, η Μοζαμβίκη και η Λιβερία.
Σε παγκόσμιο επίπεδο πάνω από 1,1 δισεκατομμύρια άνθρωποι ζουν σε συνθήκες ακραίας φτώχειας και περισσότερα από 400 εκατομμύρια παιδιά δεν καλύπτουν τουλάχιστον δυο καθημερινές ανάγκες. Σύμφωνα με την Unicef η κλιματική αλλαγή και οι συγκρούσεις οδηγούν σε σοβαρή επισιτιστική φτώχεια, που πλήττει κυρίως τα παιδιά.
Από το σύνολο, όσων ζουν σε συνθήκες απόλυτης φτώχειας (22,7%), στην Υποσαχάρια Αφρική το ποσοστό φτάνει το 46,7%, στη Νότια Ασία το 36,9%, ενώ στην Ευρώπη και στην Κεντρική Ασία το ποσοστό είναι μόνο 3,6% (απόλυτη φτώχεια σημαίνει ζωή με 1 δολάριο την ημέρα).
Βέβαια στην οικοδόμηση ανισοτήτων και φτώχειας σε παγκόσμιο επίπεδο συμβάλλει και η κλιματική αλλαγή και η μη αντιμετώπιση των γενεσιουργών της αιτίων (για τα οποία την κύρια ευθύνη έχουν οι ισχυρές οικονομικά και γεωπολιτικά χώρες), όπως είναι η εξόρυξη ορυκτών καυσίμων και η μαζική αξιοποίηση τους για την παραγωγή ενέργειας με επίπτωση την εκπομπή διοξειδίου του άνθρακα, την υπερθέρμανση του πλανήτη και τα ακραία καιρικά φαινόμενα. Όλα αυτά βέβαια έχουν και αρνητικές οικονομικές παρενέργειες.
Για παράδειγμα σύμφωνα με μελέτη της Ένωσης Ασφαλιστικών Εταιρειών Ελλάδος το ύψος των ασφαλιστικών αποζημιώσεων ακολουθεί αυξητική πορεία. Οι καταστροφές συνδέονται κυρίως με την κλιματική αλλαγή και τα ακραία καιρικά φαινόμενα, που δρομολογεί, όπως είναι οι πλημμύρες και οι πυρκαγιές. Από το 1993 έως το 2023 οι δηλωμένες απαιτήσεις αποζημίωσης στην Ελλάδα έφτασαν τις 34.000 και το ποσό των απαιτήσεων τα 900 εκατομμύρια ευρώ (Αλέξανδρος Ζυμπίδης, «Κλιματική αλλαγή και φυσικοί κίνδυνοι», to Vima online, 10.1.2026).
Αυτές οι συνθήκες ανισοτήτων και φτώχειας στις κοινωνίες έχουν πολυδιάστατες παρενέργειες και οικοδομούν υψηλό βαθμό ρευστότητας και διακινδύνευσης. Συγκεκριμένα αποδυναμώνουν την κοινωνική συνοχή, ενώ παράλληλα δεν καλλιεργείται η κοινωνική συνείδηση και η ανάλογη ευθύνη στους πολίτες. Επίσης δεν αναπτύσσεται η οπτική της κοινωνικής αλληλεγγύης.
Ταυτοχρόνως υποσκάπτεται η εμπιστοσύνη των πολιτών στην πολιτική λειτουργία και στο πολιτικό σύστημα με αποτέλεσμα την αποδυνάμωση της δημοκρατίας, την πρόκληση μεγάλης ανασφάλειας για την πορεία προς το μέλλον και την εύκολη χειραγώγηση των πολιτών από πολιτικούς σχηματισμούς, οι οποίοι επικοινωνιακά επενδύουν στην εξιδανίκευση των μελλοντικών συνθηκών, στον γενικόλογο πολιτικό λόγο και στην ηθικολογία με στόχο την υποβάθμιση των αντιπάλων. Ουσιαστικά δρομολογείται ακόμη πιο επικίνδυνη ρευστότητα, μόνο που δεν βιώνεται άμεσα αλλά στην προοπτική του χρόνου.
Το «κερασάκι στην τούρτα» της ρευστότητας θέτει με στόμφο η μεγάλη γεωπολιτική αστάθεια, η οποία οφείλεται στην αδυναμία της παγκόσμιας κοινότητας και ιδιαίτερα των ισχυρών γεωπολιτικά παικτών, όπως είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής και η Ρωσία, να διαχειρισθούν λειτουργικά και με προοπτική την παγκοσμιοποίηση, χωρίς να οικοδομούνται ανισότητες μεταξύ των κοινωνιών, που οδηγούν σε αναταράξεις και συγκρούσεις.
Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι οι ακολουθούμενες πολιτικές από την Ρωσία στην Ουκρανία και από τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής σε σχέση με την Βενεζουέλα, την Γροιλανδία και το Ιράν, οι οποίες δεν σέβονται το διεθνές δίκαιο, ούτε διαπερνώνται από αξίες με ηθικό φορτίο, που διασφαλίζουν την ανθρώπινη ζωή και τις φυσικές ισορροπίες.
Αντίθετα διευρύνουν τις ανισότητες μεταξύ των κοινωνιών και αυξάνουν την φτώχεια. Παράλληλα διαμορφώνουν τις προϋποθέσεις για την αύξηση της μαζικής μετακίνησης πληθυσμών από τις φτωχές προς τις πλούσιες χώρες του Βορρά και την πρόκληση αναταράξεων και εσωστρέφειας στις κοινωνίες υποδοχής τους.
Για αυτό είναι ακατανόητο να γίνονται τοποθετήσεις, όπως του έλληνα πρωθυπουργού για την εισβολή ειδικών στρατιωτικών δυνάμεων των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής στην Βενεζουέλα και την απαγωγή του προέδρου αυτής της χώρας, ότι «δεν είναι η στιγμή να σχολιάσουμε την νομιμότητα των πρόσφατων ενεργειών» και «το τέλος του καθεστώτος προσφέρει νέα ελπίδα για τη χώρα». Το διεθνές δίκαιο σε αυτή την περίπτωση ισχύει με την μεταφορά της έκφρασης γνώμης σε βάθος χρόνου;
Αυτές οι συνθήκες επικίνδυνης ρευστότητας σε παγκόσμιο επίπεδο απειλούν την ειρηνική πορεία με ευημερία χωρίς ανισότητες, ενώ παράλληλα διαμορφώνουν τις προϋποθέσεις για υψηλό επίπεδο φτώχειας. Είναι επιτακτική ανάγκη να αλλάξει άμεσα ο προσανατολισμός της παγκόσμιας κοινότητας και ιδιαιτέρως των ισχυρών οικονομικά και γεωπολιτικά χωρών. Η ευθύνη πρέπει να αναληφθεί τόσο στο πολιτικό όσο και στο κοινωνικό πεδίο από την κοινωνία πολιτών.