Όνειρα γλυκά με υλικά κατεδάφισης.
Σκηνή 1. Μαραθώνος 71, Μεταξουργείο, παραδίπλα στις γραμμές του τρένου ένα παλιό ψηλοτάβανο συνεργείο έχει αλλάξει χρήση. Στεγάζει καλλιτεχνικά ατελιέ και εκθέσεις ως livingroomathens.com. Σημείο των καιρών, η αποβιομηχάνιση - αποβιοτεχνοποίηση. Η παγκόσμια αυτοκινητοβιομηχανία συγκεντρώνεται στην Κίνα, ενώ τα αποκεντρωμένα συνεργεία των εταιρειών -δίχως πια τους μουτζουρωμένους μαστόρους με τις πατέντες στο τσεπάκι- μοιάζουν με αποστειρωμένα νοσοκομεία πλήρως στελεχωμένα, σε πλήρη αντίθεση με τα αποδεκατισμένα νοσοκομεία του Ε.Σ.Υ.
Το επισκέφτηκα, την Πέμπτη 19/2 στα εγκαίνια της νέας περφόμανς των ΜASI, των παιδιών μας, της Μαντλέν και του Simon. Είναι η πρώτη τους στεγασμένη. Τίτλος της έκθεσης «No scrap no dream» . Παρομοιάζουν την δημιουργία των ονείρων από βιώματα της μέρας που διέφυγαν του συνειδητού, με καλλιτεχνικές αναζητήσεις από απαξιωμένα υλικά οικοδομών που πετάχτηκαν στους κάδους. Cut.
Σκηνή 2. Χαράματα της επομένης, στο μεταίχμιο νύχτας και μέρας, ύπνου και ξύπνιου, τέντωσα τα αυτιά μου να μη χάσω κελάηδισμα από την πρωινή προσευχή των πουλιών στον ανωθρώσκοντα ήλιο. Διαρκεί μισή ώρα περίπου -και αφού συμβαίνει στο κέντρο της Αθήνας θα συμβαίνει παντού- και όσοι τυχεροί συντονιστούν αποκαθάρονται από τις τοξίνες του προηγούμενου 24ωρου επιτρέποντας στο είναι τους να αναστοχαστεί τα ουσιώδη. Κάπως έτσι επέστρεψα στο συνεργείο. Cut.
Σκηνή 3. Στο κέντρο της αίθουσας δέσποζε το περίπτερο, φτιαγμένο από τους μεταλλικούς σκελετούς 4 στρωμάτων, που λειτουργούσαν σαν σκαλιέρες υλικών ανασυρμένων από οικοδομικούς κάδους, όπως και τα ίδια τα στρώματα. Ένα τζουκμπόξ έφτασε αμέσως στο προσκήνιο του νου και με ταχύτητα ΤΝ με προέτρεψε να διαλέξω. Θέλεις το «Στρώσε το στρώμα σου για δυο» ή το «Ένα λεπτό περιπτερά»;
Αργότερα το περίπτερο με περιπτερά τον Simon έγινε το κέντρο μιας αχρήματης ανταλλακτικής αγοράς. Τα φώτα χαμήλωσαν, έπεσε σιωπή, η Μαντλέν μοίρασε σε όλους άσπρα γάντια, πήρε ένα «μπιμπελό» (σπασμένο κλειδί, μάρμαρο, παιχνίδι …) από την στενόμακρη εταζέρα του αριστερού τοίχου το έδωσε στον περιπτερά, ο οποίος το αντάλλαξε με ένα αντικείμενο από την πραμάτειά του. Σαν έτοιμοι από καιρό όλοι οι επισκέπτες μπήκαν στην ουρά για να κάνουν το ίδιο. Η ουρά ήταν προστατευμένη από μια τέντα, σχηματισμένη από ρετάλια τεντών Λαϊκών Αγορών και πολυκατοικιών της Αθήνας. Την αναγνώρισα, ήταν η ίδια που περιφέραμε στην περφόρμανς του Ζαππείου τον περασμένο Σεπτέμβρη, στο Art ATHINA. Τα άσπρα γάντια σύμβολο ευαισθησίας στην επαφή με τα «πληγωμένα» εκθέματα.
Κάτω από την εταζέρα με τα μικροαντικείμενα υπήρχαν σωροί από σπασμένα μωσαϊκά, παλιά τούβλα, κομμάτια από μαρμάρινους νεροχύτες και περίτεχνα γύψινα, η όλη εικόνα παρέπεμπε σε νοικοκυρεμένη αποθήκη αρχαιολογικού μουσείου. Ψηλά στους τοίχους, εκεί που παλιά θα ήταν τα πόστερ με τα κορίτσια της Pirelli, υπήρχαν εικαστικές συνθέσεις από υλικά οικοδομικών κάδων που παρέπεμπαν σε έργα μοντέρνας τέχνης με κορυφαία τη συλλογή γλυπτών με φυσητό γυαλί που είχε τοποθετηθεί στο παταράκι δεξιά της εισόδου, στη θέση όπου άλλοτε το αφεντικό του συνεργείου επέβλεπε τις εργασίες του συνεργείου και είχε το ταμείο της επιχείρησης.
Αρχαιολογία και σύγχρονη τέχνη δίπλα - δίπλα, τεράστια η χρονολογική απόσταση, αλλά ίδια η αναζήτηση της ομορφιάς. Οι Μινωίτες ζωγράφιζαν τα πιθάρια τους, μη αρκούμενοι στην πούρα λειτουργικότητα και οι Μοντέρνοι έψαχναν στην χαμένη παιδικότητα και στα όνειρα το αλάτι στους άνοστους καιρούς μας. Κάπου ενδιάμεσα με ίδια την ανάγκη ομορφιάς η γιαγιά μας στο χωριό καθάριζε μαζί με την αυλή της και το σοκάκι μπροστά και χωρίς αίσθηση ορίων ιδιωτικού και δημόσιου πότιζε τις μυρωδάτες πολύχρωμες γλάστρες της, σε scrap κι αυτές, σε τενεκέδες. Ενσάρκωνε χωρίς να το ξέρει τη θουκυδίδεια ρήση «φιλοκαλούμε μετ’ ευτελείας».
Να σου πάλι το τζουκμπόξ, αυτή τη φορά, μου πρόσφερε τσιτάτα. Διάλεξα τρία. Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι «η ομορφιά θα σώσει τον κόσμο», Αλέξανδρος Σολζενίτσιν «η ομορφιά έχει την ιδιότητα να πείθει ακόμα και εκείνους που η λογική και τα επιχειρήματα δεν μπορούν να αγγίξουν», και Όσκαρ Ουάιλντ να υπερθεματίζει αισιόδοξα «Η οργάνωση των μηχανών θα προμηθεύει τα χρήσιμα πράγματα και ο άνθρωπος τα ωραία». Από τα σπουδαία λόγια προτιμώ την πράξη της ταπεινής γιαγιάς στο χωριό για την καίρια κοινωνική της συνιστώσα, για την ομορφιά που προσέδιδε στον δρόμο, στα κοινά. Συνδέεται εξ άλλου περισσότερο με την έκθεση που κι αυτή συνέλεξε την πρώτη ύλη της από τον δρόμο.
Στο βάθος της αίθουσας είναι αναρτημένη μια ιδιότυπη κάτοψη της παλιάς Αθηναϊκής μονοκατοικίας στην οδό Λαμπαρδή, κάτω από το Λυκαβηττό, που επίκειται η κατεδάφισή της. Οι κάδοι κατεδάφισης θα γεμίσουν με παρόμοια υλικά. Οι MASI όμως θέλησαν να διασώσει τα ακριβά άυλα, τη ζεστασιά και την μοναδική ομορφιά του σπιτιού των θείων τους, Νανάς και Mino. Μια χειροποίητη κούκλα, ως αυτοπροσωπογραφία τους, από ευτελή υλικά στέκεται φρουρός μπροστά στην κάτοψη, παρότι το ξέρει κι αυτή καλά πως οι Μήδοι της κατεδάφισης επί τέλους θα διαβούνε.
Στο βάθος δεξιά εν είδει κάλπης, υπάρχει ένας μικρός χώρος. Τραβάς την κουρτίνα και βλέπεις σε μια οθόνη με διαφορά φάσης τον εαυτό σου λίγο πριν τραβήξεις την κουρτίνα μαζί με όλη την αίθουσα και όλους τους επισκέπτες. Είναι μια ιδιότυπη κάλπη όπου δεν είσαι πια μόνος με τη συνείδησή σου, αλλά έχεις και την υπόμνηση του κοινωνικού όντος, ότι υπάρχεις μαζί με τους άλλους, ότι η ψήφος σου αφορά και τους άλλους. Cut.
Σκηνή 4η. Τα εγκαίνια τίμησαν οι δύο εγγονές μου, η Λίλκα 6, η Λόλα 3 και η μικρή Κατερίνα 1,5 χρονών. Αντιμετώπιζαν το χώρο ως παιδική χαρά. Ίσως αυτή η εμπειρία τους να λειτουργεί και ως πρώιμη αισθητική αγωγή. Θυμήθηκα τον φίλο συγγραφέα αρχαιολόγο Γιάννη Χαμηλάκη που μου είχε εκμυστηρευτεί το παιδικό τραύμα του, όταν σε μαθητική επίσκεψη σε Μουσείο, είχε τολμήσει να αγγίξει ένα έκθεμα και δέχτηκε αυστηρή επίπληξη. Τούτη η έκθεση έχει άλλα πρωτόκολλα, τα εκθέματά της αποζητούν την επαφή, το χάδι. Cut.
Εκεί λοιπόν στο μεταίχμιο νύχτας και μέρας, με υπόκρουση την αποτοξινωτική συναυλία των πουλιών σκαρφίστηκα τούτο το σενάριο - κριτική για την έκθεση No Scrap no Dream της μεταιχμιακής εποχής μας. Ίσως τελικά, αν χάσεις την ευκαιρία να μαζέψεις τα σπασμένα της μέρας το scrap, δεν θα βρεις τα υλικά να χτίσεις το όνειρο της επόμενης.