Οι πρόσφατες τοποθετήσεις του προέδρου της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, περί δημιουργίας ενός κοινού στρατιωτικού μετώπου Ευρώπης - Ουκρανίας με τη συμμετοχή της Τουρκία, δεν μπορούν να περάσουν απαρατήρητες. Αντιθέτως, εγείρουν εύλογα ερωτήματα, αλλά και μια πιο σύνθετη ανάγνωση πέρα από την επιφανειακή κριτική.
Ας είμαστε σαφείς: η Ουκρανία είναι θύμα της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία το 2022 και η διεθνής στήριξη προς αυτήν είναι απολύτως δικαιολογημένη. Την ίδια στιγμή όμως, καμία στρατηγική επιλογή δεν είναι υπεράνω αξιολόγησης.
Μια δύσκολη ισορροπία: Ρεαλπολιτίκ σε συνθήκες πολέμου
Οι δηλώσεις του Ζελένσκι μπορούν να ιδωθούν μέσα από το πρίσμα της Ρεαλπολιτίκ.
Σε έναν πόλεμο επιβίωσης, το Κίεβο επιχειρεί να διευρύνει τις συμμαχίες του.
Η Τουρκία, παρά τις αντιφάσεις της, διαθέτει:
- σημαντική στρατιωτική ισχύ
- κρίσιμη γεωγραφική θέση
- ανοικτούς διαύλους με Δύση και Μόσχα
Υπό αυτή την έννοια, η επιλογή δεν είναι απαραίτητα ιδεολογική, είναι εργαλειακή.
Ωστόσο, η Ρεαλπολιτίκ εξηγεί τις επιλογές, δεν τις καθιστά αυτόματα και ορθές.
Μια προβληματική «αναβάθμιση» της Τουρκίας
Η ανάδειξη της Τουρκίας σε πυλώνα της ευρωπαϊκής άμυνας παραμένει αμφιλεγόμενη. Η Άγκυρα:
- διατηρεί εντάσεις με κράτη-μέλη της Ε.Ε.
- ακολουθεί συχνά αυτόνομη στρατηγική
- λειτουργεί με όρους γεωπολιτικής συναλλαγής
Η εικόνα ενός «απαραίτητου εταίρου» για την ευρωπαϊκή άμυνα μοιάζει περισσότερο με πολιτική υπερβολή παρά με ρεαλιστική αποτύπωση.
Η άλλη όψη του πολέμου - Η σκληρή πραγματικότητα: Η ευθύνη της Μόσχας
Η συζήτηση δεν πρέπει να αποπροσανατολίζει από το βασικό: την ευθύνη της Βλαντίμιρ Πούτιν.
Η ρωσική επιθετικότητα:
- παραβιάζει το διεθνές δίκαιο
-έχει προκαλέσει χιλιάδες θύματα
- έχει καταστρέψει πόλεις και υποδομές
Ο πόλεμος αυτός δεν είναι «αναπόφευκτος», είναι επιλογή. Και συνεχίζει να διαμορφώνει ένα περιβάλλον όπου η στρατηγική σκέψη μετατρέπεται σε αγώνα επιβίωσης.
Η ελληνική οπτική και ο κίνδυνος του SAFE
Για την Ελλάδα, το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
Η πιθανή συμμετοχή της Τουρκίας σε μελλοντικούς ευρωπαϊκούς αμυντικούς μηχανισμούς, όπως ένα σχήμα τύπου SAFE, ενέχει σοβαρούς κινδύνους:
- ενδεχόμενη θεσμική συνύπαρξη με μια χώρα με άλυτες διαφορές
- πιθανότητα εργαλειοποίησης μηχανισμών
- δημιουργία μελλοντικών στρατηγικών αδιεξόδων για την Ελλάδα
Όσο τα ελληνοτουρκικά παραμένουν άλυτα, μια τέτοια εξέλιξη δεν μπορεί να θεωρείται ουδέτερη.
Συμπέρασμα
Η ηγεσία της Ουκρανίας βρίσκεται σε ακραίες συνθήκες, και αυτό πρέπει να λαμβάνεται υπόψη.
Οι δηλώσεις του Ζελένσκι μπορούν να ερμηνευθούν ως ρεαλιστική προσαρμογή σε έναν σκληρό γεωπολιτικό κόσμο.
Ωστόσο, η Ευρώπη δεν μπορεί να λειτουργεί αποκλειστικά με όρους συγκυρίας.
Η στρατηγική ενότητα απαιτεί συνέπεια, εμπιστοσύνη και σαφή όρια. Και όσο αυτά δεν υπάρχουν, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά την Τουρκία, οι επιφυλάξεις δεν είναι μόνο δικαιολογημένες. Είναι αναγκαίες.