Πριν από 23 χρόνια στη Στοά του Αττάλου (16/4), η Κύπρος υπέγραψε πανηγυρικά την Συνθήκη Προσχώρησης της στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η εποχή εκείνη προσφέρεται μέχρι σήμερα για συγκρίσεις. Τι πέτυχε με τη συμμετοχή της στην ΕΕ για να λύσει τα προβλήματα της και να καταστεί ένα σύγχρονο, φυσιολογικό κράτος;

Ο απολογισμός δεν είναι θετικός. Αντί η Κύπρος να απελευθερώσει τις δυνάμεις της, έμεινε καθηλωμένη στο παρελθόν της, παγιδευμένη σε ανεπίλυτα ζητήματα. Ξεχωρίζουν, ο εκτροχιασμός των προσπαθειών επίλυσης του Κυπριακού, η υποχώρηση του κράτους δικαίου και η αποτυχία χάραξης βιώσιμων πολιτικών ανάπτυξης. Μήπως όλα συνδέονται μεταξύ τους;

Στοά Αττάλου

Παραμονές της ένταξης το 2003, η ευφορία στην κοινωνία ήταν διάχυτη. Στο επίπεδο της ηγεσίας υπήρχε υψηλός βαθμός συννενόησης, στενή συνεργασία με την ελληνική κυβέρνηση, καθώς και ισχυρή διεθνής υποστήριξη. Στη Στοά του Αττάλου η Κύπρος ήταν διεθνώς στο επίκεντρο για ένα λόγο: την επανένωση.

Τι συμβαίνει σήμερα; Η Κύπρος ομφαλοσκοπεί. Η εσωτερική πολιτική έγινε πολωτική, ενώ η κοινωνία βρίσκεται σε σύγχυση για το πού οδεύει η χώρα. Οι πολίτες απαξιώνουν το πολιτικό σύστημα και δεν εμπιστεύονται τους θεσμούς. Απορούν, αλλά δεν βρίσκουν απαντήσεις.

Ανησυχίες…

Ενόψει βουλευτικών εκλογών (24/5), η κυπριακή πολιτική ηγεσία αναζητεί τί πάει λάθος. «Ανησυχώ για την επόμενη Βουλή, αλλά η επόμενη Βουλή είναι ευθύνη όλων εμάς”, δήλωσε (8/4) παραμονές του Πάσχα ο πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης. Κανείς δεν αντιλήφθηκε ποια ευθύνη αναλαμβάνει ο πρόεδρος και τί εναποθέτει στους πολίτες. Οι δημοσκοπήσεις πάντως, δείχνουν πτώση των παραδοσιακών κομμάτων και ενίσχυση της ψήφου διαμαρτυρίας. Τα κόμματα που στηρίζουν τον Χριστοδουλίδη καταρρέουν - με εξαίρεση το ακροδεξιό ΕΛΑΜ. Αυτό επηρεάζει τα σχέδια του για επανεκλογή το 2028. Γι’ αυτό κάλεσε τους πολίτες “να μη φτάσουμε σε μια δύσκολη κατάσταση των πραγμάτων».

Απογοήτευση

Όμως, η απογοήτευση των Κυπρίων δεν είναι τυχαία. Στα 23 χρόνια από τη Στοά του Αττάλου, ο κυπριακός λαός υποβλήθηκε δοκιμασίες πάνω σε καίρια διλήμματα που καθορίζουν σήμερα το μέλλον του. Αλλά έμεινε, φαίνεται, χωρίς πυξίδα, χωρίς ηγεσία. Από “καλύτερος μαθητής στην τάξη” στην προενταξιακή περίοδο, βρίσκεται σήμερα ανάμεσα στους ουραγούς της ΕΕ των “27”. Στις πλείστες αναφορές της Eurostat βρίσκεται κάτω από τον μέσο όρο. Σε ποιοτικές αξιολογήσεις που κάνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, διεθνείς και ανεξάρτητοι οργανισμοί, τα πράγματα είναι ακόμα χειρότερα: δικαιοσύνη, διαφάνεια, λειτουργία κράτους, φυσικοί πόροι, ανενεώσιμες πηγές, ψηφιοποίηση, περιβάλλον. Αλλού οι δείκτες πάγωσαν, αλλού υποχωρούν.

Κράτος Δικαίου

Πιο αποπνιχτική, όμως, είναι η κατάσταση με το κράτος δικαίου. Η αξιολόγηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής καταδεικνύει σοβαρά ελλείμματα στην αποτελεσματικότητα της απονομής δικαιοσύνης. Ιδίως όταν πρόκειται για διαφθορά από πρόσωπα υψηλής ιεραρχίας. Το σύστημα νοσεί γιατί η κάθε αλλαγή προσκρούει στις συνταγματικές υπερξουσίες του προέδρου. Έχει στα χέρια του ένα σύστημα διορισμών σε επιτελικές θέσεις του κράτους, χωρίς θεσμικά αντίβαρα.

Η Κύπρος βρίσκεται συχνά εκτεθειμένη διεθνώς σε φαινόμενα διαφθοράς. Αλλά βρίσκει κάθε φορά τον τρόπο να προσαρμόζεται και να βάζει τροχοπέδη σε ουσιαστικές αλλαγές. Ο Γενικός Εισαγγελέας και ο Βοηθός ΓΕ είναι τα πρόσωπα - κλειδιά για χαλιναγώγηση κάθε συνταγματικής μεταρρύθμισης. Οι δύο, διορισμένοι από την εποχή Αναστασιάδη, θέλουν να διατηρήσουν τις εξουσίες τους και το ανέλεγκτο των αποφάσεων τους. Ο διττός ρόλος τους (ταυτόχρονα σύμβουλοι του κράτους και δημόσιοι κατήγοροι) γεννά συνεχώς παθογένειες και σύγκρουση συμφέροντος. Έτσι οι μηχανισμοί εξουσίας οχυρώνονται πίσω από την εσωτερική δικαιοδοσία και συγκαλύπτουν ευθύνες και σκάνδαλα.

Βιωσιμότητα

Η Κύπρος διαθέτει προνομιακή συμμετοχή στην ΕΕ και σημαντική γεωγραφική θέση για να σχεδιάσει με βιώσιμο τρόπο την ανάπτυξη της και να προσφέρει ευημερία στον πληθυσμό της. Χάρη στην ΕΕ πέτυχε πολύ πιο υψηλή διεθνή διασύνδεση, προσέλκυση επενδύσεων, ροή κεφαλαίων. Σε αντίθεση με την υψηλή συγκέντρωση πλούτου, το κράτος δεν κατάφερε να θεμελιώσει πολιτικές βιώσιμης ανάπτυξης και κοινωνικής ευημερίας. Το ενεργειακό ζήτημα έμεινε για 25 χρόνια ανεπίλυτο, το υδατικό πιέζει αφόρητα, η λίστα με παραβιάσεις περιβαλλοντικής προστασίας μακραίνει. Η δημόσια διοίκηση παγιδεύτηκε στη γραφειοκρατία και το εκπαιδευτικό σύστημα δεν ανταποκρίνεται στις ανάγκες της νέας γενιάς. Το χάσμα με βάση τις τεχνολογικές εξελίξεις διευρύνεται. Μια μικρή χώρα με τόσες δυνατότητες, φαίνεται να είναι εγκλωβισμένη σε κλειστό κύκλο συμφερόντων, επιρρεπή σε εξωτερικές παρεμβάσεις.

Παγωμένο πρόβλημα

Η Στοά του Αττάλου - 16 Απριλίου 2003 - θα μπορούσε να ήταν η αφετηρία για μια διαφορετική Κύπρο, όπως την σχεδίασαν οι εμπνευστές της ευρωπαϊκής πορείας της. Τότε έσπασαν τα οδοφράγματα και άνοιξαν τα πρώτα σημεία διέλευσης. Καταγράφηκαν σε 23 χρόνια 190 εκατομμύρια διελεύσεις πολιτών, χωρίς κανένα σοβαρό επεισόδιο. Ο αριθμός αυτός είναι από μόνος του συγκλονιστικός. Αλλά γιατί παγιώθηκε η διαίρεση;

Το άλυτο Κυπριακό, δεν πολυδιαφέρει από τα εξίσου άλυτα προβλήματα της Κύπρου, όπως η ανάγκη για εκσυγχρονισμό, κράτος δικαίου, βιώσιμη ανάπτυξη. Όλα έχουν την ίδια ρίζα και αιτία: η ηγεσία των Κυπρίων είχε πρόσκαιρους στόχους και διαφορετικές προτεραιότητες. Γι’ αυτό μέχρι σήμερα ανακυκλώνει τα προβλήματα, καταφεύγει στον λαϊκισμό, εξαπατώντας την κοινωνία με ανέξοδες υποσχέσεις.