Τα τελευταία χρόνια σε όλες τις χώρες της Δύσης, και ιδιαίτερα στη χώρα μας, εκφράζονται ανησυχίες για την σχέση του ρυθμού θανάτων και γεννήσεων. Γερνάμε, αυξάνουν οι θάνατοι, οι γεννήσεις φθίνουν. Ίσως ιστορικά πρώτη φορά καταγράφεται τόσο έντονα τέτοιος προβληματισμός στην ιστορία της ανθρωπότητας, ενώ οι πληθυσμιακές μεταβολές είναι «φυσιολογικές» και ποτέ δεν φθάσαμε να θεωρούμαστε «είδος προς εξαφάνιση».

Ο πληθυσμός της γης έφθασε τα οκτώ δισεκατομμύρια. Αν φθάσουμε στα έξι κινδυνεύουμε από κάτι; Θα αισθανθούμε μοναξιά, στην εποχή της διαρκούς επικοινωνίας και των πολυπληθών μετακινήσεων; Όχι. Αλλά κινδυνεύουμε από «εχθρούς» και είναι καλό να είναι επαρκής ο πληθυσμός κάθε χώρας, ακούγεται συχνά. Γιατί; Θα πολεμήσουμε ξανά «στήθος με στήθος», σήμερα, στην εποχή του ηλεκτρονικού πολέμου; Εξ άλλου, ο πολιτισμός μας μάς οδήγησε στο να ονειρευτούμε και να οργανώσουμε Διεθνείς Θεσμούς για την επίλυση των διαφορών μας με άξονα την διπλωματία. Άκυρο;

Το συνταξιοδοτικό είναι το πρόβλημα, δεν βγαίνει, είναι το βαρύ μας επιχείρημα. Και πότε το συνταξιοδοτικό «έγραψε ιστορία», στην πορεία του ανθρώπου; Επειδή κάποια γενιά συνέλαβε ένα άστοχο συνταξιοδοτικό μοντέλο, έζησε θεωρώντας δεδομένο ένα εύκολο μέλλον, θα απαιτεί από τις γενιές με το «υποθηκευμένο μέλλον» να αφοσιωθούν σε σωτήριες γεννήσεις; Ας ξανασχεδιάσουμε πιο δίκαια και έντιμα την πορεία των κοινωνιών μας.

Μας λείπουν εργατικά χέρια φωνάζει η Δύση. Μυαλό και θάρρος μας λείπει! Γιατί ακόμη και σήμερα μια τεχνολογική αναδιάρθρωση της παραγωγής θα αποδείκνυε ότι οι μηχανές μάς λείπουν, όχι άνθρωποι. Ο άνθρωπος πλέον θα βρίσκει εργασία εκεί που δεν μπορεί η μηχανή. Αλλά ούτε καν μελετάμε τις αλλαγές που έρχονται στην εργασιακή αγορά!

Η διεθνής πληθυσμιακή ανισορροπία πνίγει τον πολιτισμό μας, καταθέτει η Δύση. Χώρες ανόμοιες πολιτισμικά με εμάς αυξάνονται και μας πιέζουν. Ίσως! Γιαυτό η συνύπαρξη των διάφορων πολιτισμών πάνω στην όλο και μικρότερη Γη μας, είναι το μεγάλο ζήτημα της εποχής. Δεν δίνουμε όμως προτεραιότητα στο ζήτημα αυτό, μάλλον το διογκώνουμε με την κάπως υπεροπτική στάση μας σε θέματα σύγκλισης πολιτισμών και θρησκειών.

Επιπλέον, τα δυο πολύ σημαντικά αίτια για την υπογεννητικότητα στη Δύση, δεν τα αντιμετωπίζουμε με ρεαλισμό και θάρρος. Το πρώτο είναι «η θέση της γυναίκας. Ανόητε!». Μπορεί στην Δύση να αναφερόμαστε σε χίλια δυο φύλα, αλλά γεννά μόνο ένα, η γυναίκα. Η γυναίκα που μέσα από τις διαδικασίες χειραφέτησής της τον τελευταίο αιώνα, παγίωσε μέσα της την αίσθηση ότι πάνω από όλα τα «Φύλα» υπερέχει η έννοια-ομπρέλα «Άνθρωπος». Και το βασικό γνώρισμα του Ανθρώπου είναι ότι είναι ον κοινωνικό, και αυτοπροσδιορίζεται, στο σύντομο πέρασμά του από τη ζωή, μέσα από την συμμετοχή του στην κοινότητά του, με βάση τις δημιουργικές του δεξιότητες, την συμμετοχή στα κοινωνικά δρώμενα, τις φιλοδοξίες, την ποικιλία των ατομικών επιλογών, τους στόχους, τις δημοκρατικές αξίες. Αυτή η γυναίκα δεν αντιλαμβάνεται τον εαυτό της απλά ως μέσον αναπαραγωγής του είδους. Με ένα παιδί, με λίγα παιδιά, με περισσότερα παιδιά, αλλά και με κανένα παιδί (όλες αποδεκτές ατομικές επιλογές), η γυναίκα διαμορφώνει την σύνθεση του πληθυσμού. Για τις γυναίκες της Δύσης ο δρόμος δεν έχει επιστροφή. Οι γυναίκες των άλλων πολιτισμών πιστεύουμε ότι «θα έρθουν εδώ που είμαστε». Και το δικαιούνται! Εξ άλλου, κάποιες πρόσφατες μελέτες καταγράφουν ότι, αν δεν άρχισε η αντίστροφη μέτρηση, ο συνολικός πληθυσμός της γης τουλάχιστον παραμένει σταθερός. Με την σύγκλιση των διαφορετικών πολιτισμικών αντιλήψεων το χάσμα γεννήσεων Δυτικών και «Άλλων» χωρών θα μειωθεί. Για αυτό ή συζήτηση ανάμεσα σε «διαφορετικές» κοινωνίες έχει αξία. Και η Δύση έχει όλα τα μέσα να υποστηρίξει την προσέγγιση αυτή.

Το δεύτερο μεγάλο ζήτημα που ρυθμίζει το δημογραφικό στις Δυτικές κοινωνίες είναι οι αντιλήψεις των νέων μας για τη ζωή. Οι προσδοκίες, τα όνειρα, οι στόχοι, οι αξίες. Είναι σοκαριστικό το ότι κοινωνικές μελέτες σε όλο το Δυτικό κόσμο αναδεικνύουν-δεν κρύβεται πλέον!- το μεγάλο πρόβλημα των εξαρτήσεων των νέων μας (ναρκωτικά κυρίως) και την έκταση των προβλημάτων ψυχικής υγείας. Εάν όντως το 50% των νέων της Δύσης παλεύει με την ψυχολογική του αστάθεια, περιμένουμε εμείς να δώσει προτεραιότητα σε θέματα αναπαραγωγής; Από αυτούς τους νέους ζητούμε να στηρίξουν παιδιά; Ας εξετάσουμε με θάρρος πώς φθάσαμε στο σημείο αυτό, ποιες αξίες και στόχοι χάθηκαν μέσα στα νέα μοντέλα κοινωνικότητας που προβάλλονται σήμερα, και πώς θα ανακτηθεί η προσήλωση σε σταθερές αξίες ζωής.

Οι κοινωνίες της Δύσης αντιμετωπίζουν το δημογραφικό με απλοϊκή αντίληψη, εκθέσεις ιδεών και επιδόματα. Η βαθύτερη ανάλυση των αιτιών φαίνεται επίπονη. Κανείς δεν περιφρονεί βέβαια την οικονομική ενίσχυση που μπορεί να προσφερθεί στους νέους, αν όντως την έχουν ανάγκη. Πάντως η οικονομική κατάσταση δεν υπήρξε ποτέ αιτία υπογεννητικότητας στην ανθρώπινη ιστορία. Και θα πρέπει παράλληλα να προσέξουμε μήπως η οικονομική ενίσχυση κατευθύνεται τελικά σε «ευάλωτες ομάδες», που πέρα από την αύξηση γεννήσεων προσφέρουν και αύξηση παραβατικότητας στην κοινωνία. Τίποτα δεν καταφέρνουμε έτσι. Θα ήταν προτιμότερο να εστιάζουμε σε ανάγκες της πραγματικής ζωής. Για παράδειγμα, οι νέοι σήμερα καλούνται να διαχειριστούν την διατήρηση των προσωπικών τους σχέσεων μέσα σε ένα περιβάλλον αυξημένης εργασιακής κινητικότητας. Είναι πιο σημαντική η δημιουργία σύγχρονου, αποτελεσματικού περιβάλλοντος τηλεργασίας, σε όλη την εργασιακή αγορά, από τα οικονομικά επιδόματα που ποτέ δεν θα είναι αρκετά. Δεν θέτουμε όμως ακόμη σε προτεραιότητα αυτές τις αναγκαίες αλλαγές του εργασιακού τομέα.

Ας μελετήσουμε λοιπόν με ρεαλισμό και θάρρος πώς θα βελτιώσουμε τις δημοκρατίες μας, ως προς τις αξίες, τους στόχους ζωής, τις ανάγκες του σύγχρονου κοινωνικού περιβάλλοντος και οι νέοι θα δώσουνε τις λύσεις. Στη δημοκρατία, σημασία έχει κάθε άνθρωπος να νιώθει ότι μπορεί να κερδίσει μια καλύτερη ζωή. Και πληθυσμιακά, ας βρεθούμε όπου μπορούμε. Δεν υπάρχει πρόβλημα.