Στην Ιταλία, κάποιος Πιέτρο Μπαράλ, επικρίνοντας την αυτοκινητοβιομηχανία της FIAT, κάπου στο τέλος της δεκαετίας του 70 έγραψε στην ακροαριστερή εφημερίδα Lotta Continua, περίπου τα εξής: «Η κοινωνία είναι βαριά τραυματισμένη από την ανάπτυξη. Η αυτοκινητοβιομηχανία FIAT παράγει εμπορεύματα που είναι άχρηστα και ζημιογόνα. Στην FIAT μειώθηκαν τα θανατηφόρα ατυχήματα αλλά έχουμε 15.000 νεκρούς από αυτοκινητιστικά δυστυχήματα».
Ακραίο το παράδειγμα, αλλά αληθινό.
Μ’ αυτή τη λογιστική, θα μπορούσε να επικρίνει και τις βιομηχανίες υποδημάτων επειδή τόσες χιλιάδες ασθένησαν από μύκητες και από κάλους. Και όλη τη σύγχρονη βιομηχανική παραγωγή.
Η αγαπημένη πράξη στις πολιτικές διαμάχες είναι πρωτίστως η αφαίρεση. Δεν λείπει από πουθενά, αλλά είναι η συνήθης πρακτική στον έλεγχο που κάνει η αντιπολίτευση προς την εκάστοτε κυβέρνηση. Βγάζει από το κάδρο το όποιο έργο παράγεται και επιτίθεται στη διαφορά: στα στραβά και στα ανεπαρκή. Έτσι, καλλιεργεί την εντύπωση πως ζούμε στην κόλαση, οπότε, δια της άτοπον επαγωγής, παρουσιάζεται η ίδια σαν σωτήρας.
Στα δικά μας, οι ισχυρισμοί της αντιπολίτευσης κυμαίνονται στο εξής πλαίσιο: Τα θραύσματα της διαλυμένης αριστεράς, μαζί με τα αποκόμματα της ακροδεξιάς, αμφότεροι αριστούχοι στην λαϊκίστικη τέχνη της αφαίρεσης, επιτίθενται σε κάποια χούντα Κούλη. Τι να σχολιάσουμε; Μωραίνει Κύριος ον βούλεται απολέσαι. Όλοι αυτοί είναι μακριά από την προοπτική εξουσίας και κοντά μόνο σε δικές τους διασπάσεις και μάταιες αναδιατάξεις. Δεν μας απασχολούν, παρά μόνο στον βαθμό που φθείρουν τους δημοκρατικούς θεσμούς.
Το ΠΑΣΟΚ όμως, μας απασχολεί. Έχουμε προσδοκίες και είναι απαραίτητη η κεντροαριστερά στο πολιτικό σύστημα, στη δημοκρατία. Επειδή όμως έχουμε προσδοκίες, δεν σημαίνει πως θα παρακολουθήσουμε άκριτα τη σημερινή αντιπολίτευσή του.
Προφανώς, δεν πέφτουμε από τα σύννεφα όταν διακηρύσσει πως, «η κυβέρνηση έχει αποτύχει σε όλα τα επίπεδα». Αλλά πέφτουν τα ποσοστά του, ή έστω δεν… σηκώνονται. Μαζί με την ανακάλυψη πως μας κυβερνάει ο Ορμπάν δείχνει να έχει χάσει την επαφή του με την πραγματικότητα, ελπίζοντας πως η πόλωση θα φέρει ό,τι κάποτε και στον Τσίπρα. Την εξουσία. Όχι πως δεν έχει δίκιο σε κάποια θέματα που κρίνει, αλλά οι πολίτες φαίνεται πως έχουν άποψη και για όσα προσπερνάει. Δεν συμμερίζονται την πονηριά της αφαίρεσης, η οποία δεν του αποδίδει τα προσδοκώμενα.
Η τέτοια αντιπολίτευση δεν είναι μόνο άχαρος πολιτικός πολιτισμός. Αντιστοιχεί στον πολιτισμό της κοινωνίας. Απ’ αυτόν προέρχεται κι αυτόν με τη σειρά της συντηρεί. Το ερώτημα δεν είναι αν μπορεί να αλλάξει μεθαύριο αυτός ο πολιτισμός, πολιτικός και κοινωνικός. Δεν μπορεί. Έχουμε να διανύσουμε μακρύ δρόμο μέχρι να φτάσουμε σ’ αυτήν την αρετή.
Πρέπει, ωστόσο, να κάνουμε την παρατήρηση πως, όλες μεν οι αντιπολιτεύσεις μεταχειρίζονται την αφαίρεση, αλλά όχι στον ίδιο βαθμό. Οπότε το ερώτημα είναι, πόσο μπορεί να βελτιωθεί. Κι απ’ αυτό προκύπτει το επόμενο: Ποιος έχει μεγαλύτερη ή μικρότερη χρεία για τέτοια αντιπολίτευση; Δυστυχώς, η απάντηση είναι απλή: Όσο περισσότερο λείπει μια συνολική πολιτική πρόταση από την αντιπολίτευση, τόσο περισσότερο αφαιρεί το έργο τής κάθε κυβέρνησης από το ενεργητικό της και τόσο περισσότερο επιτίθεται στη μαχητή διαφορά του παθητικού της. Προφανώς, η αντιπολίτευση δεν έχει το ρόλο να λιβανίζει το κυβερνητικό έργο αλλά δεν είναι και πειστική όταν το διαγράφει παντελώς. Άλλωστε, η αφαίρεση πηγαίνει πακέτο με τον διχαστικό λόγο. Επιβάλλει το θορυβώδες ΟΧΙ και σ’ αυτό βασίζεται, εφόσον λείπει το ουσιαστικό ηχηρό ΝΑΙ. Αλλά η ευμάρεια και η πρόοδος της κοινωνίας είναι ευθέως ανάλογη προς τις εφικτές προτάσεις δημιουργίας. Με το ΝΑΙ, που δείχνει σε τι θα ωφεληθεί ένας λαός.
Ζήσαμε πρόσφατα τις δύο πολιτικές προτιμήσεις των αριθμητικών πράξεων και μοιάζει να υπάρχει μνήμη στο κρίσιμο ποσοστό που καθορίζει τη μοίρα της χώρας μας. Από τη μια, την καταστροφή που έφεραν οι ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ, οι οποίοι επικράτησαν με αφαιρετικές κραυγές μίσους. Από την άλλη, το έργο της κυβέρνησης Σημίτη, ο οποίος επικράτησε με νηφάλιο και εν πολλοίς αληθή λόγο.
Η βελτίωση στην πολιτική ωριμότητα ενός λαού δεν παρακολουθεί τη διαδοχική χρονική σειρά των γεγονότων. Η εξέλιξη δεν καταγράφεται ως γραμμική∙ αυτό δεν είναι συνήθεια της ιστορίας. Τα «μπρος – πίσω» είναι σχεδόν κανόνας και το συνολικό αποτέλεσμα είναι μετρήσιμο σε βάθος χρόνου. Ερχόμαστε από μια εποχή όπου ο σκοπός του ιδεοληπτικού, αλλά και του σκέτου πολιτικού απατεώνα, είχε ως απόλυτο όπλο την αφαίρεση, αλλά οδηγούμαστε σε μια άλλη εποχή όπου ο αληθής λόγος, εκείνος που δεν φοβάται την όλη εικόνα, ώστε να προτείνει και να επιδιώξει το καλύτερο και το ωφελιμότερο για τον λαό, κερδίζει έδαφος.
Η κυβέρνηση έχει αποτύχει σε κάποια … επίπεδα και σε άλλα έχει επιτύχει. Αυτό που περιμένουν οι πολίτες από την αντιπολίτευση είναι να τους δώσει εχέγγυα πως αυτή θα επιτύχει εκεί που η κυβέρνηση έχει αποτυχίες ή ελλείψεις. Όχι πως ζούμε στην κόλαση και πως ο Ανδρουλάκης είναι ο μεσσίας. Η μέθοδός της δεν μπορεί να τους απαλλάξει από το φόβο πως θα κάνει τη ζωή τους χειρότερη. Άμα τέτοια λες, σε τι θα διαφέρουν αυτά που θα κάνεις; Επειδή, όποιος έχει δίκιο – ίσως – φωνάζει, δεν σημαίνει πως, όποιος φωνάζει έχει δίκι