Η ψήφιση του νόμου για την επιστολική ψήφο των Ελλήνων του εξωτερικού αποτελεί μια ιστορική στιγμή για τη δημοκρατική εξέλιξη της χώρας. Πρόκειται για μια μεταρρύθμιση που αγγίζει έναν από τους πιο διαχρονικούς πυλώνες της ελληνικής ιστορίας, τη σχέση της μητροπολιτικής Ελλάδας με τον οικουμενικό ελληνισμό.
Για πρώτη φορά επιχειρείται μια πιο ουσιαστική θεσμική σύνδεση της πολιτείας με εκατομμύρια Έλληνες που ζουν, εργάζονται και δημιουργούν εκτός συνόρων αλλά εξακολουθούν να διατηρούν βαθιά πολιτική και συναισθηματική σχέση με την πατρίδα.
Η συζήτηση αυτή για τη συμμετοχή των Ελλήνων του εξωτερικού στις εθνικές εκλογές διαρκεί σχεδόν μισό αιώνα. Παρά τη συνταγματική πρόβλεψη ήδη από το 1975, η πρακτική εφαρμογή καθυστέρησε σημαντικά λόγω πολιτικών διαφωνιών, θεσμικών δυσκολιών και έλλειψης ευρείας συναίνεσης.
Δεκαετία 1980–1990: Ενίσχυση των δεσμών με τη διασπορά
Κατά την περίοδο των κυβερνήσεων του ΠΑΣΟΚ αναπτύχθηκαν πολιτικές για τη σύνδεση της Ελλάδας με τη διασπορά.
Σημαντικό βήμα αποτέλεσε το 1995 η Ίδρυση του Συμβουλίου Απόδημου Ελληνισμού (ΣΑΕ).
Ένας θεσμός που στόχευε στη θεσμική εκπροσώπηση των ελληνικών κοινοτήτων του εξωτερικού και στην ενίσχυση της συνεργασίας τους με το ελληνικό κράτος.
Η αναθεώρηση του Συντάγματος το 2001 εισήγαγε κρίσιμη διάταξη ότι για να θεσπιστεί νόμος που ρυθμίζει την ψήφο των Ελλήνων του εξωτερικού απαιτείται πλειοψηφία 200 βουλευτών στη Βουλή.
Η διάταξη αυτή στόχευε στη διασφάλιση ευρείας πολιτικής συναίνεσης αλλά δυστυχώς στην πράξη έκανε την εφαρμογή του μέτρου ιδιαίτερα δύσκολη και καθυστέρησε 25 χρόνια την εφαρμογή της.
Ο ελληνισμός της διασποράς υπήρξε πάντοτε δύναμη εξωστρέφειας, οικονομικής δραστηριότητας και πολιτισμικής επιρροής. Από τις ελληνικές κοινότητες της Αλεξάνδρειας και της Κωνσταντινούπολης μέχρι τις σύγχρονες δυναμικές κοινότητες στις Ηνωμένες Πολιτείες, τον Καναδά, την Αυστραλία και την Ευρώπη, οι Έλληνες του εξωτερικού αποτελούν ένα παγκόσμιο δίκτυο ανθρώπων, γνώσης, επιχειρηματικότητας και επιρροής. Η ενεργή συμμετοχή τους στη δημοκρατική διαδικασία ενισχύει τη δημοκρατία, αλλά ταυτόχρονα ενδυναμώνει και τη γεωπολιτική και οικονομική παρουσία της χώρας.
Διεθνής Εμπειρία
Η διεθνής εμπειρία επιβεβαιώνει αυτή την πραγματικότητα καθώς πάνω από 140 χώρες παγκοσμίως επιτρέπουν στους πολίτες τους που κατοικούν στο εξωτερικό να συμμετέχουν στις εθνικές εκλογές. Η Ιταλία έχει θεσπίσει ειδική εκλογική περιφέρεια για τους Ιταλούς της διασποράς ήδη από το 2001, εκλέγοντας βουλευτές που εκπροσωπούν τις κοινότητες του εξωτερικού. Η Γαλλία από το 2012 διαθέτει ξεχωριστές εκλογικές περιφέρειες για τους Γάλλους του εξωτερικού. Αντίστοιχα, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ελβετία εφαρμόζουν εδώ και χρόνια συστήματα επιστολικής ή εξ αποστάσεως ψήφου για τους πολίτες τους εκτός χώρας.
Το Ισραήλ αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα κράτους που αξιοποίησε στρατηγικά τη διασπορά του. Η στενή σχέση του κράτους με τις κοινότητες του εξωτερικού έχει συμβάλει καθοριστικά στην ανάπτυξη της οικονομίας υψηλής τεχνολογίας, στην προσέλκυση επενδύσεων και στην ενίσχυση της διεθνούς θέσης της χώρας.
Η Ιρλανδία, μια χώρα με τεράστια διασπορά, αξιοποίησε συστηματικά τους δεσμούς με τους Ιρλανδούς του εξωτερικού για να προσελκύσει επενδύσεις και να ενισχύσει την οικονομική της ανάπτυξη. Τα δίκτυα της ιρλανδικής διασποράς στις Ηνωμένες Πολιτείες διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στην προσέλκυση μεγάλων πολυεθνικών εταιρειών, συμβάλλοντας στον μετασχηματισμό της ιρλανδικής οικονομίας σε ένα από τα πιο δυναμικά οικοσυστήματα τεχνολογίας στην Ευρώπη.
Τι σημαίνει αυτό για την Ελλάδα
Η Ελλάδα διαθέτει μια από τις μεγαλύτερες και πιο δυναμικές κοινότητες αποδήμων στον κόσμο. Οι ελληνικές κοινότητες σε χώρες όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες, ο Καναδάς, η Αυστραλία και η Ευρώπη αποτελούν σημαντικό δίκτυο οικονομικής δραστηριότητας, επιστημονικής γνώσης και πολιτικής επιρροής.
Η ενίσχυση των θεσμικών δεσμών μεταξύ της ελληνικής πολιτείας και του οικουμενικού ελληνισμού μπορεί να λειτουργήσει ως μοχλός οικονομικών επενδύσεων, δίκτυο μεταφοράς τεχνογνωσίας, εργαλείο πολιτισμικής και διπλωματικής επιρροής και γέφυρα συνεργασίας μεταξύ Ελλάδας και διεθνών αγορών.
Σε αυτό το πλαίσιο, η θεσμική ενσωμάτωση των Ελλήνων του εξωτερικού στη δημοκρατική διαδικασία δεν είναι μόνο ζήτημα εκλογικού δικαιώματος αλλά μια ευρύτερη στρατηγική επιλογή για την ενίσχυση της παρουσίας της Ελλάδας στον κόσμο.
Η ιστορία του ελληνισμού δείχνει ότι η δύναμή του δεν περιορίστηκε ποτέ στα γεωγραφικά σύνορα του κράτους. Ο ελληνισμός υπήρξε διαχρονικά οικουμενικός και η σύγχρονη δημοκρατική Ελλάδα καλείται να μετατρέψει αυτή την ιστορική πραγματικότητα σε ένα σύγχρονο πλεονέκτημα για το μέλλον.
Σε αυτό το πλαίσιο, η στάση του ΠΑΣΟΚ και η παρέμβαση του προέδρου του, Νίκου Ανδρουλάκη, @ανέδειξαν μια ώριμη και θεσμικά υπεύθυνη προσέγγιση. Το ΠΑΣΟΚ τοποθετήθηκε καθαρά υπέρ της διευκόλυνσης της ψήφου των Ελλήνων του εξωτερικού και υπέρ της επιστολικής ψήφου, τονίζοντας όμως ότι μια τόσο κρίσιμη θεσμική αλλαγή πρέπει να συνοδεύεται από ισχυρές εγγυήσεις διαφάνειας, αξιοπιστίας των μητρώων, προστασίας προσωπικών δεδομένων και πλήρους ισότητας της ψήφου.
Παραλληλα, ασκήθηκε έντονη θεσμική κριτική προς τη Νέα Δημοκρατία, επισημαίνοντας ότι μετά από επτά χρόνια διακυβέρνησης εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικά κενά σε ένα τόσο σοβαρό ζήτημα.
Δυστυχως, κόμματα όπως ο ΣΥΡΙΖΑ, η Ελληνική Λύση και το ΚΚΕ διατύπωσαν επιφυλάξεις και αντιρρήσεις σε μια ιστορική μεταρρύθμιση. Ομως η δημοκρατική συμμετοχή δεν μπορεί να περιορίζεται αυστηρά από γεωγραφικά όρια όταν πρόκειται για πολίτες που διατηρούν την ιδιότητα του εκλογέα, πληρώνουν φόρους, επενδύουν ή διατηρούν ισχυρούς κοινωνικούς και οικογενειακούς δεσμούς με τη χώρα.
Σε μια περίοδο όπου οι κοινωνίες γίνονται ολοένα και πιο διασυνδεδεμένες και οι εθνικές κοινότητες επεκτείνονται πέρα από τα γεωγραφικά σύνορα των κρατών, η ενεργή συμμετοχή των Ελλήνων του εξωτερικού στη δημοκρατική διαδικασία μπορεί να αποτελέσει σημαντικό παράγοντα ενίσχυσης της πολιτικής συνοχής και της διεθνούς παρουσίας της χώρας. Με την τοποθέτησή του ο αρχηγός της αξιωματικης αντιπολιτευσης Νίκος Ανδρουλακης, ανέδειξε ακριβώς αυτή τη στρατηγική διάσταση του ζητήματος, συνδέοντας τη μεταρρύθμιση της επιστολικής ψήφου με μια ευρύτερη αντίληψη για τον ρόλο του οικουμενικού ελληνισμού στο μέλλον της Ελλάδας.