Ο Νίκος Χριστοδουλάκης παράλληλα με την πολιτική και ακαδημαϊκή δραστηριότητα έχει μια ιδιαίτερη συνεισφορά στην μελέτη σημαντικών ιστορικών γεγονότων της σύγχρονης ιστορία μας. Από το κόστος του γερμανικού χρέους, το κόστος του εμφυλίου και τώρα την οικονομική και όχι μόνο εκτίμηση της πραγματικότητας του ελληνικού βασιλείου στον γενεσιουργό του έθνους –κράτους μας, 19ο αιώνα.
Μάλιστα η οικονομική οπτική του, χωρίς να παραγνωρίζει την πολιτική και γεωπολιτική, έρχεται να συμπληρώσει μια σειρά πρόσφατων μελετών –βιβλίων που έχουν εκδοθεί με την ευκαιρία των διακοσίων ετών από την εθνεγερσία του 1821.
Ο τίτλος του βιβλίου (και ο υπότιτλος) συνοψίζει τις εσωτερικές εθνικές αδυναμίες αλλά και τα προσκόμματα που συχνά έθεταν οι εγγυήτριες δυνάμεις (οι Θύρες…) του υπό σταθεροποίηση ελληνικού κράτους.
‘Όπως τονίζει ο συγγραφέας οι προσπάθειες για την οικοδόμηση ενός σύγχρονου οικονομικού εθνικού περιβάλλοντος γινόταν με την προσέγγιση του αντίστοιχου θεσμικού οικοδομήματος των πιο αναπτυγμένων ευρωπαϊκών χωρών. Δεν ήταν μια εύκολη προσπάθεια γιατί προσέκρουε στις εγγενείς αδυναμίες μιας καθυστερημένης αγροτικής ενδοχώρας που δεν μπορούσε να υπηρετήσει τους φιλόδοξους οικονομικούς στόχους των πολιτικών.
Ο συγγραφέας υπενθυμίζει ότι οι οικονομικές εξελίξεις επηρεάζονταν αποφασιστικά από τις συνεχείς πολεμικές προσπάθειες για την επέκταση του μικρού ελληνικού κράτους(κρατιδίου). Το διαρκές πραγματικό δίλημμα ήταν στρατιωτικές δαπάνες για την επέκταση του κράτους της μεγάλης ιδέας ή καλύτερη οργάνωση του υφισταμένου και στην συνέχεια επέκτασή του. Η εδαφική και πληθυσμιακή επέκταση εξάλλου και η ένταξη νέων αυτοχθόνων , πρώην ετεροχθόνων πληθυσμών, μετέβαλε συνεχώς το εθνικό ακροατήριο και τα οικονομικά μεγέθη.
Ο συγγραφέας τονίζει ότι ο προσανατολισμός της χώρας, όλη αυτή την ιστορική περίοδο, ήταν ευρωπαϊκός παρά τις συγκυριακές παρεμβάσεις και επεμβάσεις των εγγυητριών δυνάμεων. Η ευρωπαϊκή προοπτική της χώρας ήταν σχεδόν ομόθυμη σε όλη την διάρκεια του 19ου αιώνα.
Από την άλλη μεριά το πολυπληθές και διχαζόμενο συνεχώς πολιτικό σύστημα είχε εσωτερικό σημείο αναφοράς σχεδόν αποκλειστικά τους αγρότες. Με την άμεση θεσμοθέτηση της ελεύθερης ψήφου σε όλο τον (ανδρικό) πληθυσμό εγκατέστησε τον παλαιοκομματισμό ήδη από την εκκίνησή του απελευθερωμένου κράτους. Αλλά και τον κοινοβουλευτισμό που λειτούργησε ικανοποιητικά όταν ήρθε ο Βασιλιάς Γεώργιος (1863) και κυρίως με την δεδηλωμένη επί Χαριλάου Τρικούπη (1875).
Η πολιτική πραγματικότητα του 19ου αιώνα στη χώρα δεν «διευκόλυνε» τους ανά την τότε οικουμένη σημαντικούς «ετερόχθονες» οικονομικούς παράγοντες να επενδύσουν στο εν εξελίξει κράτος. Επένδυαν κι εκείνοι πιο εύκολα, «χτίζοντας» το κλασσικό κάλος στην Πανεπιστημίου δημιουργώντας το εξαιρετικό ιστορικό κέντρο της Αθήνας… Ακολούθησαν τον ιδρυτικό μύθο, για την νέα χώρα, που άκμαζε στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Αν και αυτές ήταν τις περισσότερες φορές δύσκολες (οι Θύρες) όταν επρόκειτο για την ανοχή τους στη διαχείριση των συνεχών δανείων.
Το βιβλίο προσεγγίζει, με την οπτική των εγγενών αλλά και εξωτερικών δυσκολιών, τις τρεις περιόδους των μεγάλων οικονομικών χρεοκοπιών που ταλάνισαν την χώρα τον 19ο αιώνα. Όταν στην κάθε περίοδο τα πολιτικά ρεύματα εκσυγχρονιστικά ή παλαιοκομματικά (λαϊκιστικά) διασταυρώθηκαν με τις μεγάλες (τις εγγυήτριες) δυνάμεις της εποχής. Ο συγγραφέας, με τις οικονομικές και πολιτικές εμπειρίες του, δεν διστάζει να κρίνει τις λάθος και τις ορθές επιλογές από την κάθε πλευρά.
Ίσως είναι η ευκαιρία εδώ να υπενθυμίσουμε την ομιλία του «πατέρα» της μεγάλης ιδέας και ταυτόχρονα διάσημου παλαιοκομματικού της εποχής Ιωάννη Κωλέτη. Απευθυνόμενος στον άλλο πατέρα και εμπνευστή του πολιτικού σχεδίου απελευθέρωσης της Ελλάδος, Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο, εκθείαζε το πελατειακό κράτος ως το αναγκαίο κακό της εποχής, το οποίο, παρά τις διαχρονικές προσπάθειες, το υφιστάμεθα έως σήμερα.
Αναφερόμενος ο συγγραφέας στην τρίτη και πιο μεγάλη χρεοκοπία και τον σκληρό Διεθνή Οικονομικό Έλεγχο (ΔΟΕ) ο οποίος εξουθένωσε τη χώρα καταλήγει. «Τελικά όμως η σταθεροποίηση επιτυγχάνεται και ως αποτέλεσμα η Ελλάδα εντάσσεται εκ νέου και με ανανεωμένη αξιοπιστία στο διεθνές οικονομικό σύστημα το 1910»
Η χώρα επέζησε, ανάκτησε σχεδόν το σύνολο του ελληνικού τμήματος της Βαλκανικής χερσονήσου και του Αιγαίου την ευρεία δεκαετία του Ελευθερίου Βενιζέλου, 1909-1922. Έχασε βέβαια την μάχη της διεκδίκησης τμήματος του μικρασιατικού χώρου το μοιραίο 1922. Με την τεράστια και για πρώτη φορά στην ιστορία πληθυσμιακή ανταλλαγή στην συνέχεια διαμορφώθηκε σχεδόν η σημερινή μας κρατική εικόνα (και τα προβλήματά της).
Ο συγγραφέας δεν παραλείπει βέβαια να συνδέσει τα ιστορικά διδάγματα που προκύπτουν από την δική του μελέτη στην αντιμετώπιση σύγχρονων προβλημάτων του 20ου και του 21ου αιώνα με επίκεντρο την οικονομία και το κράτος.