Οι φριχτοί, αιματηροί και πολύνεκροι πόλεμοι, εμφύλιοι, εθνοτικοί και διακρατικοί, στην Αφρική, που -δυστυχώς- συχνά ο κόσμος, απανταχού στην υφήλιο, δεν τους δίνει σημασία!...
Η Αφρική είναι μια ήπειρος με εξαιρετικά περίπλοκο μωσαϊκό συγκρούσεων. Για να τις κατανοήσουμε, πρέπει να δούμε πώς η γεωγραφία, η αποικιοκρατική κληρονομιά, οι τζιχαντιστές, ο φονταμενταλιστικός ισλαμισμός και οι φυσικοί πόροι αλληλεπιδρούν σε κάθε περιοχή.
Οι κυριότερες εστίες μαχών κι έντασης:
1. Η Ζώνη του Σαχέλ: Το νέο επίκεντρο της Τρομοκρατίας. Το Σαχέλ (η μεταβατική ζώνη νότια της Σαχάρας) αντιμετωπίζει τη σοβαρότερη κρίση σήμερα. Χώρες: Μάλι, Μπουρκίνα Φάσο, Νίγηρας, Τσαντ. Φύση της σύγκρουσης: Ένας συνδυασμός τζιχαντιστικής εξέγερσης (Al-Qaeda, ISIS) και διαδοχικών πραξικοπημάτων. Αίτια: Η κλιματική αλλαγή (λειψυδρία) οδηγεί σε συγκρούσεις μεταξύ νομάδων κτηνοτρόφων και μόνιμων γεωργών, τις οποίες εκμεταλλεύονται οι τζιχαντιστές εξτρεμιστές.
2. Κεντρική Αφρική: Η "Πληγή" των Φυσικών Πόρων. Εδώ κυριαρχεί η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό (ΛΔΚ), η οποία βρίσκεται σε κατάσταση "μόνιμου" εμφυλίου στα ανατολικά της. Η Μεγάλη Σύγκρουση: Συχνά αποκαλείται ο "Παγκόσμιος Πόλεμος της Αφρικής", καθώς εμπλέκονται γειτονικές χώρες (Ρουάντα, Ουγκάντα). Αίτια: Ο έλεγχος των ορυχείων (κοβάλτιο, χρυσός, κολτάνιο) που είναι απαραίτητα για την παγκόσμια τεχνολογία.
Κεντροαφρικανική Δημοκρατία: Μια άλλη εστία, με εμφύλιο μεταξύ θρησκευτικών, ισλαμιστικών πολιτοφυλακών (μουσουλμανική Séléka vs. χριστιανών Anti-balaka). Η κατάσταση έχει περιπλεχθεί ακόμα περισσότερο με την παρουσία της ρωσικής οργάνωσης Wagner, η οποία στηρίζει την επίσημη κυβέρνηση για να εξασφαλίσει πρόσβαση στα ορυχεία.
3. Ανατολική Αφρική: Εθνοτικές Συγκρούσεις και Γεωπολιτική. Αιθιοπία: Ο πρόσφατος πόλεμος στο Τιγκράι (2020-2022) ήταν ένας από τους πιο πολύνεκρους στον κόσμο, βασισμένος σε εθνοτικές διαφορές και τη δομή του ομοσπονδιακού κράτους. Στο Σουδάν: Από το 2023 μαίνεται ένας σφοδρός εμφύλιος μεταξύ του επίσημου στρατού και των παραστρατιωτικών δυνάμεων (RSF, μισθοφορική, εθνοτική, σοβινιστική αραβική, παραστρατιωτική δύναμη ), που έχει προκαλέσει μια από τις μεγαλύτερες ανθρωπιστικές κρίσεις παγκοσμίως. Στη Σομαλία: Δεκαετίες αστάθειας με την ισλαμιστική οργάνωση Al-Shabaab να ελέγχει μεγάλα τμήματα της υπαίθρου.
4. Δυτική Αφρική: Ενώ χώρες όπως η Γκάνα και η Ακτή Ελεφαντοστού είναι σχετικά σταθερές, υπάρχει πρόβλημα διαμάχης: Στη Νιγηρία: Αντιμετωπίζει την ισλαμιστική Boko Haram στον βορρά και αυτονομιστικά κινήματα στον νότο (Biafra). Πραξικοπήματα: Η περιοχή είδε μια σειρά "στρατιωτικών διορθώσεων" (Γουινέα, Μάλι, Νίγηρας), που δείχνουν την αδυναμία των εκλεγμένων κυβερνήσεων, που απέτυχαν να προσφέρουν ασφάλεια.
Συνοπτικός πίνακας αιτιών ανά περιοχή. Εμπλεκόμενοι Φορείς.
Σαχέλ: Ισλαμιστική τρομοκρατία & κλίμα. Τζιχαντιστές και στρατιωτικές χούντες.
Κεντρική Αφρική: Ορυκτός Πλούτος. Αντάρτες (M23, των Τούτσι), Ξένες Δυνάμεις... Στην ίδια περιοχή (Ανατολικό Κονγκό) δρουν οι ADF (Allied Democratic Forces). Οι ADF είναι μια τζιχαντιστική οργάνωση που έχει δηλώσει υποταγή στο ISIS (Ισλαμικό Κράτος). Αυτή η συνύπαρξη κάνει την κατάσταση τρομερά χαοτική: η κυβέρνηση του Κονγκό πολεμά ταυτόχρονα τους M23 (εθνοτική/πολιτική ανταρσία) και τους ADF (ισλαμιστική τρομοκρατία).
Ανατολική Αφρική: Εθνοτική κυριαρχία & εξουσία. Κυβερνητικοί στρατοί, τοπικές πολιτοφυλακές...
Δυτική Αφρική: Διαφθορά & Θρησκευτικός ισλαμιστικός εξτρεμισμός. Τζιχαντιστική Boko Haram, στρατός.
Γιατί οι πόλεμοι αυτοί είναι "αόρατοι"; Οι συγκρούσεις στην υποσαχάρια Αφρική συχνά δεν λαμβάνουν τη διεθνή κάλυψη που τους αναλογεί (σε σχέση π.χ. με την Ουκρανία ή τη Μέση Ανατολή) λόγω πολυπλοκότητας, γιατί είναι δύσκολο να οριστεί ένας "κακός" και ένας "καλός". Λόγω έλλειψης στρατηγικού ενδιαφέροντος: Αν δεν απειλούνται άμεσα οι ροές ενέργειας προς τη Δύση, το παγκόσμιο και δυτικό ενδιαφέρον ατονεί...