Η ιδιότητα του πολίτη, όπως οικοδομείται και η δημοκρατική λειτουργία, με τον τρόπο που γίνεται και τα ποιοτικά της χαρακτηριστικά στην Ελλάδα, διαμορφώνουν μια «δύσκολη εξίσωση», η οποία σταδιακά οδηγεί στην αποδυνάμωση της πολιτικής ενεργοποίησης στο κοινωνικό πεδίο και στην αποστασιοποίηση των πολιτών από την συμμετοχή σε διαδικασίες έκφρασης του κοινωνικού συμφέροντος.
Το χαμηλό ποσοστό συμμετοχής σε εκλογικές διαδικασίες και η πολύ αδύναμη κοινωνία πολιτών είναι αποκαλυπτικές παράμετροι της πραγματικότητας. Βασική αιτία για την οικοδόμηση αυτών των συνθηκών είναι η λειτουργία του πολιτικού συστήματος, το οποίο δεν εκφράζει το κοινωνικό συμφέρον στην δυναμική προβολή του στο μέλλον, ούτε προωθεί και την πραγμάτωση του.
Δεν είναι καθόλου τυχαίο, ότι ο πολιτικός διάλογος δεν στοχεύει στην ενημέρωση των πολιτών για το περιεχόμενο του πολιτικού σχεδιασμού της κοινωνικής πορείας προς το μέλλον με την ενεργοποίηση της ορθολογικής σκέψης και στόχο την διαμόρφωση άποψης και στάσης στην πολιτική τους ενεργοποίηση στο κοινωνικό πεδίο. Βασική επιδίωξη είναι η «μαζική παραγωγή» ψηφοφόρων και όχι η δημιουργία των προϋποθέσεων για την λειτουργία των πολιτών ως ατομικών και συλλογικών υποκειμένων.
Για αυτό και η πολιτική αντιπαράθεση εξαντλείται στην ηθικολογία ως προς την εντιμότητα και αξιοπιστία των αντιπάλων πολιτικών σχημάτων και προσώπων, στην εξιδανίκευση του μέλλοντος ως προς την υλική ευημερία και στην ενεργοποίηση του θυμικού και του συναισθήματος και όχι της λογικής.
Η εμπειρική προσέγγιση και ανάλυση της βιωνόμενης πραγματικότητας είναι πολύ αποκαλυπτική, ενώ ταυτοχρόνως δείχνει τον υψηλό βαθμό παρακμής, που διαπερνά ακόμη και θεσμούς, που υποτίθεται, ότι εγγυώνται την οικοδόμηση κοινωνικών συνθηκών, οι οποίες οριοθετούνται από το Δίκαιο. Πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ και η διαχείριση του από την κυβέρνηση ως προς την εμπλοκή της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας με την αποστολή δικογραφιών, που εμπλέκουν και πολιτικά πρόσωπα.
Συγκεκριμένα προωθείται η υπόσκαψη και φθορά της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας με την κατηγορία, ότι «πρέπει να αποδείξει την αντικειμενικότητα της και ότι μπορεί να κάνει σωστά την δουλειά της, αποφεύγοντας τις επιλεκτικές διαρροές και μένοντας μακριά από κάθε εμπλοκή της στον εσωτερικό πολιτικό ανταγωνισμό. Κυρίως όμως προχωρώντας ταχύτατα τις προβλεπόμενες διαδικασίες, ώστε οι βουλευτές μας να πάψουν να είναι όμηροι εντυπώσεων».
Ο υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης κατηγορεί την εντεταλμένη της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας στην Ελλάδα κα. Παπανδρέου, ότι εκβιάζει με την δικογραφία για την ανανέωση της θητείας της και ότι «η αποστολή συγκεκριμένης δικογραφίας από την κα. Παπανδρέου είναι επίθεση στην δημοκρατία, όχι στη Νέα Δημοκρατία» (Παραπολιτικά 90,1, εκπομπή «Απέναντι Μικρόφωνα»).
Είναι εμφανές, ότι η πολιτική παρακμή υποσκάπτει ακόμη και θεσμούς, όπως η Δικαιοσύνη, της οποίας η λειτουργία επιδιώκεται να μην διαπερνάται από ανεξάρτητη οπτική, αλλά να επηρεάζεται από την εκτελεστική εξουσία. Με βάση αυτές τις διαπιστώσεις γίνεται ορατή η διαφθορά, που διαπερνά γενικότερα τον χώρο της πολιτικής και την κοινωνική λειτουργία. Αρκεί να ληφθούν υπόψη οι παράνομοι και χωρίς αξιοκρατική οπτική διορισμοί σε υπουργεία στελεχών των κομμάτων, ακόμη και αν δεν πληρούν τις προϋποθέσεις, ή ψηφοφόρων στο δημόσιο και αμέσως γίνεται αντιληπτή η έκταση της διαφθοράς και της παρακμής.
Και ενώ η παρακμή και η διαφθορά αποτελούν το πεδίο ευδοκίμησης της πολιτικής αντιπαράθεσης, η δυναμική της εξέλιξης προχωρεί με μεγάλη ταχύτητα χωρίς να ελέγχεται και παράγει επικίνδυνες ανισορροπίες στους διάφορους τομείς κοινωνικής δραστηριοποίησης.
Για παράδειγμα σύμφωνα με έρευνα διεθνούς ομάδας επιστημόνων με επικεφαλή τον Joachim Rocklör από το Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο στην Heidelberg στην Γερμανία, η οποία δημοσιεύθηκε στο περιοδικό The Lancet, από το 2015 έως το 2024 σε σύγκριση με την περίοδο 1991 έως το 2000 οι θάνατοι, που σχετίζονται με την ζέστη αυξήθηκαν στο 99,6% των περιοχών, που συμμετείχαν στην έρευνα.
Κατά μέσο όρο οι θάνατοι λόγω της θερμοκρασιακής ανόδου στην Ευρώπη είχαν αύξηση κατά 52 ανά εκατομμύριο κατοίκους ετησίως. Σε περιοχές της Μεσογείου, όπως στην Ελλάδα, στην Ισπανία, στην Ιταλία και στη Βουλγαρία, οι θάνατοι ήταν πάνω από 120 ανά εκατομμύριο κατοίκους.
Επίσης ο κίνδυνος τροπικών μολυσματικών ασθενειών αυξάνεται, επειδή τα τροπικά κουνούπια εξαπλώνουν όλο και περισσότερο τους αντίστοιχους ιούς. Για παράδειγμα ο ετήσιος κίνδυνος μετάδοσης του δάγκειου πυρετού στην Ευρώπη αυξήθηκε κατά 297% την περίοδο 2015 έως 2024 σε σύγκριση με την περίοδο 1980 έως 2010.
Και όμως στην Ελλάδα θεωρείται από την κυβέρνηση και τα κόμματα ως ιστορική απόφαση η υπογραφή συμφωνίας για την εξόρυξη υδρογονανθράκων στο Ιόνιο Πέλαγος, αν και με αυτό τον τρόπο ενισχύεται η εκπομπή διοξειδίου του άνθρακα και η υπερθέρμανση του πλανήτη με πολύ οδυνηρές επιπτώσεις τόσο στον άνθρωπο όσο και στα διάφορα οικοσυστήματα.
Βέβαια δεν είναι λύση ούτε η πυρηνική ενέργεια, την οποία η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χαρακτήρισε καθαρή ενέργεια. Φαίνεται η πραγματικότητα δεν λαμβάνεται υπόψη. Ήδη γίνονται σκέψεις για την κατασκευή μικρών μονάδων παραγωγής πυρηνικής ενέργειας ακόμη και στην Ελλάδα, η οποία είναι σεισμογενής χώρα, ενώ παράλληλα δεν συνυπολογίζονται ούτε και τα πυρηνικά απόβλητα, που παράγονται.
Επίσης δεν λαμβάνεται υπόψη η τραγική εμπειρία του Tschernobyl τον Μάϊο του 1986, από το οποίο το νέφος έφτασε και στην Ελλάδα. Στο Εργαστήριο Πυρηνικής Τεχνολογίας του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου φυλάσσονται 1.500 δείγματα από ελληνικά εδάφη από το 1986 έως το 1987 και 1.000 δείγματα από το 1987 έως το 2007, τα οποία επιβεβαιώνουν, ότι το νέφος έφτασε και στην Ελλάδα (Ethnos.gr, 24.4.2026).
Φαίνεται, ότι η ιστορική διαδρομή του ανθρώπου δεν λαμβάνεται υπόψη από το πολιτικό σύστημα, ώστε να γίνονται λειτουργικές και βιώσιμες επιλογές, όπως είναι η αξιοποίηση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, οι οποίες μπορούν να καλύψουν τις ενεργειακές ανάγκες της χώρας.
Προκαλεί δε μεγάλη εντύπωση η συνεχής διεύρυνση των κοινωνικών ανισοτήτων και η αδυναμία του πολιτικού συστήματος να αντιμετωπίσει αυτή την ανισορροπία, η οποία απειλεί την κοινωνική συνοχή. Ιδιαιτέρως σε βάθος χρόνου το πρόβλημα θα διευρύνεται λόγω της μαζικής αξιοποίησης της ψηφιακής τεχνολογίας και κυρίως της τεχνητής νοημοσύνης στην παραγωγική διαδικασία.
Αυτή η προοπτική επιβεβαιώνεται και από την πρόταση του Sam Altman, διευθύνοντος συμβούλου της εταιρείας OpenAI, να φορολογείται η χρησιμοποίηση ρομπότ, ώστε να ελεγχθούν οι οικονομικές επιπτώσεις της αυτοματοποιημένης εργασίας, σε συνδυασμό και με 4ήμερη εργασία, ώστε να ελεγχθεί και ο τομέας της απασχόλησης (π.χ. αποφυγή ανεργίας).
Ακόμη πιο επικίνδυνες συνθήκες θα διαμορφωθούν με τις μεταναστευτικές ροές προς την Ευρώπη, οι οποίες συνεχώς θα διευρύνονται, διότι δεν αντιμετωπίζονται τα γενεσιουργά αίτια στις χώρες προέλευσης. Το 2025 ο αριθμός των μεταναστών στην Ευρωπαϊκή Ένωση έφτασε τα 64,2 εκατομμύρια, δηλαδή αύξηση κατά 2,1 εκατομμύρια σε σύγκριση με το 2024, σύμφωνα με έκθεση του Κέντρου Έρευνας και Ανάλυσης της Μετανάστευσης (CReAM) του ανεξάρτητου ερευνητικού ιδρύματος RFBerlin στην Γερμανία, στην οποία ζουν 18 εκατομμύρια άνθρωποι από ξένες χώρες. Από αυτούς το 72% είναι σε ηλικία απασχόλησης.
Αναρωτιέται κάποιος πολιτικός ή το κόμμα του, ποια θα είναι η πορεία στο μέλλον και για την Ελλάδα; Και αν ναι, ποια είναι η πρόταση για την αντιμετώπιση των γενεσιουργών αιτίων των ανισορροπιών, που διαμορφώνονται; Η ηθικολογικού προσανατολισμού πολιτική αντιπαράθεση δεν οδηγεί στην επίλυση προβλημάτων.
Είναι εμφανές, ότι το πολιτικό σύστημα σχεδιάζει και προωθεί την πορεία του συστήματος οργάνωσης και λειτουργίας της κοινωνίας χωρίς μακροπρόθεσμη προοπτική σε επαρκή βαθμό, ενώ ταυτοχρόνως δεν συνυπολογίζει τις επιπτώσεις τόσο στην ανθρώπινη οντότητα και στα ποιοτικά χαρακτηριστικά της όσο και στις διάφορες ισορροπίες της δυναμικής της πορείας προς το μέλλον.
Οι συνθήκες, που διαμορφώνονται, δεν εγγυώνται την βιωσιμότητα. Πολύ χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι η κλιματική αλλαγή και η ρύπανση του περιβάλλοντος και οι διάφορες αρνητικές παρενέργειες, που έχουν στην ανθρώπινη υγεία και γενικότερα στα διάφορα οικοσυστήματα.
Αυτές οι συνθήκες δείχνουν, ότι ο πολιτικός σχεδιασμός και η διαχείριση της πραγματικότητας δεν στηρίζονται σε ολιστική οπτική, η οποία συνυπολογίζει τις επιπτώσεις της δραστηριοποίησης των διαφόρων κοινωνικών συστημάτων μεταξύ τους. Παράλληλα η διαχείριση του χρόνου δεν ανταποκρίνεται στις σύγχρονες ανάγκες της δυναμικής της εξέλιξης και την ταχύτητα, που της προσδίδει η τεχνολογική πρόοδος και ιδιαιτέρως η συνεχώς διευρυνόμενη αξιοποίηση της ψηφιακής τεχνολογίας και της τεχνητής νοημοσύνης.
Η πολιτική αντιπαράθεση πρέπει να αποκτήσει ουσιαστικό περιεχόμενο, ώστε ο διάλογος μεταξύ των κομμάτων να συμβάλλει στην οικοδόμηση λειτουργικών και με ευρύτερη κοινωνική αποδοχή λύσεων για τις συνεχώς αυξανόμενες ανισορροπίες. Οι συνεχείς «κοκορομαχίες» με ηθικολογικό φορτίο οδηγούν τους πολίτες στην αποστασιοποίηση από την πολιτική ενεργοποίηση και στην συρρίκνωση της δημοκρατικής λειτουργίας και αυτό είναι επικίνδυνο.