Η ελληνική οικονομία παραμένει εγκλωβισμένη σε έναν κύκλο βραχυπρόθεσμης ανακούφισης, όπου τα επιδόματα λειτουργούν ως πρόσκαιρα «μαξιλάρια» απέναντι στην ακρίβεια, χωρίς ωστόσο να θεραπεύουν τις δομικές αιτίες της χαμηλής παραγωγικότητας. Καθώς η χώρα προσπαθεί να ισορροπήσει μέσα σε ένα περιβάλλον διαρκών προκλήσεων, καθίσταται επιτακτική η ανάγκη για μια ριζική αλλαγή παραδείγματος: τη μετατόπιση από ένα μοντέλο εστιασμένο στην κατανάλωση σε ένα σύγχρονο, εξωστρεφές παραγωγικό οικοσύστημα που θωρακίζεται μέσω της επένδυσης στο ανθρώπινο κεφάλαιο και της οικοδόμησης ακλόνητων θεσμών.
Οι κρίσεις δεν θα πάψουν ποτέ να υπάρχουν. Αυτό που μπορεί να αλλάξει είναι ο βαθμός στον οποίο μας επηρεάζουν. Σήμερα η ελληνική οικονομία λειτουργεί με δύο ταχύτητες: από τη μία τα δημόσια έσοδα αυξάνονται λόγω πληθωρισμού που αυξάνει τους φόρους, και από την άλλη η αγορά στηρίζεται με επιδόματα που λειτουργούν, όπως είπαμε, ως προσωρινά «μαξιλάρια». Αυτή η προσέγγιση μπορεί να ανακουφίζει βραχυπρόθεσμα, αλλά δεν δημιουργεί ανθεκτικότητα.
Αντίθετα, εγκλωβίζει την οικονομία σε χαμηλή παραγωγικότητα, εξάρτηση από εισαγωγές και διαρκή ανακύκλωση της ακρίβειας.
Η πραγματική λύση βρίσκεται αλλού: στη μετάβαση από ένα μοντέλο κατανάλωσης σε ένα μοντέλο παραγωγής, επενδύσεων και θεσμικής αξιοπιστίας. Αυτό απαιτεί δομικές αλλαγές, όχι αποσπασματικές παρεμβάσεις.
Οι χώρες που πέτυχαν υψηλή και διατηρήσιμη ανάπτυξη τα τελευταία χρόνια, όπως η Ιρλανδία, η Πορτογαλία και οι βαλτικές δημοκρατίες, δεν το έκαναν αυξάνοντας επιδόματα. Το πέτυχαν: μειώνοντας το κόστος παραγωγής, ενισχύοντας την ανταγωνιστικότητα, επενδύοντας σε ανθρώπινο κεφάλαιο, και κυρίως, χτίζοντας θεσμούς που εμπνέουν εμπιστοσύνη.
Η Ελλάδα μπορεί να ακολουθήσει παρόμοια πορεία, εφόσον προχωρήσει σε βαθιές μεταρρυθμίσεις που θα αυξήσουν την παραγωγικότητα και θα δημιουργήσουν υψηλότερους μισθούς.
Οι υφιστάμενες στρεβλώσεις της ελληνικής οικονομίας, δείχνουν ότι το μοντέλο πρέπει να αλλάξει. Η λύση δεν είναι περισσότερα επιδόματα, αλλά:
παραγωγικότητα → επενδύσεις → υψηλότεροι μισθοί → ανθεκτική οικονομία.
Η αύξηση της παραγωγής απαιτεί ένα συνεκτικό πακέτο δομικών αλλαγών που μειώνουν το κόστος εργασίας, ενισχύουν την ανταγωνιστικότητα και δημιουργούν σταθερό περιβάλλον για επενδύσεις. Κεντρικός άξονας είναι η μετατροπή του φορολογικού συστήματος από αντικίνητρο σε μοχλό ανάπτυξης, με μείωση εισφορών, στοχευμένες μειώσεις ΦΠΑ και σταθερό φορολογικό πλαίσιο δεκαετίας.
Παράλληλα, η ενίσχυση της παραγωγικής βάσης: βιομηχανία, αγροδιατροφή, πράσινη ενέργεια, ψηφιακή οικονομία και τουρισμός υψηλής ποιότητας, μπορεί να μειώσει την εξάρτηση από εισαγωγές και να αυξήσει τις εξαγωγές.
Η αγορά εργασίας χρειάζεται αναβάθμιση δεξιοτήτων, σύγχρονη επαγγελματική εκπαίδευση
και κίνητρα για επιχειρήσεις που αυξάνουν την παραγωγικότητα.
Καθοριστικός παράγοντας είναι και η εύρυθμη λειτουργία του κράτους: ταχεία απονομή δικαιοσύνης, ψηφιοποίηση διαδικασιών, λιγότερη γραφειοκρατία και πραγματική αξιολόγηση στο Δημόσιο.
Τέλος, η ενίσχυση του ανταγωνισμού και ο περιορισμός ολιγοπωλιακών πρακτικών μπορούν να συγκρατήσουν τις τιμές. Σε περιβάλλον υψηλού πληθωρισμού, η μείωση φόρων στην εργασία και στην παραγωγή είναι αναγκαία ώστε να ενισχυθεί η αγοραστική δύναμη και να στηριχθεί η ανάπτυξη με βιώσιμο τρόπο.
Τα οικονομικά οφέλη από αυτές τις δομικές αλλαγές
1. Αύξηση παραγωγικότητας και μισθών. Η παραγωγικότητα είναι ο βασικός παράγοντας που καθορίζει το ύψος των μισθών. Με επενδύσεις σε τεχνολογία, κατάρτιση και σύγχρονες υποδομές, η ελληνική οικονομία μπορεί να αυξήσει την παραγωγή ανά εργαζόμενο, άρα και τους μισθούς.
2. Μείωση εξάρτησης από εισαγωγές. Η ενίσχυση της βιομηχανίας, της αγροδιατροφής και της πράσινης ενέργειας μειώνει το εμπορικό έλλειμμα και θωρακίζει τη χώρα απέναντι σε διεθνείς κρίσεις.
3. Προσέλκυση επενδύσεων. Οι επενδύσεις δεν έρχονται μόνο με φορολογικά κίνητρα. Έρχονται όταν υπάρχει σταθερότητα, προβλεψιμότητα και αποτελεσματική Δικαιοσύνη. Ένα φιλικό επιχειρηματικό περιβάλλον μπορεί να αυξήσει σημαντικά τις άμεσες ξένες επενδύσεις.
4. Μείωση τιμών μέσω ανταγωνισμού. Όταν ανοίγουν αγορές, μειώνονται τα εμπόδια εισόδου και ενισχύεται ο ανταγωνισμός, οι τιμές πέφτουν. Αυτό είναι πιο αποτελεσματικό από τα επιδόματα, τα οποία συχνά καταλήγουν να ενισχύουν τη ζήτηση χωρίς να αυξάνουν την προσφορά.
Για να αξιολογηθεί η πρόοδος, χρειάζονται μετρήσιμα κριτήρια:
Αύξηση παραγωγικότητας ανά ώρα εργασίας.
Αύξηση εξαγωγών ως ποσοστό του ΑΕΠ.
Μείωση χρόνου απονομής δικαιοσύνης σε εμπορικές υποθέσεις.
Αύξηση επενδύσεων (ιδιωτικών και ξένων).
Μείωση ενεργειακού κόστους για επιχειρήσεις.
Αύξηση συμμετοχής εργαζομένων σε προγράμματα κατάρτισης.
Και μείωση φορολογικού βάρους στην εργασία.
Αυτοί οι δείκτες μπορούν να αποτελέσουν έναν «οδικό χάρτη» για μια δεκαετία μεταρρυθμίσεων.
Η Δικαιοσύνη ως μοχλός ανάπτυξης
Καμία οικονομία δεν μπορεί να προσελκύσει σοβαρές επενδύσεις χωρίς αποτελεσματική, ανεξάρτητη και γρήγορη Δικαιοσύνη. Στην Ελλάδα, το πρόβλημα δεν είναι μόνο η καθυστέρηση. Είναι και η έλλειψη λογοδοσίας, ο σφιχτός εναγκαλισμός της ηγεσίας της Δικαιοσύνης με την εκτελεστική εξουσία, και η απουσία συστηματικού ελέγχου ποιότητας στις υπηρεσίες που παρέχει. Για να γίνει η Δικαιοσύνη μοχλός ανάπτυξης, χρειάζονται τρεις μεγάλες αλλαγές:
1. Ενίσχυση της ανεξαρτησίας και της λογοδοσίας: Διαφανείς διαδικασίες επιλογής της ηγεσίας. Αξιολόγηση δικαστών με αντικειμενικά κριτήρια. Θεσμική θωράκιση απέναντι σε πολιτικές παρεμβάσεις. Η ανεξαρτησία δεν είναι μόνο ζήτημα δημοκρατίας. Είναι και ζήτημα οικονομίας: οι επενδυτές χρειάζονται προβλεψιμότητα.
2. Επιτάχυνση απονομής δικαιοσύνης: Ψηφιοποίηση διαδικασιών. Εξειδικευμένα τμήματα για οικονομικές και τεχνολογικές υποθέσεις. Χρονοδιάγραμμα εκδίκασης με υποχρεωτική τήρηση. Ο στόχος πρέπει να είναι η επίλυση εμπορικών διαφορών το συντομότερο δυνατόν.
3. Έλεγχος ποιότητας στις υπηρεσίες της Δικαιοσύνης: Συστηματική μέτρηση χρόνων, καθυστερήσεων και αποτελεσματικότητας. Αξιολόγηση αποφάσεων ως προς τη συνέπεια και την τεκμηρίωση. Δημόσια δημοσίευση δεικτών απόδοσης. Η Δικαιοσύνη πρέπει να λειτουργεί όπως κάθε σύγχρονος οργανισμός: με διαφάνεια, στόχους και αξιολόγηση.
Η Ελλάδα μπορεί να αλλάξει πορεία
Η χώρα έχει τη δυνατότητα να μεταβεί σε ένα νέο παραγωγικό μοντέλο που θα στηρίζεται: στην παραγωγικότητα, στις επενδύσεις, στην καινοτομία, και σε θεσμούς που λειτουργούν με αξιοπιστία.
Τα επιδόματα έχουν θέση μόνο ως δίχτυ ασφαλείας, όχι ως μόνιμη οικονομική στρατηγική.
Η πραγματική ανάπτυξη θα έρθει από τις δομικές αλλαγές που θα ενισχύσουν την παραγωγή, θα μειώσουν τις τιμές, θα αυξήσουν τους μισθούς και θα θωρακίσουν τη χώρα απέναντι στις κρίσεις. Αλλά και από τις αλλαγές και τη μεταρρύθμιση της Δικαιοσύνης. Χωρίς αυτήν, καμία οικονομική πολιτική δεν μπορεί να αποδώσει στο μέγιστο.
Με όλα αυτά, η Ελλάδα μπορεί να γίνει μια οικονομία ανθεκτική, ανταγωνιστική και δίκαιη.
Ήρθε η στιγμή να πάψουμε να συμβιβαζόμαστε με τη διαχείριση της στασιμότητας και να διεκδικήσουμε μια οικονομία που δεν επιβιώνει απλώς από τις κρίσεις, αλλά τις προλαμβάνει μέσω της ισχυρής παραγωγικής της βάσης. Η μετάβαση αυτή απαιτεί το θάρρος για βαθιές μεταρρυθμίσεις που θα αποκαταστήσουν την εμπιστοσύνη στη Δικαιοσύνη και θα απελευθερώσουν το δημιουργικό δυναμικό της χώρας, μετατρέποντας την ανάπτυξη από υπόσχεση σε βιώσιμη πραγματικότητα για όλους. Ας θέσουμε τις βάσεις σήμερα, ώστε η επόμενη δεκαετία να μην είναι μια ακόμη άσκηση αντοχής, αλλά η αφετηρία για μια Ελλάδα ανταγωνιστική, δίκαιη και πραγματικά ισχυρή.
ΠΗΓΕΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
European Commission. (2023). EU Justice Scoreboard 2023. Publications Office of the European Union.
European Commission. (2024). European Semester Country Report: Greece. Publications Office of the ΕΕ.
Acemoglu, D., & Robinson, J. A. (2012). Why nations fail: The origins of power, prosperity, and poverty. Crown Publishers.
Bloom, N., Sadun, R., & Van Reenen, J. (2016). Management as a technology? American Economic Review, 106(5), 114–118.
Bank of Greece. (2023). Annual Report. Bank of Greece.
Foundation for Economic & Industrial Research (IOBE). (2023). Quarterly Reports on the Greek Economy. IOBE.
Hellenic Statistical Authority (ELSTAT). (2023). National Accounts and Productivity Indicators. ELSTAT.
Transparency International. (2023). Corruption Perceptions Index 2023. Transparency International.
World Justice Project. (2023). Rule of Law Index 2023. World Justice Project