Ο λόγος του ολοκληρωτισμού δεν είναι δόγμα, είναι έγκλημα

Κώστας Κούρκουλος 05 Μαϊ 2026

Δεν έχω γνωρίσει έστω και έναν ναζί, που να μεταστράφηκε σε άνθρωπο. Αντίθετα, γνώρισα άπειρους πρώην σταλινικούς, που μεταστράφηκαν σε φωτισμένους και βαθύτατα δημοκρατικούς πολίτες. Αποδεικνύοντας, με την ίδια τους τη ζωή, ότι η μεταστρεψιμότητα είναι μία συναρπαστική ανθρώπινη δυνατότητα.

Φαίνεται όμως πως δεν είναι μόνον οι ναζί που δεν μεταστρέφονται και δεν εξημερώνονται.

Υπάρχει και μία κατηγορία σταλινικών η οποία, για λόγους που δεν είναι του παρόντος, γίνεται ένα με το τέρας. Και το αποδεικνύουν συχνά με την δράση τους.

Η οποία δεν ξεχωρίζει ούτε στο μίσος, ούτε στον ανορθολογισμό, ούτε στο παραλήρημα, από τις χρυσαυγίτικες ορδές. Δεν είναι τυχαίο ότι επιτίθενται σε αγέλες σε σπίτια στοχοποιημένων πολιτών, θυμίζοντας καθαρόαιμους ναζί.

Αυτό απέδειξαν, για μία ακόμη φορά, με την πρόσφατη επίθεσή τους στο σπίτι της καθηγήτριας Κας Βάνα Νικολαΐδου-Κυριανίδου. Εναντίον της οποίας είχαν τους ίδιους ακριβώς λόγους, τόσο οι ναζί, όσο και οι σταλινικοί να επιτεθούν.

Διότι η Βάνα Νικολαϊδου Κυριανίδου είναι η σοβαρότερη μελετήτρια στη χώρα μας - και με δική της σπουδαία πνευματική παραγωγή - του έργου της Χάννα Άρεντ.

Της διανοήτριας που μας άλλαξε τον τρόπο που σκεφτόμαστε. Διότι διεμβόλισε, όσο κανένας άλλος, την τρέλα και το παραλήρημα του ολοκληρωτισμού, που οδήγησαν στο αδιανόητο: σε πράξεις, τις οποίες ο άνθρωπος δεν μπορεί ούτε να συγχωρήσει, ούτε να τιμωρήσει, ούτε καν να κατανοήσει.

Επίσης, η Βάνα Νικολαϊδου Κυριανίδου πρωτοστάτησε στην αφαίρεση του τίτλου του επίτιμου διδάκτορα (προσοχή: όχι δικτάτορα) από τον Πούτιν. Κάτι που προκάλεσε όλο το αντιδημοκρατικό μέτωπο. Δεξιάς και Αριστεράς.

Δίνει μάλιστα καθημερινή μάχη απέναντι σε κάθε μορφής ναζιστική εκδήλωση κατά των Εβραίων. Τόσο απέναντι στον παραληρηματικό αντιεβραϊκό ακτιβισμό που ασκούν οι ορδές σταλινικών φοιτητών και ημιαναλφάβητων συναδέλφων της στο πανεπιστήμιο, όσο και απέναντι στον λόγο του ολοκληρωτισμού, ο οποίος βρυκολακιάζει εκ νέου, με τη μορφή του αντιεβραϊκού παραληρήματος.

Και επαναλαμβάνει αυτό που ρητά ξεκαθάρισε ο Σάρτρ ήδη από το 1944, πριν δηλαδή μάθει η ανθρωπότητα ότι υπήρξαν τα κρεματόρια: «Αρνούμαι να ονομάσω ΑΠΟΨΗ ένα δόγμα, το οποίο στρέφεται ρητά εναντίον συγκεκριμένων ατόμων και οδηγεί … στην εξολόθρευσή τους…» («Στοχασμοί για το εβραϊκό ζήτημα»).

Και βεβαίως δεν είναι αθώα «άποψη», του τύπου «φέτος στη μόδα είναι το κίτρινο», το ολοκληρωτικού χαρακτήρα αντιεβραϊκό δόγμα, που επιχειρούν να επιβάλουν οι σταλινικές ορδές. Αντίθετα είναι έγκλημα, που «στρέφεται ρητά εναντίον συγκεκριμένων ατόμων».

Όπως δεν σημαίνει «ελευθερία του λόγου» η επιβολή του λόγου του ολοκληρωτισμού στον δημόσιο χώρο. Αντίθετα, σημαίνει ρητά ελευθερία στο έγκλημα.

Τον εγκληματικό αυτό χαρακτήρα της ρητορικής του ολοκληρωτισμού αναλύει, με την αρεντική πρόζα της, η Βάνα Νικολαϊδου Κυριανίδου, σε ευχαριστήριο κείμενό της, που απηύθυνε σε όσους της συμπαραστάθηκαν για την επίθεση της σταλινικής ορδής, που υπέστη προσφάτως.

Κι εμείς το ιδιοποιούμαστε και το εντάσσουμε στο κείμενό μας:

«Θέλω μέσα από την καρδιά μου να σας ευχαριστήσω όλες και όλους για την αμέριστη συμπαράσταση που εκφράσατε στο πρόσωπό μου αναφορικά με την θρασύδειλη επίθεση που δέχθηκα στο σπίτι μου. Εκτός από τα όμορφα προσωπικά συναισθήματα που μου προκάλεσε η στήριξή σας, μεγάλη σημασία για μένα είχε το γεγονός της αβίαστης καταδίκης τέτοιων νοσηρών φαινομένων εκ μέρους ικανού αριθμού συμπολιτών μου. Περιμένω να συνειδητοποιήσει τη σημασία αυτών των επιθέσεων και η Πολιτεία.

Όπως όλες οι παρόμοιες "παρεμβάσεις", το συγκεκριμένο άθλιο συμβάν με τη συνοδευόμενη αντίστοιχης ασχήμιας προκήρυξη δεν αποτελεί απλώς ευθεία βολή ενάντια στην ελευθερία του λόγου. Σημαίνει προσπάθεια επιβολής, μέσω της φίμωσης, αντιλήψεων που αντίκεινται στις αρχές και τις αξίες πάνω στις οποίες ακριβώς θεμελιώνεται η ελευθερία του λόγου.

Και με αυτό εννοώ τα εξής: ο αντισημιτισμός που φοράει σήμερα τα ρούχα του αντισιωνισμού δεν είναι άποψη που σε καλεί να αντιπαρατεθείς. Είναι η ανάδυση του απανθρωπισμού, ο οποίος, στο όχι πολύ μακρινό παρελθόν, στιγμάτισε ανεξάλειπτα, λόγω των ασυγχώρητων εγκλημάτων που προκάλεσε, τον λεγόμενο πολιτισμένο κόσμο.

Είναι παρακίνηση σε αποκλεισμούς και διώξεις εναντίον αθώων ανθρώπων, μέσω της συστηματικής δαιμονοποίησής τους. Αυτό σημαίνει ότι εδώ δεν έχουμε αντιπαράθεση απόψεων, γιατί αυτή απαιτεί ορθολογικά επιχειρήματα και σεβασμό της γεγονικής αλήθειας, πράγματα τα οποία ακριβώς δεν πρόκειται ποτέ να αποδεχθεί ο αντισημίτης. Εάν το έκανε, θα έπαυε να μισεί τους Εβραίους και το Ισραήλ.

Το να υπερασπίζεσαι τη βάρβαρη εισβολή στην Ουκρανία και τα εγκλήματα των Ρώσων στο έδαφός της δεν είναι άποψη, είναι πρόσκληση συγκατοίκησης σε ένα σύμπαν ανελευθερίας και αναίρεσης των συνθηκών της θεμελιωδώς ανθρώπινης ζωής. Εξ ορισμού δημοκρατική, η γνήσια ανθρώπινη κατάσταση, όπως θα έλεγε η Άρεντ, αξιώνει την ισότιμη συνύπαρξη ανεξάρτητων και ελεύθερων πολιτικά κοινοτήτων.

Επίσης, στο πεδίο της δημόσιας σφαίρας, δεν αποκλείει τις διαφορές και τις αντιπαλότητες. Αυτό που την καθορίζει είναι ότι αντικαθιστά την «αιματοχυσία» με τη λογομαχία, στη διάκρισή της από τη χυδαιολογία και την ηθική εξόντωση του αντιπάλου. Η προσχώρηση σε ολοκληρωτικές ιδεολογίες (στις μέρες μας: ισλαμισμός/φιλοπαλαιστινισμός, πουτινισμός) που πλασάρονται ως αντισυστημισμός και αντιδυτικισμός, αποκλείουν τη δυνατοτητα να έχεις άποψη, δεδομένου ότι, όπως το καταδεικνύει και ο όρος, αυτή αντίκειται στις απόλυτες αλήθειες που τροφοδοτούν τον φανατισμό.

Η ολοκληρωτική ιδεολογία, αντικαθιστώντας την οπτική γωνία που δικαιούσαι να έχεις, με το προκατασκευασμένο αφήγημα που σου υπαγορεύει, σε αποκόπτει από την πραγματικότητα προς όφελος της δικής της πλασματικής εξιστόρησης των συμβάντων.

Εν κατακλείδι, λοιπόν, με βάση τις οικουμενικές ηθικοπολιτικές αρχές στις οποίες θεμελιώνεται η αξιοπρέπεια του ανθρώπινου προσώπου και οι δημοκρατικοί θεσμοί, το ανορθόλογο μίσος εναντίον του άλλου και η ανοχή των εγκλημάτων που αποδεδειγμένα διαπράττει ένα ολοκληρωτικό κίνημα, όπως η Χαμάς, ή ένα τρομοκρατικό καθεστώς, όπως η Ρωσία και το Ιράν, δεν είναι άποψη.

Είναι απειλή ενάντια στην ανθρωπινότητά μας και στον τρόπο συμβίωσης που συνάδει προς αυτήν. Η πολύ σύντομη αυτή ανάλυση ελπίζω να κάνει κατανοητό το γιατί οι συγκεκριμένες ομάδες δεν έχουν άλλο τρόπο έκφρασης παρά την προσφυγή στο συκοφαντικό ψέμα και στις επιθετικές ενέργειες. Με άλλα λόγια, σε όποιον αντιτίθεται στο φανταστικό συνωμοσιολογικό σου σύμπαν, «προοδευτικέ» «ανθρωπιστή» μου, η μόνη σου διέξοδος είναι η διαστρέβλωση των γεγονότων, η βιαιοπραγία και η τρομοκράτηση.

Για να τελειώνουμε, παραμένω αταλάντευτα στο πλευρό των Εβραίων, του Ισραήλ, του μαχόμενου ουκρανικού και του χειμαζόμενου ιρανικού λαού. Τους λόγους νομίζω ότι ήδη τους εξήγησα».

Πηγή: liberal.gr