Τη δεύτερη ημέρα της σύγκρουσης, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ προκαλούν στο Ιράν σαφώς μεγαλύτερη υλική ζημιά από αυτήν που δέχονται. Η αεροπορική και ναυτική υπεροχή, η τεχνολογική ανισορροπία και η επιχειρησιακή ετοιμότητα δημιουργούν εικόνα ελέγχου. Όμως η στρατιωτική υπεροχή δεν ταυτίζεται με στρατηγικό αποτέλεσμα. Και αυτή τη στιγμή, το πολιτικό τέλος του πολέμου παραμένει ασαφές.
Η κυβέρνηση του Τράμπ δεν έχει διατυπώσει έναν σαφή, μετρήσιμο στόχο. Είναι η επιχείρηση μια περιορισμένη προσπάθεια αποτροπής; Μια απόπειρα στρατηγικής αποδυνάμωσης του Ιράν; Ή μια έμμεση επιδίωξη αλλαγής του καθεστώτος; Οι δημόσιες δηλώσεις περί «ανάληψης εξουσίας από τον ιρανικό λαό» δεν αρκούν ως στρατηγική. Τα μέχρι στιγμής πλήγματα δεν δείχνουν σχεδιασμένα για να παραλύσουν τον σύνθετο κατασταλτικό μηχανισμό που στηρίζει το καθεστώς.
Ο πυρήνας της εσωτερικής ισχύος δεν βρίσκεται μόνο σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις. Βρίσκεται σε ένα πλέγμα υπηρεσιών ασφαλείας, οικονομικών συμφερόντων και παραστρατιωτικών δομών — με κεντρικό ρόλο των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης. Η αποδυνάμωση ορισμένων ναυτικών ή πυραυλικών δυνατοτήτων δεν συνεπάγεται αυτόματα εσωτερική αποσύνθεση. Αντιθέτως, μπορεί να ενισχύσει τη συσπείρωση γύρω από την εξωτερική απειλή.
Στο θαλάσσιο μέτωπο, η ένταση μεταφέρεται στα Στενά του Ορμούζ. Οι ιρανικές ανακοινώσεις περί περιορισμού της ναυσιπλοΐας και οι αμερικανικοί ισχυρισμοί για βύθιση ιρανικών πλοίων αναδεικνύουν το ίδιο μήνυμα: τα Στενά του Ορμούζ μετατρέπονται σε γεωοικονομικό μοχλό πίεσης. Δεν πρόκειται για ένα απλό θαλάσσιο πέρασμα, αλλά για κρίσιμο ενεργειακό κόμβο. Από εκεί διέρχεται σημαντικό μέρος των εξαγωγών πετρελαίου των χωρών του Κόλπου. Ακόμη και η αβεβαιότητα γύρω από τη λειτουργία του αρκεί για να προκαλέσει αναταράξεις στις διεθνείς αγορές.
Ωστόσο, πέρα από την εξωτερική κλιμάκωση, υπάρχει ένα σενάριο που δεν μπορεί να αγνοηθεί, το ενδεχόμενο εσωτερικής αποσταθεροποίησης ή ακόμη και εμφύλιας σύγκρουσης στο Ιράν. Εάν η στρατιωτική πίεση αποδυναμώσει κεντρικούς πυλώνες της εξουσίας χωρίς να υπάρξει άμεσα οργανωμένη πολιτική εναλλακτική, το κενό δεν θα παραμείνει κενό. Θα διεκδικηθεί.
Το ιρανικό σύστημα δεν είναι μονολιθικό. Περιλαμβάνει παράλληλα κέντρα ισχύος, οικονομικά δίκτυα και ένοπλες δομές που έχουν συμφέρον στη διατήρηση του status quo. Σε περίπτωση αιφνίδιας αποδυνάμωσης της κεντρικής ηγεσίας, δεν είναι δεδομένο ότι θα ακολουθήσουν συντεταγμένη μετάβαση. Η εμπειρία του Ιράκ και της Συρίας δείχνει ότι η αποδόμηση ενός αυταρχικού κράτους χωρίς σχέδιο θεσμικής συνέχειας μπορεί να οδηγήσει σε πολυεπίπεδη εσωτερική σύγκρουση.
Μια τέτοια εξέλιξη στο Ιράν θα είχε πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα, αποσταθεροποίηση στον Περσικό Κόλπο, διακοπή ενεργειακών ροών, ενίσχυση περιφερειακών ανταγωνισμών και πιθανή εμπλοκή τρίτων δυνάμεων. Σε μια χώρα με το μέγεθος, τον πληθυσμό και τη γεωστρατηγική θέση του Ιράν, η εσωτερική κατάρρευση δεν θα ήταν τοπικό μικρού βεληνεκούς γεγονός. Θα μετατρεπόταν σε περιφερειακό σεισμό.
Το κρίσιμο ζήτημα, συνεπώς, δεν είναι ποιος επικρατεί στις πρώτες ημέρες της σύγκρουσης. Είναι αν υπάρχει μηχανισμός ελέγχου της κλιμάκωσης και σαφής πολιτικός ορίζοντας. Αν ο στόχος είναι η αποτροπή, απαιτείται καθορισμός ορίων και διαύλων αποκλιμάκωσης. Αν είναι η αποδυνάμωση του καθεστώτος, χρειάζεται στρατηγική που να διαχωρίζει το σύστημα εξουσίας από την κοινωνία και να αποφεύγει τη διολίσθηση σε εμφύλια διάλυση.
Σε μια περιοχή όπου οι πόλεμοι σπάνια εξελίσσονται γραμμικά, η στρατιωτική υπεροχή των πρώτων ημερών δεν εγγυάται πολιτικό αποτέλεσμα. Το διακύβευμα δεν αφορά μόνο τρεις πρωτεύουσες. Αφορά τη σταθερότητα μιας ολόκληρης γεωπολιτικής και ενεργειακής ζώνης. Και αυτή δεν διασφαλίζεται με πλήγματα χωρίς σχέδιο-ούτε με ανατροπές χωρίς μετάβαση.