Η κινητοποίηση δεν είναι κοινωνική δυναμική – είναι εσωτερική αναπαραγωγή

Κάθε φορά που το ΠΑΣΟΚ περνά από μια εσωτερική διαδικασία, επαναλαμβάνεται το ίδιο γνώριμο πολιτικό τελετουργικό: η προσέλευση βαφτίζεται «μήνυμα επιστροφής», οι αριθμοί ερμηνεύονται ως ένδειξη κοινωνικής διείσδυσης και η κομματική κινητοποίηση παρουσιάζεται ως προάγγελος εκλογικής ανάκαμψης. Και κάθε φορά, η πραγματικότητα των εθνικών εκλογών διαψεύδει αυτή την αφήγηση με τον ίδιο σχεδόν τρόπο.

Τα δεδομένα δεν αφήνουν πολλά περιθώρια παρερμηνειών. Από το 2017 μέχρι σήμερα, το ΠΑΣΟΚ –ή οι μετεξελίξεις του– καταγράφει μια σταθερή ικανότητα κινητοποίησης ενός συγκεκριμένου αριθμού πολιτών, από 150.000 έως 300.000. Ένα μέγεθος που επαναλαμβάνεται σχεδόν με μαθηματική ακρίβεια, ανεξαρτήτως ηγεσίας, συγκυρίας ή πολιτικής έντασης. Αυτό το στοιχείο δεν αποτελεί ένδειξη δυναμικής. Αποτελεί ένδειξη ορίου.

Αυτό δεν αναιρεί ότι πρόκειται για έναν από τους πιο ανθεκτικούς κομματικούς πυρήνες της Μεταπολίτευσης. Αντιθέτως, ακριβώς αυτή η ανθεκτικότητα είναι που αποκαλύπτει το πρόβλημα: τη σταθερότητα χωρίς διεύρυνση.

Διότι αυτό που εμφανίζεται ως «μαζικότητα» είναι στην πραγματικότητα η αποτύπωση ενός κλειστού πολιτικού σώματος. Μιας κοινωνικοπολιτικής κατηγορίας που δεν διευρύνεται, δεν ανανεώνεται και –κυρίως– δεν συνομιλεί ουσιαστικά με την ευρύτερη κοινωνία. Πρόκειται για έναν μηχανισμό εσωτερικής αναπαραγωγής, όχι για έναν φορέα κοινωνικής εκπροσώπησης.

Οι ουρές έξω από τις κάλπες λειτουργούν περισσότερο ως συμβολική επιβεβαίωση του κομματικού μηχανισμού παρά ως ένδειξη πραγματικής κοινωνικής διείσδυσης. Οι συμμετέχοντες δεν κινητοποιούνται επειδή πείθονται από ένα νέο πολιτικό σχέδιο για τη χώρα. Κινητοποιούνται επειδή ανήκουν σε μια διαχρονική κομματική ταυτότητα - σε ένα δίκτυο σχέσεων, μνήμης και εσωτερικών ισορροπιών. Είναι μια πολιτική κοινότητα με ισχυρή συνοχή, αλλά ασθενή προοπτική.

Σε αυτό το πλαίσιο, και η συζήτηση που ακολουθεί κάθε διαδικασία –ποιος επικράτησε σε ποια περιφέρεια, ποιος κατέγραψε περισσότερες δυνάμεις– αποκτά έναν έντονα αυτοαναφορικό χαρακτήρα. Δεν αφορά την κοινωνία, αλλά την εσωτερική γεωγραφία του κόμματος. Είναι μια συζήτηση ισχύος χωρίς πραγματικό πολιτικό διακύβευμα.

Ακόμη και οι προσπάθειες διεύρυνσης καταλήγουν να επιβεβαιώνουν το ίδιο μοτίβο. Δεν πρόκειται για άνοιγμα προς νέες κοινωνικές ομάδες, αλλά για επιστροφή παλαιών στελεχών και ψηφοφόρων που μετακινήθηκαν συγκυριακά – κυρίως προς τον ΣΥΡΙΖΑ – και σήμερα αναζητούν έναν χώρο επανένταξης. Η κίνηση αυτή δεν συνιστά παραγωγή νέας πολιτικής δυναμικής· αντανακλά, μάλλον, το κενό που άφησε η φθορά των εναλλακτικών. Πρόκειται για ανακύκλωση, όχι για ανανέωση.

Το κρίσιμο ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν το ΠΑΣΟΚ μπορεί να κινητοποιήσει τον κομματικό του πυρήνα. Αυτό το έχει ήδη αποδείξει. Το ερώτημα είναι αν μπορεί να υπερβεί τον εαυτό του. Αν μπορεί να μετατραπεί από κόμμα μηχανισμών σε κόμμα πολιτικής πρότασης.

Το επικείμενο συνέδριο δύσκολα θα απαντήσει σε αυτό το ερώτημα. Όλα δείχνουν ότι θα αποτελέσει ακόμη μία διαδικασία καταγραφής συσχετισμών, χωρίς ουσιαστικό πολιτικό επίδικο. Χωρίς μια καθαρή στρατηγική για τον ρόλο του κόμματος στο σύγχρονο πολιτικό σύστημα. Χωρίς μια πειστική απάντηση στο βασικό ερώτημα: γιατί είναι χρήσιμο για τη χώρα.

Και τελικά, εκεί θα κριθούν όλα. Όχι στις ουρές των εσωκομματικών εκλογών, αλλά στην ικανότητα να διατυπώσει ένα πολιτικό αφήγημα που να αφορά την κοινωνία -όχι μόνο τα στελέχη του. Αν δεν το καταφέρει, τότε η επανάληψη του ίδιου μοτίβου δεν θα είναι απλώς προβλέψιμη. Θα είναι και οριστική.