Αν κάτι προκύπτει με σαφήνεια από όλες τις δημοσκοπήσεις των τελευταίων μηνών, είναι ότι η κοινωνία αναζητά ταυτόχρονα δύο πράγματα που μοιάζουν αντιφατικά, αλλά στην πραγματικότητα είναι απολύτως συμπληρωματικά: αλλαγή και σταθερότητα.
Αλλαγή, γιατί μεγάλα τμήματα της κοινωνίας αισθάνονται ότι το σημερινό μοντέλο διακυβέρνησης έχει εξαντλήσει τα όριά του. Η ακρίβεια πιέζει τα νοικοκυριά, οι ανισότητες διευρύνονται, η στεγαστική κρίση γίνεται ασφυκτική για τους νέους, το ΕΣΥ δοκιμάζεται και η εμπιστοσύνη στους θεσμούς φθείρεται.
Σταθερότητα, γιατί την ίδια στιγμή οι πολίτες δεν θέλουν περιπέτειες. Ζούμε σε μια εποχή διεθνών αναταράξεων, γεωπολιτικής αβεβαιότητας και οικονομικής αστάθειας. Οι πολίτες επιθυμούν μια κυβέρνηση που να μπορεί να εγγυηθεί σοβαρότητα, θεσμική λειτουργία και προοπτική.
Αυτό ακριβώς είναι το μεγάλο πολιτικό διακύβευμα της επόμενης περιόδου.
Το πολιτικό τοπίο γίνεται ολοένα και πιο πολυκερματισμένο. Η εποχή των εύκολων αυτοδυναμιών φαίνεται να απομακρύνεται. Οι κοινωνίες γίνονται πιο σύνθετες, οι πολιτικές ταυτότητες πιο ρευστές και οι πολίτες λιγότερο πρόθυμοι να δώσουν “λευκή επιταγή” σε ένα μόνο κόμμα.
Σε αυτό το νέο περιβάλλον, οι κυβερνήσεις συνεργασίας πιθανότατα δεν θα αποτελούν εξαίρεση αλλά κανόνα.
Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι αν θα υπάρξουν συνεργασίες. Το πραγματικό ερώτημα είναι με ποιους όρους, με ποιο πρόγραμμα και με ποια πολιτική ηγεμονία θα διαμορφωθούν.
Εδώ βρίσκεται και ο κρίσιμος ρόλος του ΠΑΣΟΚ.
Το ΠΑΣΟΚ δεν μπορεί να εμφανίζεται ούτε ως συμπλήρωμα εξουσίας ούτε ως δύναμη διαμαρτυρίας χωρίς προοπτική διακυβέρνησης. Οφείλει να διαμορφώσει μια αυτόνομη, αξιόπιστη και προοδευτική πρόταση εξουσίας, που να απαντά στα πραγματικά προβλήματα της κοινωνίας.
Η μεγάλη πρόκληση είναι να εκφράσει την ανάγκη της αλλαγής χωρίς να καλλιεργεί αστάθεια και να εγγυηθεί τη σταθερότητα χωρίς να ταυτίζεται με τη συντήρηση. Αυτό πρακτικά σημαίνει ΠΡΟΤΑΣΗ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ
Γι αυτό απαιτούνται ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΑ τρία βασικά στοιχεία.
Πρώτον, καθαρό πολιτικό στίγμα.
Το ΠΑΣΟΚ πρέπει να επανασυνδεθεί με τις κοινωνικές δυνάμεις που ιστορικά εξέφρασε: τη μεσαία τάξη, τους εργαζόμενους, τους νέους ανθρώπους που αναζητούν ευκαιρίες, τον κόσμο της παραγωγής και της δημιουργίας. Με συγκεκριμένες προτάσεις για το εισόδημα, τη δημόσια υγεία, την παιδεία, τη στέγη και τη θεσμική ανασυγκρότηση.
Δεύτερον, αξιοπιστία, σοβαρότητα και ικανά στελέχη.
Οι πολίτες έχουν κουραστεί από τις εύκολες καταγγελίες και τις τεχνητές εντάσεις. Θέλουν πολιτικές δυνάμεις που να μπορούν να κυβερνήσουν, να συνεννοηθούν και να πάρουν ευθύνες. Το ΠΑΣΟΚ πρέπει να δείξει ότι διαθέτει στελέχη, πρόγραμμα και πολιτική ωριμότητα για να παίξει πρωταγωνιστικό ρόλο.
Τρίτον, νέα πολιτική κουλτούρα συνεργασιών.
Οι κυβερνήσεις συνεργασίας δεν μπορεί να είναι προϊόν παρασκηνιακών συμφωνιών ή αριθμητικών συμβιβασμών της τελευταίας στιγμής. Χρειάζονται προγραμματική βάση, διαφάνεια και ξεκάθαρους στόχους. Η χώρα χρειάζεται συναινέσεις πάνω σε μεγάλες μεταρρυθμίσεις , που απαιτούν ρήξεις και εθνικές προτεραιότητες. Στην χώρα μας δυστυχώς αυτή η κουλτούρα των συνεργασιών δεν υπάρχει .
Όσες φορές υπήρξαν κυβερνήσεις συνεργασίας, ουσιαστικά ήταν κυβερνήσεις ΕΙΔΙΚΟΥ ΣΚΟΠΟΥ και συνήθως κάτω από ιδιαίτερα και πιεστικές πολιτικές συνθήκες.
Το ΠΑΣΟΚ, λόγω της ιστορικής του διαδρομής αλλά και της θέσης του στον πολιτικό χάρτη, μπορεί να λειτουργήσει ως δύναμη ισορροπίας και προοδευτικής ευθύνης. Γι αυτό και η προτεραιότητα αυτήν την περίοδο θα πρέπει να είναι η επεξεργασία εξειδικευμένου προγράμματος συνεργατικής διακυβέρνησης , που θα τεθεί στην κρίση των πολιτών αλλά και των κομμάτων που διεκδικούν την διακυβέρνηση της χώρας . Μια τέτοια προτεραιότητα αυτόματα θέτει σε δύσκολη θέση όλο το φάσμα των κομμάτων εξουσίας του πολιτικού συστήματος και τα υποχρεώνει ν απαντήσουν.
Με άλλα λόγια καθιστά το ΠΑΣΟΚ «κεντρικό παίχτη». Ετσι η πρόταση διακυβέρνησης δεν θα βασίζεται σε προκαταβολικούς αποκλεισμούς, που πολλές φορές σε παγιδεύουν σε αδιέξοδα, αλλα σ ένα ρεαλιστικό κυβερνητικό πρόγραμμα ΑΛΛΑΓΗΣ ΜΕ ΣΤΑΘΕΡΟΤΗΤΑ.
Η Ελλάδα δεν χρειάζεται ούτε επιστροφή στο χθες ούτε διαχείριση της στασιμότητας.
Και αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο στοίχημα της νέας εποχής.