Από την Ουδετερότητα στη Συλλογική Άμυνα – Γιατί Φινλανδία και Σουηδία επέλεξαν το ΝΑΤΟ μετά την εισβολή στην Ουκρανία
Η 24η Φεβρουαρίου 2022 άλλαξε τον χάρτη ασφαλείας της Βόρειας Ευρώπης. Μέσα σε 15 μήνες, δύο χώρες με παράδοση αιώνων ουδετερότητας, η Φινλανδία και η Σουηδία, υπέβαλαν αίτηση και εντάχθηκαν στο ΝΑΤΟ. Η Φινλανδία έγινε το 31ο μέλος στις 4 Απριλίου 2023. Η Σουηδία ακολούθησε ως 32ο μέλος στις 7 Μαρτίου 2024.
Η κίνηση αυτή τερμάτισε 75 χρόνια φινλανδικής στρατιωτικής αδέσμευσης και 200 χρόνια σουηδικής ουδετερότητας.
1. Το ιστορικό πλαίσιο πριν το 2022
Η «κοντή μνήμη» του Κρεμλίνου και το στρατηγικό αδιέξοδο του Βορρά:
Από τον Χειμερινό Πόλεμο στο ΝΑΤΟ
Μετά την εισβολή στην Ουκρανία το 2022, η Φινλανδία και η Σουηδία εγκατέλειψαν 200 χρόνια στρατιωτικής αδέσμευσης και εντάχθηκαν στο ΝΑΤΟ το 2023 και 2024 αντίστοιχα. Η Μόσχα εμφανίζεται έκπληκτη. Στις 9 Μαΐου 2026 (την Ημέρα της Νίκης όπως αποκαλείται η ημέρα αυτή που η χώρα τιμά τη συντριβή της ναζιστικής Γερμανίας και τη λήξη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου το 1945) ο Βλαντιμίρ Πούτιν δήλωσε δημόσια: «Γιατί μπήκε η Φινλανδία στο ΝΑΤΟ; Είχαμε εδαφικές διαφορές με τη Φινλανδία; Όχι, όλα είχαν λυθεί εδώ καιρό».
Η δήλωση αυτή αποκαλύπτει είτε επιλεκτική αμνησία είτε σκόπιμη διαστρέβλωση της ιστορίας. Γιατί αν κάτι «είχε λυθεί εδώ και καιρό», λύθηκε με τον Χειμερινό Πόλεμο του 1939-1940.
1. Τι πραγματικά «λύθηκε» το 1940
Στις 30 Νοεμβρίου 1939, η Σοβιετική Ένωση εισέβαλε στη Φινλανδία μετά το κατασκευασμένο επεισόδιο του Μαινίλα. Το Κρεμλίνο ζητούσε εδάφη στον Καρελικό Ισθμό και στρατιωτικές βάσεις για να «προστατεύσει το Λένινγκραντ». Η Φινλανδία αρνήθηκε. Ακολούθησε η εισβολή.
Μετά από 105 μέρες πολέμου και 126.000 νεκρούς Σοβιετικούς στρατιώτες, η Μόσχα επέβαλε τη Συνθήκη της Μόσχας. Η Φινλανδία έχασε 11% του εδάφους της, το 30% της οικονομίας της και 420.000 πολίτες εκτοπίστηκαν.
Η Κοινωνία των Εθνών έκρινε την επίθεση παράνομη και απέβαλε την ΕΣΣΔ.
Από τη Ρωσική επίθεση στη Φινλανδία το 1939 και τον Χειμερινό Πόλεμο που ακολούθησε
Αυτό εννοεί ο Πούτιν όταν λέει «όλα είχαν λυθεί»; Ότι η Φινλανδία πρέπει να ξεχάσει πως η ασφάλειά της «λύθηκε» με την απειλή όπλων
2. Η ρητορική του «zap-zarap» και η κινεζική επευφημία
Στην ίδια συνέντευξη, ο Πούτιν κατηγόρησε το Ελσίνκι ότι περίμενε «να καταρρεύσει η Ρωσία» για να «αρπάξει κομμάτι», το περιβόητο «zap-zarap» (που σημαίνει "κλέβω" ή "παίρνω κάτι γρήγορα και συνήθως κρυφά"). Πρόσθεσε ότι θα έκανε «μια συγκεκριμένη χειρονομία» προς τους Φινλανδούς, αλλά συγκρατήθηκε λόγω καταγωγής από την «πολιτιστική πρωτεύουσα».
Το κινεζικό Sohu πανηγύρισε, μιλώντας για «βαθιά ειρωνεία» και «στρατηγικό εφιάλτη» για τη Φινλανδία. Η Δύση, γράφουν, έχτισε στρατηγική πάνω στην ελπίδα ότι «η Ρωσία θα καταρρεύσει». Τώρα το Ελσίνκι έχει απέναντί του πυραύλους «Daggers» και «Kalibr», νέα Στρατιωτική Περιφέρεια Λένινγκραντ, και χτίζει φράχτες στον ποταμό Σεστρά, σύνορο του 1918-1940.
Εδώ η ρωσική αφήγηση αντιστρέφει την πραγματικότητα: Παρουσιάζει την αμυντική κίνηση της Φινλανδίας ως επιθετική αρπακτικότητα. Ξεχνά ότι η Φινλανδία διατήρησε την ουδετερότητα της επί 78 χρόνια μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Την εγκατέλειψε μόνο όταν η Ρωσία εισέβαλε σε γειτονική χώρα, καταπατώντας το Μνημόνιο της Βουδαπέστης του 1994.
3. Γιατί η Φινλανδία και η Σουηδία μπήκαν στο ΝΑΤΟ
Ο Πούτιν ρωτά «γιατί;». Η απάντηση δόθηκε στις 24 Φεβρουαρίου 2022. Όταν μια πυρηνική δύναμη εισβάλλει σε κυρίαρχο κράτος με το πρόσχημα της «αποναζιστικοποίησης», τα σύνορα παύουν να είναι «λυμένα».
Η Φινλανδία έχει 1.340 χλμ σύνορο με τη Ρωσία. Έχει μνήμη. Θυμάται το 1939, το 1941, το 1944. Θυμάται ότι η ουδετερότητα δεν την έσωσε από σοβιετικές απαιτήσεις. Αυτό που της εξασφάλισε ανεξαρτησία ήταν η αμυντική της ικανότητα και το υψηλό κόστος που επέβαλε στον εισβολέα.
Η Σουηδία θυμάται 200 χρόνια ειρήνης που βασίστηκαν όχι μόνο στην ουδετερότητα, αλλά και στο ότι η Ρωσία ήταν απασχολημένη αλλού. Όταν η Μόσχα έδειξε ότι αναθεωρεί τα σύνορα της Ευρώπης με τη βία, η Στοκχόλμη κατάλαβε ότι η γεωγραφία δεν είναι πλέον εγγύηση.
4. Ποιος έχει «κοντή μνήμη»;
Το Κρεμλίνο κατηγορεί το Ελσίνκι για «απληστία». Ξεχνά όμως τρία πράγματα:
α) Το 1939 η Ρωσία εισέβαλε πρώτη. Δεν υπήρχε ΝΑΤΟ. Δεν υπήρχαν αμερικανικοί πύραυλοι. Υπήρχε μόνο μια μικρή χώρα που αρνήθηκε να παραδώσει κυριαρχία.
β) Η ουδετερότητα δεν είναι δώρο της Μόσχας. Ήταν επιλογή του Ελσίνκι που σεβάστηκε η Δύση. Η Ρωσία την σεβάστηκε όσο την βόλευε.
η) Η «στρατιωτική περιφέρεια Λένινγκραντ» δεν είναι απάντηση στην ένταξη στο ΝΑΤΟ. Είναι επιστροφή στο δόγμα του 1939: η ασφάλεια της Αγίας Πετρούπολης απαιτεί έλεγχο των γειτόνων.
6 Απριλίου 1948, η υπογραφή της "Συμφωνίας Βοήθειας και Συνεργασίας" μεταξύ Ρωσίας και Φινλανδίας που μας έδωσε τον όρο «Φινλανδοποίηση»
Όταν ο Πούτιν λέει «δεν είχαμε στρατό εκεί, τώρα θα έχουμε», ομολογεί ότι η απουσία απειλής από τη Φινλανδία δεν εμπόδισε τη Ρωσία να στρατιωτικοποιήσει τα σύνορα.
Η απειλή ήταν πάντα μονόπλευρη.
5. Το πραγματικό αδιέξοδο
Το Sohu μιλά για «στρατηγικό εφιάλτη» της Φινλανδίας: πύραυλοι, απώλεια ρωσικής αγοράς, φράχτες.
Αποσιωπά όμως το άλλο εφιάλτη: να είσαι γείτονας μιας χώρας που εισβάλλει όταν νιώθει «ανασφαλής» και βαφτίζει την άρνηση υποταγής «προβοκάτσια».
Η Φινλανδία δεν «ονειρεύτηκε την κατάρρευση της Ρωσίας». Ονειρεύτηκε να μην ξαναζήσει το 1939. Και έκρινε ότι 5,5 εκατ. πολίτες δεν μπορούν να αποτρέψουν 140 εκατ. χωρίς συμμαχίες.
Η Σουηδία δεν «περίμενε να αρπάξει κομμάτι». Περίμενε 200 χρόνια. Είδε την Μπούτσα, τη Μαριούπολη, την Ιρπίν. Και κατάλαβε ότι η ουδετερότητα δεν προστατεύει από τον αναθεωρητισμό.
Κατακλείδα
Ο Πούτιν ζήτησε από τους Φινλανδούς να σκεφτούν. Το έκαναν. Και η απάντησή τους ήταν το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ.
Η ιστορία δεν «λύθηκε» το 1940. Απλώς πάγωσε. Ξεπάγωσε το 2022. Και αν η Μόσχα πιστεύει ότι η Φινλανδία θα επιστρέψει στο δόγμα της «φινλανδοποίησης» επειδή στήθηκαν πύραυλοι στα σύνορα, τότε είναι το Κρεμλίνο που έχει κοντή μνήμη.
Γιατί οι Φινλανδοί θυμούνται: Το τίμημα της ουδετερότητας το 1939 ήταν ο Χειμερινός Πόλεμος. Το τίμημα της αδράνειας το 2022 θα μπορούσε να είναι ο επόμενος.
Και προτιμούν τους φράχτες στον Σεστρά από τα σοβιετικά τανκς στο Ελσίνκι.
Θα το ακούσουν στη Μόσχα; Ή θα συνεχίσουν να μιλούν για «χειρονομίες» και να ξεχνούν ποιος εισέβαλε πρώτος;