Η υπόθεση της διαγραφής Κωνσταντινόπουλου δεν αφορά μόνο ένα πρόσωπο. Θέτει ευρύτερα ζητήματα θεσμικής λειτουργίας και πολιτικής ευθύνης σε ένα κόμμα που επιδιώκει ρόλο κυβερνητικής προοπτικής.
Η διαγραφή του Οδυσσέα Κωνσταντινόπουλου από την κοινοβουλευτική ομάδα του ΠΑΣΟΚ-Κίνημα Αλλαγής από τον Νίκο Ανδρουλάκη αξίζει να ανοίξει μια συζήτηση που θα ξεπερνά το ίδιο το περιστατικό. Δεν αφορά μόνο ένα πρόσωπο αυτό το περιστατικό. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί και διαχειρίζεται τις εσωτερικές του διαφωνίες ένα πολιτικό κόμμα με αξιώσεις θεσμικής διακυβέρνησης.
Το γεγονός είναι σαφές. Η απόφαση ανακοινώθηκε χωρίς δημόσια αιτιολόγηση από τον ίδιο τον πρόεδρο του κόμματος. Δεν συνοδεύτηκε από μια πολιτική εξήγηση προς τα μέλη του κόμματος και προς την κοινωνία. Ταυτόχρονα, δεν διευκρινίστηκε το θεσμικό πλαίσιο από το οποίο αντλείται η αρμοδιότητα για μια τέτοια απόφαση.
Αυτό δημιουργεί εύλογα ερωτήματα.
Ποια είναι η διαδικασία διαγραφής βουλευτή του ΠΑΣΟΚ-Κίνημα Αλλαγής από την κοινοβουλευτική του ομάδα;
Που βασίζεται, από που αντλείται μια τέτοια αρμοδιότητα;
Και γιατί η πολιτική αιτιολόγηση παρουσιάστηκε εκ των υστέρων από τον εκπρόσωπο τύπου του κόμματος και όχι από τον ίδιο τον πρόεδρο;
Ο Κώστας Τσουκαλάς είναι που ανέλαβε τελικά να εξηγήσει δημόσια το σκεπτικό της απόφασης. Από τις δηλώσεις του προκύπτει ένα εκτεταμένο πολιτικό κατηγορητήριο για τον Κωνσταντινόπουλο. Σύμφωνα με αυτό, ο Κωνσταντινόπουλος δεν στήριζε τις επιλογές του κόμματος, υιοθετούσε επιχειρήματα της κυβέρνησης και χρησιμοποιούσε το δημόσιο βήμα του για να ασκεί κριτική αντί να προβάλλει τη γραμμή του κόμματος. Μπορεί να είναι δίκαιο μπορεί και όχι, δεν είναι αυτό που συζητάμε εδώ.
Με άλλα λόγια ο Πρόεδρος του κόμματος, έκρινε ότι η δημόσια στάση ενός βουλευτή του υπονόμευε τη συνοχή της πολιτικής γραμμής φτάνοντας να υπηρετεί το αφήγημα του αντιπάλου, και αποφάσισε να αντιδράσει με τον πιο ισχυρό τρόπο που διατίθεται σε κοινοβουλευτικό επίπεδο, τη διαγραφή του από την κοινοβουλευτική ομάδα.
Ταυτόχρονα, από όσα έχουν δημοσιευθεί, δεν φαίνεται να υπάρχει πρόθεση της ηγεσίας για παραπομπή του στα κομματικά όργανα για διαγραφή από το ίδιο το κόμμα.
Μάλιστα, ακόμα και αν υπήρχε πρόθεση παραπομπής προς διαγραφή σε δεύτερο χρόνο, η συνέχεια της υπόθεσης άλλαξε κάποια βασικά δεδομένα. Ο Κωνσταντινόπουλος επέλεξε να παραδώσει την κοινοβουλευτική του έδρα. Πρόκειται για μια σπάνια πολιτική κίνηση στο ελληνικό σύστημα. Μια κίνηση που μετέφερε τη συζήτηση από την κομματική πειθαρχία στην πολιτική ευθύνη απέναντι στους ψηφοφόρους.
Δημιουργείται έτσι μια ιδιόμορφη κατάσταση: ένας βουλευτής διαγράφεται από την κοινοβουλευτική ομάδα, αλλά δεν αντιμετωπίζει αντίστοιχη διαδικασία στο κομματικό επίπεδο. Και αυτό ενώ επισήμως του αποδίδεται ένα βαρύ πολιτικό κατηγορητήριο από τον εκπρόσωπο Τύπου του κόμματος.
Εδώ αναδεικνύεται το ουσιαστικό θεσμικό ζήτημα που αγγίζει το ίδιον τον Πρόεδρο του κόμματος.
Τα κόμματα που διεκδικούν ρόλο κυβερνητικής ευθύνης οφείλουν να λειτουργούν με σαφείς κανόνες. Η συνοχή είναι απαραίτητη. Χωρίς ενιαία πολιτική γραμμή δεν υπάρχει πολιτική αξιοπιστία.
Αλλά εξίσου απαραίτητη είναι και η θεσμική καθαρότητα των διαδικασιών.
Οι αποφάσεις πρέπει να εξηγούνται.
Οι κανόνες πρέπει να είναι γνωστοί.
Οι διαδικασίες πρέπει να είναι διαφανείς.
Σε ένα κόμμα που επιδιώκει να επανέλθει σε ρόλο πρωταγωνιστή, η θεσμική συνέπεια είναι κρίσιμη.
Οι αποφάσεις δεν κρίνονται μόνο από το περιεχόμενό τους. Κρίνονται και από τον τρόπο με τον οποίο λαμβάνονται και εξηγούνται.
Ενόψει του επικείμενου συνεδρίου του ΠΑΣΟΚ-Κίνημα Αλλαγής, είναι ίσως η κατάλληλη στιγμή να τεθούν με καθαρό τρόπο ζητήματα θεσμικής λειτουργίας του κόμματος. Οι κανόνες που διέπουν τη λειτουργία της κοινοβουλευτικής ομάδας, τη σχέση ηγεσίας και βουλευτών και τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων δεν είναι τεχνικές λεπτομέρειες. Είναι στοιχεία πολιτικής αξιοπιστίας.
Η πραγματική πρόκληση για το ΠΑΣΟΚ-Κίνημα Αλλαγής δεν είναι η συγκεκριμένη διαφωνία.
Οι διαφωνίες υπάρχουν σε κάθε ζωντανό πολιτικό οργανισμό.
Η πρόκληση είναι ο τρόπος με τον οποίο τις διαχειρίζεται.
Γιατί η πραγματική συνοχή ενός κόμματος δεν επιβάλλεται με αποφάσεις.
Χτίζεται με κανόνες, εμπιστοσύνη και πολιτική καθαρότητα.