Στην Ελλάδα του 2026 η πολιτική επικοινωνία έχει φτάσει στο απόγειό της. Μηχανισμοί, τεχνικές, framing, storytelling, όλα δουλεύουν στο κόκκινο.
Κι όμως, το ερώτημα επιστρέφει επίμονα:
Μπορεί η επικοινωνία να κερδίσει εκεί που η πολιτική ουσία δεν πείθει;
Η απάντηση είναι απλή, όχι για πολύ. Η επικοινωνία μπορεί να καθυστερήσει τη φθορά, όχι να την ακυρώσει. Μπορεί να χτίσει προσδοκίες, όχι να υποκαταστήσει την πραγματικότητα. Και η πραγματικότητα σήμερα είναι ότι μεγάλο μέρος του κοινού που έδωσε το 41% το 2023 παραμένει πολιτικά ορφανό.
Η ελληνική και διεθνής πολιτική ιστορία προσφέρει άφθονα παραδείγματα και προς τις δύο κατευθύνσεις. Υπήρξαν περίοδοι όπου η επικοινωνία «έσπρωξε» κόμματα πέρα από το πραγματικό τους έργο. Υπήρξαν όμως και στιγμές όπου η κοινωνία, παρά την επικοινωνιακή υπεροπλία, επέβαλε τη δική της βαθύτερη κρίση.
Στην Ελλάδα για παράδειγμα η ΝΔ το 2019–2023, κέρδισε η εικόνα «κανονικότητας», «σοβαρότητας» και «τεχνοκρατικής διαχείρισης» δούλεψε εξαιρετικά, ειδικά σε σύγκριση με την προηγούμενη περίοδο αστάθειας. Το 40% περίπου του 2023 είναι ιστορικό για κόμμα εξουσίας στη μεταπολίτευση. Όμως, η πτώση στο ~28% στις ευρωεκλογές ένα χρόνο μετά δείχνει ότι η επικοινωνία δεν μπορεί να ακυρώσει τη φθορά, τα σκάνδαλα, το αίσθημα αδικίας.
Ο ΣΥΡΙΖΑ το 2015, αξιοποίησε επικοινωνιακά και αξιοποίησε στο έπακρο την οργή των μνημονίων, το αντισυστημικό αίσθημα, την υπόσχεση «σκίζουμε τα μνημόνια». Η επικοινωνία έτρεξε πιο γρήγορα από την πραγματική δυνατότητα διακυβέρνησης και η σύγκρουση με την πραγματικότητα έφερε γρήγορη τη φθορά.
Ακόμη και το ΠΑΣΟΚ 1981–2009, για δεκαετίες, συνδύασε επικοινωνιακό μύθο (λαϊκό κόμμα, κοινωνική δικαιοσύνη) με υλικές παροχές. Όταν ο υλικός πυλώνας κατέρρευσε (κρίση 2009–2010), ο μύθος δεν έσωσε το κόμμα.
Στη διεθνή πραγματικότητα ο Μπλερ, Ομπάμα, Μακρόν, Τραμπ, Μπερλουσκόνι, όλοι τους κέρδισαν με εξαιρετικά ισχυρή επικοινωνιακή μηχανή. Σε κάποιες περιπτώσεις η επικοινωνία «πούλησε» κάτι πιο ιδεατό από αυτό που μπορούσε να υλοποιηθεί. Όμως, όπου η απόσταση λόγων-πράξεων μεγάλωσε πολύ, ήρθε η αντίδραση (Brexit, Τραμπ, κίτρινα γιλέκα κ.λπ.).
Άρα, υπάρχουν στιγμές που η επικοινωνία «χαρίζει» νίκες που δεν αντιστοιχούν πλήρως σε έργο. Αλλά η ιστορία δείχνει ότι αυτό δεν κρατάει για πάντα.
Η πολιτική επικοινωνία δεν είναι άχρηστη, αλλά δεν είναι και παντοδύναμη, μπορεί να πλαισιώσει την πραγματικότητα, να ιεραρχήσει τα θέματα, να δώσει νόημα σε διάσπαρτες εμπειρίες, και να δημιουργήσει αφήγημα συνέχειας ή αλλαγής. Όμως δεν μπορεί να ακυρώσει την καθημερινή εμπειρία των πολιτών, να υποκαταστήσει την αξιοπιστία, και να κρύψει για πολύ τις αντιφάσεις ανάμεσα σε λόγια και έργα.
Η ιστορία της μεταπολίτευσης δείχνει ότι η λαϊκή βούληση ωριμάζει σε βάθος χρόνου. Η επικοινωνία μπορεί να επιταχύνει ή να καθυστερήσει μετατοπίσεις, αλλά δεν μπορεί να τις δημιουργήσει από το μηδέν.

Το 40% του 2023: μια πολιτική παρακαταθήκη που παραμένει ορφανή

Το ποσοστό αυτό που στήριξε τη Νέα Δημοκρατία το 2023 δεν ήταν απλώς μια συγκυριακή συσπείρωση. Ήταν η έκφραση μιας κεντροδεξιάς, φιλομεταρρυθμιστικής, φιλοευρωπαϊκής, αντι-κομματικής και παραγωγικής κοινωνικής συμμαχίας.
Η ατζέντα αυτού του μπλοκ ήταν σαφής: χαμηλότερη και σταθερή φορολογία, ενίσχυση παραγωγής και ιδιωτικού τομέα, μείωση κρατισμού και κομματισμού, σοβαρή στάση στα εθνικά θέματα, αντιμετώπιση παράνομης μετανάστευσης, αναστροφή brain drain, και λύσεις για το δημογραφικό.
Σήμερα, μεγάλο μέρος αυτού του κοινού δεν έχει μετακινηθεί ιδεολογικά, αλλά δεν νιώθει ότι εκπροσωπείται πλήρως. Βρίσκεται σε μια κατάσταση αναμονής, αποστασιοποίησης ή αποχής.
Το πρόσφατα συνέδριο της ΝΔ μάλλον δεν πρέπει να ικανοποίησε αυτό το κοινό. Δεν παρουσιάστηκε μια «θετική ατζέντα» που να απαντάει με σαφήνεια και σε βάθος στα καθημερινά προβλήματα των πολιτών και που θα σηματοδοτούσε μια πραγματική επανεκκίνηση.
Παρουσιάστηκαν, αναφορές σε ψηφιακό κράτος, επενδύσεις, αναπτυξιακή συνέχεια, μεταρρυθμίσεις στην υγεία και παιδεία, και η γνωστή γραμμή περί «σταθερότητας». Όμως αυτό δεν συνιστά ολοκληρωμένη θετική ατζέντα τύπου: «10ετές σταθερό φορολογικό πλαίσιο», «θεσμική θωράκιση κατά του κομματισμού», «εθνική στρατηγική για brain drain και δημογραφικό», και «ριζική αναμόρφωση παραγωγικού μοντέλου».
Δηλαδή, έλειψε η τομή. Υπήρξε περισσότερο μια προσπάθεια υπενθύμισης όσων έχουν γίνει, παρά δέσμευση για κάτι νέο, μεγάλο και μετρήσιμο.
Οι τρεις στρατηγικές που βρίσκονται αυτή τη στιγμή στο τραπέζι είναι:
1. Η στρατηγική της “σταθερότητας”. Η κυβέρνηση προβάλλει το αφήγημα της συνέχειας, της διεθνούς αξιοπιστίας και της τεχνοκρατικής διαχείρισης. Το πλεονέκτημα αυτής της στρατηγικής είναι ότι μιλάει στο κέντρο. ‘Όμως αυτή τη στιγμή έχει το μειονέκτημα ότι το επιχείρημα έχει κορεσθεί και δεν απαντά στα νέα καθημερινά προβλήματα.
2. Η στρατηγική του φόβου (“Μητσοτάκης ή χάος”). Η επίκληση της ακυβερνησίας ή των ακραίων επιλογών μπορεί να συσπειρώσει ένα μέρος του εκλογικού σώματος. Όμως, έχει φθίνουσα απόδοση, έχει κουράσει, δεν προσφέρει προοπτική, και δεν απαντά στο αίτημα για ουσία.
3. Η στρατηγική της μεγάλης θετικής ατζέντας. Αυτή είναι η μόνη στρατηγική που μπορεί να ξαναμιλήσει σε ολόκληρο το 40%. Αλλά μέχρι τώρα δεν έχει παρουσιαστεί με σαφήνεια από κανένα. Απαιτεί ρήξεις, νέα πρόσωπα, αυτοκριτική και μετρήσιμες δεσμεύσεις.

Τι θα ήθελε να ακούσει το “40%” σήμερα;

Αν θα προσπαθούσαμε να αξιολογήσουμε τα ποιοτικά ευρήματα των δημοσκοπήσεων και τις αναλύσεις των διαφόρων σχολιαστών για να καταλήξουμε σε μια υποθετική, ρεαλιστική, πειστική και μετρήσιμη θετική ατζέντα που θα ήθελε να ακούσει το μεγαλύτερο μέρος του εκλογικού σώματος και που θα μπορούσε να παρουσιαστεί από οποιαδήποτε πολιτική δύναμη που θέλει να απευθυνθεί στο παραγωγικό, φιλομεταρρυθμιστικό κέντρο θα ήταν:
1. Σταθερό φορολογικό πλαίσιο δεκαετίας. Πάγωμα δίκαιων φορολογικών συντελεστών για 10 χρόνια. Οροφή στις ασφαλιστικές εισφορές για επαγγελματίες. Και Σύνδεση εισφορών–παροχών με διαφάνεια.
2. Θεσμική επανάσταση κατά του κομματισμού. Ανεξάρτητες αρχές με πραγματική ισχύ. Διαφάνεια σε προσλήψεις, προμήθειες, ΜΜΕ. Αξιοκρατία σε κράτος και οργανισμούς.
3. Εθνικό σχέδιο για δημογραφικό και brain drain. Στοχευμένα κίνητρα επιστροφής Ελλήνων του εξωτερικού. Στεγαστική πολιτική για νέες οικογένειες. Σύνδεση πανεπιστημίων–αγοράς εργασίας. Φορολογικά κίνητρα για υψηλής ειδίκευσης εργαζόμενους και τις ακριτικές περιοχές.
4. Παραγωγική ανασυγκρότηση. Μετατόπιση από κατανάλωση/real estate σε παραγωγή, τεχνολογία, εξαγωγές. Εθνικό σχέδιο βιομηχανικής πολιτικής. Ενίσχυση μικρομεσαίων με πρόσβαση σε κεφάλαια και τεχνολογία.
5. Σοβαρή, θεσμική πολιτική για μετανάστευση και ασφάλεια. Γρήγορες, δίκαιες διαδικασίες ασύλου. Αποτελεσματικές επιστροφές. Μηδενική ανοχή σε γκέτο και παραβατικότητα. Ενίσχυση συνοριοφυλακής με σεβασμό στο διεθνές δίκαιο.
6. Νέα γενιά πολιτικού προσωπικού. Πρόσωπα με τεχνοκρατική επάρκεια και κοινωνική αξιοπιστία. Περιορισμός θητειών σε κομβικές θέσεις. Αποσύνδεση
κράτους–κομματικού μηχανισμού.
Η πολιτική επικοινωνία, εν κατακλείδι, δεν είναι άχρηστη, όμως η επικοινωνία με συνθήματα χωρίς ουσία είναι άχρηστη!
Αν το αφήγημα «Μητσοτάκης ή χάος», που είναι το βασικό σύνθημα της πολιτικής επικοινωνίας της ΝΔ αυτή τη στιγμή δεν αποδώσει, δεν θα φταίει η επικοινωνία. Θα φταίει η απουσία μιας μεγάλης, καθαρής, θετικής πρότασης.
Η επικοινωνία δεν μπορεί ποτέ να υποκαταστήσει την ουσία για μεγάλο χρονικό διάστημα. Η κοινωνία ζητά: ειλικρίνεια, αυτοκριτική, μετρήσιμες δεσμεύσεις, νέα πρόσωπα, και μια καθαρή, θετική προοπτική. Και μέχρι να τα ακούσει αυτά με τρόπο πειστικό, το 40% θα παραμένει εκεί: παρόν, αλλά πολιτικά άστεγο.
Αυτό είναι το πραγματικό στοίχημα, όχι μόνο για την κυβέρνηση, αλλά για ολόκληρο το πολιτικό σύστημα.

ΠΗΓΕΣ / ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Blumenthal, S. (1980). The permanent campaign. Simon & Schuster.
Entman, R. M. (1993). Framing: Toward clarification of a fractured paradigm. Journal of Communication, 43(4), 51–58.
Petrakis, G. (2014). Η Μεταπολίτευση 1974–2014. Θεμέλιο.
Sotiropoulos, D. A. (2012). Το παράδοξο του ελληνικού κράτους. Πατάκης.
Tsoukalas, K. (1987). Κοινωνική ανάπτυξη και κράτος. Θεμέλιο.
Υπουργείο Εσωτερικών. (n.d.). Εκλογικά αποτελέσματα. https://ekloges.ypes.gr
Dianeosis. (n.d.). Έρευνες για δημογραφικό, brain drain, φορολογία.
OECD. (n.d.). Economic Surveys: Greece.
IMF. (n.d.). Country Reports: Greece.