Η προβολή του ντοκιμαντέρ «Στο Χιλιοστό» των Ελένης Βαρβιτσιώτη και Βικτώριας Δενδρινού, βασισμένο στο βιβλίο τους «Η Τελευταία Μπλόφα» αποτελεί κάτι περισσότερο από μια δημοσιογραφική αναδρομή στα δραματικά γεγονότα του 2015. Είναι μία υπενθύμιση. Μία αναμέτρηση με μία περίοδο κατά την οποία η χώρα βρέθηκε, κυριολεκτικά, στο χιλιοστό πριν από μια ιστορική εκτροπή με απρόβλεπτες συνέπειες εξαιτίας της τότε συγκυβέρνησης ΣΥ.ΡΙΖ.Α. – ΑΝ.ΕΛ. .
Έντεκα χρόνια μετά, η δημόσια συζήτηση για εκείνη την περίοδο παραμένει συχνά εγκλωβισμένη σε κομματικές αναγνώσεις, σε δικαιώσεις και καταδίκες, σε εύκολα συμπεράσματα που εξυπηρετούν το εκάστοτε πολιτικό αφήγημα. Και όμως, το πραγματικό δίδαγμα του 2015 δεν αφορά την επικράτηση μίας παράταξης έναντι μίας άλλης. Αφορά την ίδια τη λειτουργία της σύγχρονης δημοκρατίας και το τίμημα που πληρώνει μια Κοινωνία όταν η Πολιτική απομακρύνεται από την Ευθύνη.
Το καλοκαίρι του 2015 αποκάλυψε με τον πιο επώδυνο τρόπο πού μπορεί να οδηγήσει ο λαϊκισμός όταν μετατρέπεται από εργαλείο αντιπολιτευτικής ρητορικής σε πυξίδα διακυβέρνησης. Οι εύκολες υποσχέσεις, η καλλιέργεια αυταπατών, η ψευδαίσθηση ότι οι διεθνείς συσχετισμοί μπορούν να ανατραπούν με επικοινωνιακούς χειρισμούς και πολιτικές μπλόφες οδήγησαν τη χώρα στο χείλος της οικονομικής ασφυξίας και την παρ’ ολίγον έξοδο από την Ευρωζώνη. Οι κλειστές τράπεζες, οι ουρές στα ΑΤΜ, η γενικευμένη ανασφάλεια και το βαρύ κόστος του τρίτου μνημονίου που ακολούθησε δεν ήταν ένα αφηρημένο πολιτικό επεισόδιο, ήταν μια συλλογική εμπειρία που σημάδεψε πολίτες, επιχειρήσεις και θεσμούς.
Το βασικό δίδαγμα εκείνης της περιόδου είναι σαφές: η πραγματικότητα δεν διαπραγματεύεται με συνθήματα. Οι κοινωνίες πληρώνουν ακριβά όταν οι πολιτικές ηγεσίες επενδύουν περισσότερο στη δημιουργία εντυπώσεων, παρά στην επεξεργασία ρεαλιστικών πολιτικών λύσεων.
Ωστόσο, η μνήμη και τα ιστορικά διδάγματα του 2015 δεν πρέπει να λειτουργούν ως άλλοθι για το σήμερα ή ως εργαλείο πολιτικής αυτοδικαίωσης για κανέναν. Και εδώ βρίσκεται ίσως η πιο κρίσιμη διάσταση αυτής της συζήτησης.
Αν το πρόσφατο παρελθόν μας δίδαξε πόσο επικίνδυνος είναι ο ανεύθυνος λαϊκισμός, το σύγχρονο παρόν οφείλει να μας υπενθυμίζει ότι η επίκληση στη σταθερότητα από μόνη της δεν αρκεί. Μία κυβέρνηση δεν δικαιώνεται απλώς επειδή δεν οδηγεί τη χώρα στα πρόθυρα μίας οικονομικής κατάρρευσης. Η δημοκρατική διακυβέρνηση κρίνεται καθημερινά από τη διαφάνεια, τη λογοδοσία, το σεβασμό στους θεσμούς και την ποιότητα της δημόσιας ζωής.
Τα τελευταία επτά χρόνια, οι διαδοχικές κυβερνήσεις της Ν.Δ. έχουν βρεθεί αντιμέτωπες με σοβαρά ζητήματα που άνοιξαν μία αναγκαία συζήτηση για τη λειτουργία του κράτους δικαίου, τη θεσμική λογοδοσία, τη διαφάνεια στη διαχείριση δημοσίου χρήματος και τα όρια της εκτελεστικής εξουσίας. Ανεξαρτήτως πολιτικής και κομματικής τοποθέτησης, τέτοια ζητήματα δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ούτε με συμψηφισμούς, ούτε με τη λογική ότι «τουλάχιστον δεν ζούμε ξανά το μοιραίο 2015».
Αυτή ακριβώς είναι η παγίδα της πολιτικής μας κουλτούρας: η τάση να αξιολογούμε το παρόν μόνο σε σύγκριση με το χειρότερο παρελθόν. Όμως, μία ώριμη δημοκρατία δεν επιλέγει ανάμεσα στον επιζήμιο εθνολαϊκισμό των εύκολων συνθημάτων και στην αδιαφάνεια των σκανδάλων, του νεποτισμού και της πελατοκρατίας. Οφείλει να απορρίπτει και τις δύο όψεις του ιδίου νομίσματος.
Η Ελλάδα πλήρωσε ακριβά την καταστροφική δημοσιονομική διαχείριση της Ν.Δ. (2004 – 2009) και τις αυταπάτες του λαϊκισμού των ΣΥ.ΡΙΖ.Α. – ΑΝ.ΕΛ. με μία υπερδεκαετή οικονομική, κοινωνική, πολιτική και θεσμική κρίση (2007 – 2019). Δεν έχει κανέναν λόγο να συνηθίσει τώρα την αλαζονεία της εξουσίας ή να θεωρήσει τη θεσμική έκπτωση ως αποδεκτό αντάλλαγμα μίας δήθεν οικονομικής κανονικότητας, όπως επικαλείται η Ν.Δ., που πλέον ακόμη και αυτή αμφισβητείται, εξαιτίας της οικονομικής ασφυξίας που βιώνει ο μέσος πολίτης στην καθημερινότητά του.
Το ουσιαστικό πολιτικό μήνυμα του «Στο Χιλιοστό» είναι να θυμηθούμε πόσο εύθραυστη είναι η ισορροπία μίας χώρας όταν η πολιτική χάνει την αίσθηση του μέτρου και στηρίζεται σε αυταπάτες. Όχι μία αφορμή για να ξαναζήσουμε τις πολιτικές αντιπαραθέσεις του 2015, ένεκα προεκλογικής περιόδου.
Η ιστορία εκείνης της εποχής μας διδάσκει ότι οι δημοκρατίες εκτροχιάζονται με δύο τρόπους: είτε όταν υπόσχονται όσα δεν μπορούν να τηρήσουν είτε όταν, κατέχοντας την εξουσία, θεωρούν πως δεν χρειάζεται να λογοδοτούν, αντιμετωπίζοντας το Κράτος ως λάφυρο νομής μεταξύ ημετέρων.
Το πρώτο το πληρώσαμε ήδη πολύ ακριβά. Το δεύτερο είναι καθήκον μας να μην το επιτρέψουμε.