Το ‘’μυστικό’’ πάντως για την αξιοποίησή των νερών του Αλμυρού Ηρακλείου είναι το ότι, θα πρέπει να υπάρξει κυβερνητική πρόθεση σε επίπεδο ......πρωθυπουργού! Ή μήπως δεν δικαιούται μια ανάλογη αντιμετώπιση ο Νομός Ηρακλείου, ένας από τους πλέον παραγωγικούς Νομούς της χώρας καθώς και ένας από εκείνους με τη μεγαλύτερη συμμετοχή στο Εθνικό Α.Ε.Π. !

Οι ανακρίβειες και το παράδοξο Έχει συμπληρωθεί τουλάχιστον ένα εξάμηνο από τότε που άρχισε μια μεγάλη συζήτηση με δηλώσεις και δημοσιεύματα για την αξιοποίηση των νερών της πηγής του Αλμυρού Ηρακλείου . Η υπόθεση της διαχείρισης των υπόγειων νερών, δηλαδή των πηγών και των γεωτρήσεων, είναι ένα θέμα απόλυτα τεχνικό, όπου τον κύριο λόγο καταρχήν τον έχει ο επιστημονικός κλάδος των Γεωλόγων και πιο συγκεκριμένα των Υδρογεωλόγων όσον αφορά τις ποσότητες των νερών, τη διακύμανση της ποιότητάς τους, την περιοδικότητα της απόδοσής τους, όπως επίσης και τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις στο ισοζύγιο των υπόγειων νερών της ευρύτερης περιοχής. Σε δεύτερο χρόνο, εμπλέκονται και άλλοι επιστημονικοί κλάδοι, όπως των Πολιτικών μηχανικών, των Μηχανολόγων μηχανικών, και των Χημικών μηχανικών. Το παράδοξο λοιπόν στην υπόθεση του Αλμυρού είναι ότι, καμιά δήλωση ή δημοσίευμα δεν προήρχετο από Υδρογεωλόγο αλλά ούτε καν από Γεωλόγο. Οι ανακρίβειες λοιπόν που ειπώθηκαν, σχολιάστηκαν και γράφτηκαν, ήταν απερίγραπτες.

Οι παράκτιες υφάλμυρες πηγές Η υφαλμύρυνση των νερών της πηγής του Αλμυρού, είναι ένα σύνηθες φαινόμενο που συναντιέται σε όλες τις περιοχές της παράκτιας Μεσογειακής Ευρώπης, από την Ισπανία έως και την Μικρά Ασία όπως και στα τέσσερα τουλάχιστον μεγάλα νησιά της . Την Κορσική, την Σαρδηνία, την Σικελία και την Κρήτη. Δεν συναντιέται στα Μεσογειακά νησιά της Ισπανίας, στην Μάλτα και στην Κύπρο. Και τούτο, γιατί για την γένεση του φαινομένου πρέπει να συνυπάρχουν τέσσερις τουλάχιστον προϋποθέσεις όπου στα υπόλοιπα αυτά νησιά όπως και στα δεκάδες άλλα μικρότερα, δεν συναντώνται. Οι εξής:

1. Κατά πρώτον θα πρέπει να υπάρχουν υψηλές βροχοπτώσεις στις περιοχές .

2. Κατά δεύτερον θα πρέπει να υπάρχουν σε σχετικά κοντινή απόσταση από τη θάλασσα πολύ υψηλά βουνά με υψόμετρο τουλάχιστον 2.000 μέτρα και άνω.

3. Κατά τρίτον, τα βουνά αυτά θα πρέπει να δομούνται από τα γεωλογικά πετρώματα των Αλπικών ασβεστολίθων ή των νεότερων Νεογενών ασβεστολίθων του Ευρωπαϊκού χώρου, τα οποία κρίνονται ως ιδιαίτερα υδροπερατά.

4. Και κατά τέταρτον τα πετρώματα αυτά των ασβεστολίθων που συναντώνται στους ορεινούς όγκους θα πρέπει να συνεχίζονται είτε επιφανειακά είτε υπόγεια και να φτάνουν έως και την θάλασσα.

Ο μηχανισμός υφαλμύρυνσης των νερών αυτών, είναι το ότι η θάλασσα εισχωρεί στα ασβεστολιθικά αυτά πετρώματα από ένα ιδιαίτερα πολύπλοκο σύστημα αγωγών και υπόγειων συράγγων και σπηλαιώσεων σε πολύ μεγάλο βάθος, αλλά και σε πολύ μεγάλη απόσταση προς την ενδοχώρα, όπου και συναντάει το γλυκό νερό που κατεισδύει από τους ορεινούς όγκους. Το αποτέλεσμα της ανάμειξης αυτής του θαλασσινού με το γλυκό νερό είναι η γένεση των υφάλμυρων πηγών όπως και στην περίπτωση του Αλμυρού Ηρακλείου. Σε περίπτωση μάλιστα όπου η εκβολή του νερού γίνεται υποθαλάσσια, σε κάποια απόσταση από την ακτή, τότε δημιουργείται το φαινόμενο της ‘’ εσταβέλλας’’. Στις εσταβέλλες την περίοδο του χειμώνα και της άνοιξης το νερό υφάλμυρο αναβλύζει από ρωγμές στον πυθμένα της θάλασσας, ενώ την υπόλοιπη περίοδο του καλοκαιριού και μέρους τουλάχιστον του φθινοπώρου, στις ρωγμές αυτές εισχωρεί θαλασσινό νερό. Σε όλα αυτά τα πράγματι περίεργα συστήματα ροής,τα οποία βεβαίως δημιουργούνται από τις φυσικές διεργασίες της διάβρωσης και των γεωτεκτονικών ρωγματώσεων και μετακινήσεων, ισχύουν οι δυναμικές καταστάσεις της υπόγειας υδραυλικής ροής όπως και τα φαινόμενα του σιφωνισμού.

Η αδυναμία εντοπισμού της υπόγειας διαδρομής των νερών Οι διεργασίες της φύσης είναι πράγματι πολύπλοκες και μερικές φορές είναι αδύνατον να προβλεφτούν καθότι οι ανθρώπινες νοητικές δυνατότητες φτάνουν στο να μπορούν να διερευνούν υποθέσεις και φαινόμενα που αναφέρονται σε ιστορικούς ή και προϊστορικούς χρόνους που μπορεί να φτάνουν μέχρις και μερικές εκατοντάδες αιώνες. Όμως η γένεση των φαινομένων αυτών, των υπόγειων σπηλαιώσεων και συράγγων αναφέρεται σε γεωλογικούς χρόνους, που είναι δεκάδες εκατομμύρια χρόνια ή ακόμη και πολλές χιλιάδες εκατομμύρια χρόνια. Άρα, η οποιαδήποτε κανονικότητα και αναλογία χάνει το νόημά της καθότι είναι αδύνατον να προβλεφτεί. Αναφέρουμε λοιπό όλα τα παραπάνω αφενός για να μπορέσουμε να κατανοήσουμε την αδυναμία πρόβλεψης της υπόγειας διαδρομής αυτών των συράγγων και επομένως να αποδεκτούμε ότι αυτό είναι απόλυτα αδύνατον.

Οι ενδεδειγμένες λύσεις Η σχετιζόμενη διεθνής επιστημονική κοινότητα των Υδρογεωλόγων αλλά και των Υδραυλικών μηχανικών έως σήμερα, έχει καταλήξει ότι οι εφαρμοζόμενες τεχνικές που μπορούν να αποδώσουν για την αξιοποίηση των παράκτιων υφάλμυρων πηγών είναι δύο.

1. Η πρώτη είναι η δημιουργία εργοστασίου αφαλάτωσης του υφάλμυρου νερού,

2. Και η δεύτερη, εάν αυτό είναι εφικτό λόγω της γεωμορφολογίας του εδάφους η δημιουργία ενός υποθαλάσσιου ή παράκτιου φράγματος ώστε να επιτευχθεί μια ανύψωση της στάθμης του νερού και επομένως λόγω της διαφοράς του ειδικού βάρους γλυκού προς αλμυρού νερού, να υπάρξει ένας αδρός διαχωρισμός καθ΄ύψος του γλυκού νερού από το αλμυρό .

Η δεύτερη αυτή τεχνική λύση έχει εφαρμοστεί με αρκετή επιτυχία στις παράκτιες υφάλμυρες πηγές του Αγίου Γεωργίου στο Κιβέρι του Άργους. Το έργο αυτό κατασκευάστηκε αρχές της δεκαετίας του 1970 και είναι ένα από τα ελάχιστα παγκοσμίως έργα σύλληψης ελαφρώς υφάλμυρου νερού από παράκτιες καρστικές πηγές μέσα στην ίδια τη θάλασσα. Το έργο συνίσταται σε ένα ημικυκλικό φράγμα με θυρίδες που ανοιγοκλείνουν ώστε να εμποδίζεται η είσοδος θαλασσινού νερού. Το νερό το οποίο αντλείται, είναι φυσικά υφάλμυρο, αλλά είναι κατάλληλο για άρδευση, με το οποίο αρδεύονται περίπου 50.000 στρέμματα στον Αργολικό κάμπο.

Υφάλμυρες πηγές στη Κρήτη Στο νησί της Κρήτης υπάρχουν πολλές παράκτιες πηγές με υφάλμυρες αναβλύσεις. Οι περισσότερες από αυτές εκβάλουν στην Βόρεια ακτογραμμή και συνδέονται με τους ορεινούς όγκους των Λευκών ορέων, του Ψηλορείτη , αλλά και των Λασιθιώτικων βουνών της Κριτσάς όσο και των ορέων της Θρυπτής. Εξαίρεση αποτελούν οι αναβλύσεις γλυκού νερού στις νότιες παραλίες του νομού Χανίων, όπως στην παραλία του Φοίνικα στα δυτικά του όρμου του Λουτρού, αλλά και στην τοποθεσία ‘’Γλυκά νερά’’ στο μέσον της διαδρομής Λουτρού – Χώρα Σφακίων όπου έχει κατασκευαστεί και έργο υδρομάστευσης με αρκετή επιτυχία για την ύδρευση του Λουτρού, αλλά και της χώρας Σφακίων. Στη Βόρεια παραλία συναντώνται οι δύο παράκτιες πηγές στον όρμο της Γεωργιούπολης, τον ‘’Αλμυρό Γεωργιούπολης’’ στα δυτικά του οικισμού και του ‘’Περαστικού’’ στα ανατολικά του οικισμού. Στο Νομό Ρεθύμνης έχουμε τις παράκτιες πηγές στο Μπαλί, στο ανατολικό άκρο του όρμου. Επίσης στο κέντρο του ομώνυμου όρμου, έχουμε τις μοναδικές στη Κρήτη ‘’εσταβέλλες’’ με υποθαλάσσιες αναβλύσεις. Στο νομό Ηρακλείου έχουμε τις πολύ μεγάλες πηγές του ‘’Αλμυρού Ηρακλείου’’και στο νομό Λασιθίου έχουμε τις επίσης πολύ μεγάλες παράκτιες πηγές της ‘’Μαλάβρας’’ καθώς ο ‘’Αλμυρός Αγίου Νικολάου’’ στο ανατολικό άκρο της πόλης.

Το επιστημονικό ενδιαφέρον της πηγής του Αλμυρού Η πηγή του Αλμυρού Ηρακλείου τόσο λόγω της θέσης της, στο Δυτικό άκρο της πόλης Ηρακλείου και επομένως της πολύ εύκολης προσβασιμότητας της, αλλά και λόγω της τεράστιας παροχής της , η οποία για την διετία 1985-1986 με στοιχεία του ΙΓΜΕ (Ιχνηθέτηση Ψηλορείτη, Ρέθυμνο 1987), ανήλθε στη μέση ετήσια παροχή της τάξης των 220.100.000 κυβικών μέτρων νερού, παρουσιάζει πολύ μεγάλο ενδιαφέρον. Πέραν όμως του παραγωγικού ενδιαφέροντος η πηγή του Αλμυρού Ηρακλείου, παρουσιάζει και ένα ιδιαίτερο επιστημονικό ενδιαφέρον. Η πρώτη γεωλογική έρευνα της πηγής αναφέρεται από το 1964 με την μελέτη των Γεωλόγων μελετητών Burdon D.J. και Παπάκη Ι. στα πλαίσια του ΙΓΕΥ ( προδρόμου του ΙΓΜΕ). Έκτοτε, τουλάχιστον 37 Γεωλόγοι μελετητές όπως αναφέρονται στις διάφορες μελέτες – ανακοινώσεις έχουν ασχοληθεί με το θέμα και έχουν συνολικά γραφεί 42 τουλάχιστον επιστημονικές μελέτες. Ανάμεσα σε αυτούς τους μελετητές συμπεριλαμβάνονται οι διακεκριμένοι καθηγητές υδρογεωλογίας, J. Burdon, M. Breznik, G. Dietrich, R. Thomas, B. Afrid, G. De Marsily, R. Caputo, S. Catalano, J. Mason καθώς και μια πλειάδα από Έλληνες υδρογεωλόγους κατόχους Διδακτορικών διατριβών. Επίσης με την έρευνα της περιοχής έχει ασχοληθεί και ο F.A.O. (Παγκόσμιος οργανισμός τροφίμων του Ο.Η.Ε.) όπως και η Ισραηλινή εταιρεία AGRIDEV από την δεκαετία του 1960.

Ο Ψηλορείτης και η ιχνηθέτηση Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το πείραμα ιχνηθέτησης το οποίο εκτελεστηκε την τριετία 1986-1989 από τη συνεργασία του ΙΓΜΕ με το αντίστοιχο Ινστιτούτο του Γκρατζ της Αυστρίας. Κατά το πείραμα αυτό ρίχθηκαν οι χρωστικές ουσίες ουρανίνη και ροδαμίνη στις καταβόθρες του οροπεδίου της Νίδας και της τοποθεσίας της Αγίας Μαρίνας στον Ψηλορείτη τον χειμώνα του 1986 όταν στο οροπέδιο υπήρχαν μεγάλες ποσότητες χιονιού. Οι ουσίες αυτές ανιχνεύτηκαν στην συνέχεια σε όλες τις μεγάλες πηγές γύρωθεν του Ψηλορείτη. Αποδείχτηκε ότι σε όλες αυτές τις πηγές, καταλήγουν οι ποσότητες υπόγειων νερών του Ψηλορείτη και ακόμη μετρήθηκε ο χρόνος άφιξης του χρωματισμένου νερού , καθότι γινόταν καθημερινή δειγματοληψία. Συγχρόνως βέβαια ως δεύτερη και εγγυρότερη απόδειξη γινόταν και η ανίχνευση στα δείγματα του νερού, του ισοτόπου 16 του Οξυγόνου στο νερό, η περιεκτικότητα του οποίου στο νερό μεταβάλλεται ανάλογα με το υψόμετρο. Άρα η περιεκτικότητα το νερού στο ισότοπο 16 του Οξυγόνου στο υψόμετρο των 1200 μέτρων στο οροπέδιο της Νίδας είναι πολύ διαφορετική από εκείνη σε χαμηλότερα υψόμετρα. Τα δείγματα στέλονταν στο Graz, όπου γινόταν και οι χημικές αναλύσεις. Την μεγαλύτερη ταχύτητα το υπόγειο νερό στην διαδρομή του, την είχε εκείνο της πηγής του Αλμυρού, και μάλιστα με πολύ μεγάλη διαφορά. Για την πηγή του Αλμυρού ήταν της τάξης των 913 μ. το 24ώρο, ενώ συγκριτικά στις επίσης αξιόλογες πηγές της Γέργερης η ταχύτητα ήταν μόλις 152 μ. το 24ώρο. ΄Ετσι λοιπόν με τον πιο αξιόπιστο τρόπο , αποδείχτηκε ότι το νερό της πηγής του Αλμυρού προέρχεται από τα χιόνια και τις βροχοπτώσεις του Ψηλορείτη.

Η διακύμανση της ποιότητας Από την πολύχρονη παρακολούθηση τόσο της παροχής όσο και της ποιότητας του νερού της πηγής και βεβαίως από τα στοιχεία τα οποία υπάρχουν στα αρχεία του ΙΓΜΕ, προκύπτει ότι τόσο η παροχή, όσο και η ποιότητα του νερού σε ότι αφορά την αλατότητά του ( δηλαδή η περιεκτικότητά του σε ιόντα χλωρίου) έχει πολύ μεγάλο εύρος τιμών. Οι διακυμάνσεις αυτές είναι ημερήσιες, μηνιαίες, όσο και ετήσιες καθότι σχετίζονται με τις βροχοπτώσεις και τις χιονοπτώσεις καθόλη τη διάρκεια της κάθε βροχομετρικής περιόδου. Η περιεκτικότητα σε ιόντα χλωρίου έχει ως κατώτατο όριο, λιγότερα και από τα 200 ppm κατά κάποιες ημέρες κατά τη χειμερινή περίοδο των οποίων ο αριθμός έχει εύρος συνήθως από 20 έως και 60 ημέρες , οι οποίες βέβαια δεν είναι καθορισμένες αλλά μετακινούναι από έτος σε έτος. Το ανώτατο όριο της αλατότητας φτάνει έως και τιμές 5.800 ppm ιόντων χλωρίου κάποιες ημέρες του Σεπτεμβρίου ή του Οκτωβρίου, δηλαδή τις τελευταίες ημέρες της περιόδου της καλοκαιρινής και φθινοπωτινής ανομβρίας, λίγο μετά από τις πρώτες βροχοπτώσεις της επόμενης βροχομετρικής περιόδου. Για την κατανόηση και τη σύγκριση της ποιότητας του νερού της πηγής, αναφέρουμε ότι τα διεθνή όρια ποσιμότητας του νερού όσον αφορά τα ιόντα χλωρίου, είναι στα 250 ppm, και ακόμη ότι η περιεκτικότητα του θαλασσινού νερού σε ιόντα χλωρίου στις παραλιακές περιοχές της Βόρειας Κρήτης κυμαίνεται από τα 25.000 ppm έως και τα 26.500 ppm, ανάλογα με την εποχική περίοδο.

Η αναίρεση πλέον, της αναγκαιότητας για τη ΔΕΗ Εδώ αξίζει να επισημανθεί ότι ήδη έχει αρθεί και το εμπόδιο του ότι, το νερό του Αλμυρού ήταν απαραίτητο για την ψύξη των μηχανολογικών εγκαταστάσεων του εργοστασίου της ΔΕΗ στα Λινοπεράματα , καθότι το εργοστάσιο δεν θα λειτουργήσει πιά.

Η εξεύρεση λύσεων Για την ορθή σκέψη λοιπόν, θα πρέπει κατά πρώτον να εγκαταληφθούν οι μύθοι! Κατά δεύτερον, θα πρέπει να ασχοληθεί με σοβαρότητα ένας κεντρικός φορέας της κυβέρνησης, ανάλογος με εκείνους που για παράδειγμα έχουν αποφασίσει τόσο για την δημιουργία του υβριδικού φράγματος στην Αμφιλοχία το οποίο βρίσκεται στη φάση αποπεράτωσης και το οποίο ήταν προυπολογισμού 650 περίπου εκατομμυρίων, ή και εκείνου του υβριδικού φράγματος των Ποταμών Αμαρίου προϋπολογισμού 280 τουλάχιστον εκατομμυρίων. Άρα η πρώτη κίνηση είναι να εκδηλωθεί η ανάλογη κυβερνητική πρόθεση για την αξιοποίησή του. Τα υπόλοιπα, δηλαδή οι χρήσεις και οι μεθοδολογίες που θα ακολουθηθούν, θα εξευρεθούν σύμφωνα με τις τεχνικές λύσεις που ακολουθούνται διεθνώς σε παρόμοιες περιπτώσεις και όπως επίσης έχουν προταθεί σε κάποιες από τις ήδη υπάρχουσες μελέτες. Επειδή ο όγκος του παραγόμενου νερού στον Αλμυρό είναι πράγματι τεράστιος καθότι ισοδυναμεί με τον όγκο όσο θα είχαν 10 περίπου φράγματα από εκείνα τα μεγαλύτερα της Κρήτης τα οποία είναι της τάξης των 20 περίπου εκατομ. κυβικών μέτρων, υπάρχουν περιθώρια για πολλαπλές λύσεις και χρήσεις. Οι αναγκαίες επιστημονικές μετρήσεις 20ετίας τουλάχιστον στις οποίες θα στηριχθεί η κλίμακα των έργων, υπάρχουν στα αρχεία του ΙΓΜΕ. Καταρχήν θα μπορέσει να υπάρξει εργοστάσιο αφαλάτωσης για πόσιμο νερό για την ύδρευση όχι μόνο του Ηρακλείου αλλά και της ευρύτερης τουριστικής περιοχ ής προς τα δυτικά, αλλά ακόμη και της ενδοχώρας. Επίσης θα μπορέσουν να χρησιμοποιθούν πολύ μεγάλες ποσότητες νερού για την άρδευση πολλών χιλιάδων στρεμμάτων με τη δημιουργία ανοιχτών ταμιευτήρων σε μεγαλύτερα υψόμετρα νότια και ανατολικά της περιοχής σε κατάλληλες θέσεις. Το ‘’μυστικό’’ πάντως για την αξιοποίησή του είναι το ότι, θα πρέπει να υπάρξει κυβερνητική πρόθεση σε επίπεδο ......πρωθυπουργού! Ή μήπως δεν δικαιούται μια ανάλογη αντιμετώπιση ο Νομός Ηρακλείου, ένας από τους πλέον παραγωγικούς Νομούς της χώρας καθώς και ένας από εκείνους με τη μεγαλύτερη συμμετοχή στο Εθνικό Α.Ε.Π. !