Οι τελευταίες ημέρες έφεραν ξανά στην επιφάνεια ένα γνώριμο φαινόμενο της ελληνικής πολιτικής ζωής: την προσπάθεια μετατροπής μιας πολιτικής συζήτησης σε πεδίο ηθικολογικής καχυποψίας και μικροπολιτικής αντιπαράθεσης.

Αφορμή αυτή τη φορά αποτέλεσαν ορισμένα ονόματα που δόθηκαν στη δημοσιότητα από την Επιτροπή Διεύρυνσης του ΠΑΣΟΚ.

Η αντίδραση δεν περιορίστηκε —όπως θα ήταν θεμιτό σε μια δημοκρατία— σε πολιτική κριτική ή σε έναν ουσιαστικό διάλογο για τα κριτήρια διεύρυνσης. Αντίθετα, σε αρκετές περιπτώσεις μετατράπηκε σε μια συστηματική προσπάθεια απονομιμοποίησης αυτής καθαυτής της ίδιας της διαδικασίας. Και μάλιστα από κύκλους που, κατά κανόνα, δεν έκρυψαν ποτέ ότι βρίσκονται πολιτικά απέναντι στο ΠΑΣΟΚ και την προοπτική ανασυγκρότησης της Κεντροαριστεράς.

Ας είμαστε σαφείς. Προφανώς και στη πολιτική υπάρχουν ενδεχόμενες αστοχίες ή και κάποιες λαθεμένες επιλογές που πρέπει να κρίνονταο και να αξιολογούνται. Προφανώς σε μια δημοκρατική παράταξη η συζήτηση για αξιακά κριτήρια, για πολιτικές διαδρομές και για τις προϋποθέσεις συμμετοχής σε ένα εγχείρημα διεύρυνσης είναι όχι μόνο θεμιτή αλλά και αναγκαία. Το ίδιο το ΠΑΣΟΚ έχει πληρώσει, στο παρελθόν, το τίμημα επιλογών διεύρυνσής του, που δεν συνοδεύονταν πάντα από σαφείς πολιτικούς και κοινωνικούς όρους.

Ωστόσο, άλλο πράγμα η πολιτική συζήτηση και άλλο η επιχείρηση εγκαθίδρυσης ενός άτυπου μηχανισμού «πιστοποιητικών καθαρότητας». Είτε από την «δεξιά» μόλυνση είτε από την «αριστερά»…

Διότι αυτό ακριβώς επιχειρείται τις τελευταίες ημέρες: μια μετατόπιση της συζήτησης από το τι λένε οι άνθρωποι “σήμερα” και ποια κοινωνική προοπτική υπηρετούν “ σήμερα”, στο πού ανήκαν “χθες” και ποια κομματική σφραγίδα φέρουν στο βιογραφικό τους.

Μια τέτοια λογική δεν συνιστά πολιτική αξιολόγηση. Συνιστά έλεγχο εισόδου με πιστοποιητικά πολιτικών φρονημάτων και βεβαιώσεις παρελθουσών ιδεολογικών απόψεων.

Η ιστορική εμπειρία της Κεντροαριστεράς —στην Ελλάδα και διεθνώς— δείχνει το αντίθετο. Οι μεγάλες στιγμές της δεν γεννήθηκαν μέσα από διαδικασίες αποκλεισμών και «ταυτοτικών εξετάσεων». Γεννήθηκαν όταν οι δημοκρατικές και προοδευτικές δυνάμεις άνοιγαν τον ορίζοντά τους σε κοινωνικά στρώματα, ιδέες και πρόσωπα που αναζητούσαν ένα κοινό προγραμματικό έδαφος.

Η Κεντροαριστερά δεν συγκροτήθηκε ποτέ ως πολιτική «σέχτα» καθαρότητας. Δεν υπήρξε ποτέ λέσχη πιστοποιημένων μελών με «ένσημα ιδεολογικής ορθότητας». Υπήρξε —και οφείλει να παραμείνει— ένα ρεύμα χειραφέτησης, κοινωνικής συμπερίληψης, δημοκρατικής αμφισβήτησης των ιεραρχιών και προπάντων προγραμματικής σύγκλισης.

Ακριβώς γι’ αυτό η συζήτηση που επιδιώκει να ανοίξει η Επιτροπή Διεύρυνσης είναι απολύτως πολιτική: αφορά ιδέες, κοινωνικές ανάγκες, προγραμματικές συγκλίσεις και τη δυνατότητα συγκρότησης μιας ευρύτερης δημοκρατικής παράταξης που θα εκφράσει τις σύγχρονες αγωνίες της κοινωνίας.

Αντίθετα, η επιμονή σε ερωτήματα του τύπου «πόσο φιλο-ΣΥΡΙΖΑ ήταν κάποτε κάποιος», ή «πόσα ΠΑΣΟΚικά ένσημα διαθέτει» ή «αν αλληθώριζε προς έναν κυβερνητισμό με τον Μητσοτάκη» δεν υπηρετεί καμία πολιτική συζήτηση. Αντιθέτως, λειτουργεί ως μηχανισμός πολιτικής παγίδευσης: μετατρέπει τη στρατηγική ανασυγκρότησης μιας παράταξης σε εσωτερικό διαγωνισμό ιδεολογικής πιστοποίησης.

Και τελικά οδηγεί σε ένα αδιέξοδο: τη φίμωση εκείνων των φωνών που δεν διαθέτουν κομματικά παράσημα, αλλά έχουν κοινωνική εμπειρία, επαγγελματική γνώση και πραγματική αγωνία για το δημόσιο συμφέρον.

Η ουσία της διεύρυνσης δεν βρίσκεται στη διαγραφή της μνήμης ούτε στην άκριτη αποδοχή των πάντων. Το παρελθόν προφανώς μετρά. Οι πολιτικές επιλογές, οι ευθύνες και —πολύ περισσότερο— ενδεχόμενες ποινικά κολάσιμες πράξεις αποτελούν σαφή όρια που καμία δημοκρατική παράταξη δεν μπορεί να αγνοήσει. Αλλά από τη δημοκρατική κρίση και αξιολόγηση των ίδιων των μελών του, στις θεσμοθετημένες διαδικασίες ανάδειξης και επιλογής των στελεχών.

Αλλά η πολιτική δεν μπορεί να μετατραπεί σε αρχείο ταυτοτήτων.

Το κρίσιμο ερώτημα για κάθε πολίτη που επιθυμεί να συμμετάσχει σε μια διαδικασία ανασυγκρότησης της Κεντροαριστεράς είναι απλό και ουσιαστικό:

Τι πιστεύει σήμερα; Ποιες κοινωνικές δυνάμεις εκπροσωπεί; Ποια συμφέροντα υπερασπίζεται; Και με ποιον τρόπο υπηρετεί στην πράξη αυτές τις αρχές στη δημόσια και επαγγελματική του ζωή;

Αυτά είναι τα πραγματικά πολιτικά κριτήρια.

Όσοι επιχειρούν να υποκαταστήσουν αυτή τη συζήτηση με μια κουλτούρα «θυρωρών» και “πιστοποιητικών φρονημάτων”, δεν προστατεύουν την ταυτότητα της Κεντροαριστεράς. Την συρρικνώνουν.

Και ίσως δεν είναι τυχαίο ότι αρκετές από αυτές τις φωνές προέρχονται από πολιτικούς ή επικοινωνιακούς χώρους που εδώ και χρόνια επενδύουν στη στρατηγική αποδυνάμωσης κάθε αυτόνομης προοδευτικής δύναμης που θα μπορούσε να αποτελέσει εναλλακτικό πόλο απέναντι στη σημερινή συντηρητική διακυβέρνηση.

Η ανασυγκρότηση του ΠΑΣΟΚ και η διεύρυνση της δημοκρατικής παράταξης δεν μπορεί να προχωρήσει υπό το βάρος τέτοιων τεχνητών διλημμάτων.

Μπορεί να προχωρήσει μόνο μέσα από έναν ανοιχτό πολιτικό διάλογο με την κοινωνία, με προγραμματική σαφήνεια, με θεσμική σοβαρότητα και με εμπιστοσύνη στη δημοκρατική κρίση των πολιτών.

Γιατί τελικά η νομιμοποίηση μιας πολιτικής διεύρυνσης δεν απονέμεται από «μητρώα γνησιότητας».

Απονέμεται από την ίδια την κοινωνία.

* Ο Κώστας Χλωμούδης είναι μέλος της Επιτροπής Διεύρυνσης και Συμπαράταξης του ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ