Ο αποχαιρετισμός του Μάκη Καραγιάννη προς τις μαθήτριες, τους μαθητές αλλά και τους συναδέλφους του ήταν το τελευταίο του μάθημα και ταυτόχρονα η πολύτιμη παρακαταθήκη που αφήνει στην Παιδεία της χώρας μετά από τέσσερεις δεκαετίες διδασκαλίας. Μίλησε για τον σεβασμό ως το θεμέλιο για να χτίσουμε τις ανθρώπινες σχέσεις, για την αντίσταση στους σωτήρες και την αμφιβολία για όσους λένε ότι κατέχουν την αλήθεια και για την αληθινή γνώση ως προϋπόθεση της ελευθερίας.

Πεζογράφος, κριτικός και κυρίως δάσκαλος με όραμα ένα άξιο δημόσιο σχολείο για όλους τους μαθητές.

Το τελευταίο μάθημα του Μάκη Καραγιάννη ήταν μια ωδή, ένας ύμνος για όσους εξακολουθούν να πιστεύουν και να αγωνίζονται για μια Παιδεία στην υπηρεσία της μόρφωσης και του πολιτισμού.

κ. Διευθυντά

Αγαπητοί μου μαθητές και μαθήτριες

Αγαπημένοι μου συνάδελφοι.

Έρχομαι από έναν άλλο αιώνα. Έπιασα την κιμωλία το 1984 μ.χ., λίγο μετά τους περσικούς πολέμους, όπως λέω συχνά κάνοντας χιούμορ. Αμφιβάλλω αν είχαν γεννηθεί οι γονείς σας. Όταν το σκέφτομαι νιώθω αρχαίος, σαν τα βυζαντινά κάστρα της πόλης. Από την κιμωλία στον μαρκαδόρο και από τον μαρκαδόρο στη γραφίδα του διαδραστικού πίνακα, η ζωή μου πέρασε χωρίς να το καταλάβω. Και πέρασε δημιουργικά. Στην αρχή δεν το ήξερα. Όμως με τα χρόνια, κατάλαβα πως είχα επιλέξει το καλύτερο επάγγελμα του κόσμου, αν κατακτήσεις, βέβαια, την τέχνη του δασκάλου, γιατί κατά βάθος δεν σου την μαθαίνει κανείς. Και παρόλο που επήλθε το πλήρωμα του χρόνου, αρνείσαι να συνταξιοδοτηθείς. Τώρα, όμως, πρέπει να φύγω. Και θα ήθελα αυτό να είναι το τελευταίο μου μάθημα. Για την ακρίβεια, να σας μεταφέρω εν συντομία το δικό μου βλέμμα για τον κόσμο.

Το πρώτο, λοιπόν, που θέλω να σας πω είναι σεβασμός. Αν θυμάστε, πάντα στο πρώτο μάθημα σας ζητούσα να με σέβεστε. Όχι γιατί είμαι καθηγητής σας. Όχι γιατί έχω ηλικία μεγαλύτερη του πατέρας σας. Αλλά γιατί σας σέβομαι ο ίδιος. Η σχέση μας με τον Άλλο είναι η μεγαλύτερη περιπέτεια της ζωής. Οι άνθρωποι είναι διαφορετικοί, δεν μοιάζουν όπως τα κουμπιά που βγαίνουν από μια μηχανή, έλεγε ο Έζρα Πάουντ. Κι όταν οι άλλοι δεν μας καταλαβαίνουν, όταν δεν έχουν τις δικές μας απόψεις, όταν δεν ανήκουν στην δική μας ομάδα ή στο ίδιο χρώμα, δεν γινόμαστε βέλος να τους χτυπήσουμε. Η ζωή μας κρίνεται από τον τρόπο που λύνουμε τις διαφορές. Κι ο σεβασμός είναι το θεμέλιο για να χτίσουμε ανθρώπινες σχέσεις, με τους γονείς, με τους φίλους, με τον ή τη σύντροφό μας. Μα πιο πολύ με τους αντιπάλους. Εκεί φαίνεται η γενναιότητά μας, κι όχι στα κοπάδια των οπαδών που σπάνε τις βιτρίνες ή μαχαιρώνουν κάποιον, γιατί το έγκλημά του ήταν ότι είναι διαφορετικός.

Αντισταθείτε στους σωτήρες. Να αμφιβάλλετε για όσους σας λένε πως αυτοί, μόνον, κατέχουν την αλήθεια. Χρειάστηκαν χιλιάδες χρόνια για να περάσει ο άνθρωπος από τη μυθική σκέψη στην απόδειξη του Θαλή. Αν πρέπει να κρατήσετε μια λέξη μόνον από τα Μαθηματικά, είναι η απόδειξη. Κι ο λόγος του Καρτέσιου στον «Λόγο περί Μεθόδου»: «Δεν δέχομαι τίποτα για αληθινό αν δεν το καταλαβαίνω καλά με το μυαλό μου». Σαράντα χρόνια προσπάθησα, κυρίως, οι μαθητές μου να μάθουν να σκέφτονται. Το πρώτο βήμα για την αλήθεια είναι η αμφιβολία. Το γιατί. Η λέξη που προσπαθούν να απαλείψουν όλα τα αυταρχικά καθεστώτα. Κι ακολουθούν το επιχείρημα, τα στοιχεία και οι αδιάκοπες ερωτήσεις για τον έλεγχο των γεγονότων.

Αντισταθείτε και στον νέο μεσαίωνα του ίντερνετ, όπου μέχρι η αλήθεια να δέσει τα κορδόνια, το ψέμα κάνει τέσσερις φορές τον γύρο του κόσμου. Στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης πρέπει να παίζετε την τεχνολογία στα δάχτυλα, αλλά ταυτόχρονα να καλλιεργείτε και τη φυσική νοημοσύνη. Να ξεχωρίζετε τα γεγονότα από τα fake news -που πληθαίνουν όπως οι κόκκοι της άμμου στη θάλασσα- να ξεχωρίζετε την αλήθεια από το ψέμα, τον ψηφιακό κόσμο της εικόνας από τον ήλιο που λάμπει, τα σώματα που σπαρταρούν, την ομορφιά της ζωής.

Η αληθινή γνώση, τα «γράμματα» όπως έλεγαν στην εποχή μου, είναι προϋπόθεση της ελευθερίας μας και το σχολείο μοιάζει το τελευταίο καταφύγιο -πριν βγείτε στην κοινωνική ζούγκλα- όπου ακόμα η γνώση παλεύει τον ανορθολογισμό, οι κανόνες υποσκελίζουν τη λογική της πυγμής και το ενδιαφέρον του καθηγητή δεν αφήνει κανέναν να στεγνώνει στη μοναξιά του. Και πρέπει να πω πως όταν ξεκίνησα, ο καθηγητής ήταν μια αυθεντία. Σήμερα, όμως, ασφυκτιά στο σχολείο, δίνει τα πάντα και αμφισβητείται από τους πάντες, για τα πάντα. Σε ένα εκπαιδευτικό σύστημα που σε εξουθενώνει και σου προσφέρει ελάχιστα.

«Η ζωή χωρίς μουσική θα ήταν ένα λάθος». Σωστά το είπε ο Νίτσε. Αυτό σας έγραφα στον πίνακα, όταν σας έπαιζα κιθάρα και τραγουδούσαμε. Γιατί ωραία είναι τα Μαθηματικά, αλλά η μεγαλύτερη τέχνη είναι να χαίρεσαι τη ζωή. Και το πώς θα ζούμε ευτυχισμένοι, δεν μας το διδάσκει κανείς. Γι’ αυτό λοιπόν:

Τραγουδήστε. Χορέψτε. Ερωτευθείτε.

Να ξέρετε, όμως, πως θα κλάψετε και θα πληγωθείτε.

Αυτό το κλάμα λέγεται ζωή.

Ειδικά για τα αγόρια: Να μάθετε το όχι.

Κι όταν σας το ζητήσουν, να φύγετε από μια σχέση με αξιοπρέπεια.

Η ζωή δεν τελειώνει με μια αγάπη.

Κι ο έρωτας δεν είναι ιδιοκτησία, δεν είναι βία.

Η βία φέρνει τη βία. Η κατανόηση, την κατανόηση.

Γενναιότητα δεν είναι να δέρνεις, αλλά να υπερασπίζεσαι

εκείνους που δεν έχουν φωνή.

Μην ξεχάσετε ποτέ, τι σημαίνει ανθρωπιά.

Θα τη χρειαστείτε στις δύσκολες στιγμές.

«Όταν θα πονάτε, και θα ψάχνετε έναν ώμο να ακουμπήσετε την πίκρα σας».

Η εργασία, είναι αξιοπρέπεια. Γι’ αυτό διαλέξτε αυτήν που αγαπάτε.

Δεν μπορεί όμως μόνον με τα χρήματα, να σας κάνει ευτυχισμένους.

Διαβάστε βιβλία. Η λογοτεχνία μας μαθαίνει:

Να γνωρίζουμε καινούριους κόσμους

Να φανταζόμαστε τον δικό μας διαφορετικά

Να είμαστε εσωτερικά ελεύθεροι

Να συμπάσχουμε, και μπαίνουμε στην ψυχή των άλλων

Να μεταφράζουμε τα συναισθήματα σε λέξεις

Να αγωνιζόμαστε για έναν πιο δίκαιο κόσμο

Σήμερα, παραδίδω τη σκυτάλη στη δική σας γενιά. Εσείς κρατάτε πια τον κόσμο στα χέρια σας. Και την ευθύνη, αν θα γίνει καλύτερος ή θα καταστραφεί. Μην δίνετε σε άλλους το δικαίωμα να σκέφτονται για λογαριασμό σας και να αποφασίζουν για σας.

Να γίνετε μέρος της ελπίδας και όχι της απογοήτευσης. Διαλέξτε μια θέση στο πράσινο τεραίν της ζωής κι όχι στην κερκίδα, σχολιάζοντας τους άλλους στο instagram. Μη μείνετε άβουλοι και μοιραίοι θεατές της καταστροφής του κόσμου, από το κλίμα και την υπερθέρμανση. Αλλάξτε τον. Κρατάτε τη δύναμη στα χέρια σας. Αρκεί να ενώσετε τη φωνή σας.

Και μη φοβάστε να κάνετε λάθη. Δεν θα τα αποφύγετε. Οι σημερινοί επιτυχημένοι, είναι οι αποτυχημένοι του χθες, που οργανώθηκαν και ξαναπροσπάθησαν. Αυτό, όμως, συνεπάγεται αγώνες, αποτυχίες και επιτυχίες, έρωτες και προδοσίες, γέλια και δάκρυα, μεγαλείο και αθλιότητα, διαμάντια και λάσπες, δηλαδή, την όμορφη περιπέτεια που λέγεται ζωή.

Φεύγοντας θα κρατήσω μερικές ανθρώπινες εικόνες που δεν φαίνονται σε καμιά αξιολόγηση. Όπως ο Χρήστος, που στεκόταν κάθε διάλειμμα ολομόναχος στο μέσο της αυλής κι έπρεπε στην εφημερία σου να καταλάβεις τι έχει.

Ή ο μαθητής, που έκλαιγε πνιχτά στα σκαλιά στις 9 το πρωί, γιατί οι γονείς του είχαν χωρίσει κι έπρεπε να φύγει σε άλλο σχολείο.

Όπως η Πηνελόπη -και όλες οι Πηνελόπες- που έκανα μήνες να την πείσω να σηκωθεί στον πίνακα, γιατί φοβόταν. Όταν όμως τα κατάφερε, τη χειροκροτήσαμε όλοι. Ήταν μια μεγάλη νίκη της ζωής πάνω στο φόβο. Πιο σημαντική από τα Μαθηματικά.

Είμαι περήφανος για τους μαθητές μου, που πήραν πτυχία κι έκαναν διδακτορικά. Μα είμαι περήφανος και για τον μαθητή μου, από ένα δύσκολο κοινωνικό περιβάλλον, που αν και έχασε χρονιές, δεν έγινε χούλιγκαν, έμεινε στο σχολείο, φροντίζει τα μικρότερα αδέρφια του, διαβάζει λογοτεχνία κι ακούει Βιβάλντι. Γιατί το σχολείο είναι κάτι μεγαλύτερο από τα πτυχία και τα απολυτήρια.

Δεν ξέρω αν τα κατάφερα σαν δάσκαλος. Πάντως έκανα έντιμα και σωστά τη δουλειά μου. Κι ευχαριστώ τη ζωή που μου έδωσε τόσα πολλά για να θυμάμαι.

Ευχαριστώ εσάς για τις ωραίες στιγμές που περάσαμε. Τα αισιόδοξα εφηβικά σας πρόσωπα στα πράσινα θρανία, όπως τα έβλεπα από τον πίνακα, με έκαναν να νιώθω αιώνια νέος. Στα σαράντα χρόνια πέρασα από πολλά σχολεία, όμως, όπως και οι μαθητές, νιώθω πως το 10ο Γυμνάσιο Καλαμαριάς είναι το σχολείο μου. Και τι πιο ωραίο, να τελειώνεις της καριέρα σου στο σχολείο που δίδαξε πριν από 55 χρόνια ο μεγάλος Γιώργος Ιωάννου, όπως ανακάλυψα μια μέρα ξεφυλλίζοντας τα πρακτικά του Συλλόγου Διδασκόντων.

Τέλος, ευχαριστώ τον Διευθυντή και τους αγαπημένους μου συναδέλφους. Δώσαμε μαζί ωραίους αγώνες και φτιάξαμε ένα άξιο δημόσιο σχολείο για όλους τους μαθητές. Θα μου λείψουν η παρέα και τα γέλια τους. Δεκατρία χρόνια μαζί, καθημερινά, δεν έζησα ούτε με τα αδέρφια μου.

Σας αποχαιρετώ

και σας ευχαριστώ, όλους απ’ την καρδιά μου.

26.05.2026