Το σύνθημα «…ή αυτοί ή εμείς…» κουβαλά ένα βαρύ φορτίο. Παραπέμπει σε μανιχαϊκές διαιρέσεις, σε πολιτικές απλουστεύσεις που ιστορικά υπήρξαν επικίνδυνες. Κι όμως, σε ορισμένες ιστορικές στιγμές, η πραγματικότητα προηγείται της θεωρίας. Και σήμερα βρισκόμαστε σε μία τέτοια στιγμή.

Η πρόσφατη εμφάνιση του Ντόναλντ Τραμπ στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ δεν εξέπληξε για το ύφος της· επιβεβαίωσε όμως κάτι βαθύτερο. Έναν κυνισμό όχι απλώς προσωπικό, αλλά συστημικό. Έναν λόγο που αντιμετωπίζει τη δημοκρατία, τους θεσμούς και το διεθνές δίκαιο ως εμπόδια – όχι ως κατακτήσεις.

Ακόμη πιο ανησυχητική, ωστόσο, είναι η σύγκλιση αυτού του πολιτικού κυνισμού με τις συμπεριφορές και τη νοοτροπία εκπροσώπων της νέας “τεχνολογικής άκρας δεξιάς”. Εκπρόσωποι Εταιρειών, που κινούνται στο όριο μεταξύ κράτους, αγοράς και επιτήρησης, δεν είναι απλοί οικονομικοί δρώντες (stakeholders). Αρθρώνουν –συχνά σιωπηρά, αλλά αποτελεσματικά– ένα πολιτικό σχέδιο: την υποκατάσταση της δημοκρατικής λογοδοσίας από την “τεχνοκρατική ισχύ” και την “αλγοριθμική διακυβέρνηση”.

Το κοινό τους έδαφος είναι παλιό και επικίνδυνα γνώριμο: libido dominandi. Η επιθυμία κυριαρχίας, απογυμνωμένη από ηθικούς ή θεσμικούς φραγμούς. Είτε εκφράζεται μέσω εθνικιστικού λαϊκισμού είτε μέσω εταιρικής παντοδυναμίας, το αποτέλεσμα είναι το ίδιο: η αποδόμηση από τη μια της αστικής δημοκρατίας δυτικού τύπου και από την άλλη των μεταπολεμικών μηχανισμών διευθέτησης των διεθνών σχέσεων.

Σε αυτό το σημείο, ο πολιτικός διάλογος οφείλει να μετακινηθεί. Δεν αρκεί η καταγγελία, ούτε η αυτάρεσκη επίκληση «δημοκρατικών αξιών» στο κενό. Απαιτείται μια σοβαρή, ρεαλιστική κοινωνικο-πολιτική συμμαχία. Μια σύγκλιση με εκείνους τους φιλελεύθερους –πολιτικούς, διανοούμενους, κοινωνικά στρώματα– που αντιλαμβάνονται πλέον ότι οι «νεοφασίστες του κράτους και της αγοράς» δεν είναι γραφικοί. Είναι ένας συνεκτικός, επιθετικός συνασπισμός συμφερόντων.

Η ιστορική ειρωνεία είναι προφανής: η υπεράσπιση της φιλελεύθερης δημοκρατίας δεν μπορεί σήμερα να είναι υπόθεση μόνο των φιλελευθέρων αριστερών. Όπως και η κριτική στον καπιταλισμό της ανεξέλεγκτης τεχνολογικής ισχύος δεν μπορεί να προέρχεται μόνο από την Αριστερά. Το δίλημμα δεν είναι ιδεολογικό με τη στενή έννοια. Είναι θεσμικό, πολιτισμικό, υπαρξιακό για τις δυτικές κοινωνίες.

Υπό αυτή την έννοια, το «ή αυτοί ή εμείς» δεν είναι κάλεσμα σε εμφύλιο λόγο. Είναι μια δυσάρεστη αλλά αναγκαία αποτύπωση της πραγματικότητας. Ή θα υπερασπιστούμε –με νέες συμμαχίες και νέο πολιτικό θάρρος– ό,τι χτίστηκε με κόπο μετά το 1945, ή θα το δούμε να διαλύεται από εκείνους που θεωρούν τη δημοκρατία απλώς μια παρωχημένη διεπαφή εξουσίας.

Και αυτή τη φορά, η ουδετερότητα δεν είναι επιλογή. Είναι συνενοχή.