Ο πρώην κεντρικός τραπεζίτης της ΕΕ και πρώην πρωθυπουργός της Ιταλίας Mario Draghi, με την ευκαιρία της αναγόρευσης του σε επίτιμο διδάκτορα, μίλησε πρόσφατα στο Πανεπιστήμιο του Leuven στο Βέλγιο και έστειλε ένα ξεκάθαρο μήνυμα: αν η Ευρώπη θέλει να παίζει ρόλο στον παγκόσμιο χάρτη, δεν μπορεί να κινείται αργά ή κατακερματισμένη. Η ενοποίηση δεν είναι θεωρητική ιδέα, είναι στρατηγική ανάγκη για ασφάλεια, ανταγωνιστικότητα και επιρροή.
Η ΕΕ έχει δείξει ότι όταν συνεργάζεται, όπως στην ενιαία αγορά και τη νομισματική πολιτική, έχει δύναμη. Αλλά σε κρίσιμους τομείς όπως άμυνα, βιομηχανική πολιτική και εξωτερικές σχέσεις, η κατακερματισμένη δράση την αποδυναμώνει.
Ο Draghi καλεί όσες χώρες είναι έτοιμες να προχωρήσουν γρηγορότερα να ηγηθούν, δείχνοντας ότι ευελιξία και ενότητα μπορούν να συνυπάρχουν.
Ο κόσμος αλλάζει, οι ανταγωνιστές δεν περιμένουν, και χωρίς ενίσχυση της ενότητας, η Ευρώπη κινδυνεύει με απώλεια βιομηχανικής ισχύος και στρατηγική περιθωριοποίηση.
Το μήνυμα είναι σαφές: η δύναμη της Ευρώπης βρίσκεται στο να δράσει ενωμένα εκεί που πραγματικά μετράει.
Στο λόγο του στο Πανεπιστήμιο του Leuven, ο Draghi επανέλαβε ότι το τωρινό μοντέλο της ΕΕ, μια «συνομοσπονδία» κρατών με βέτο σε καίρια θέματα, δεν παράγει πραγματική δύναμη και αφήνει την Ευρώπη ευάλωτη. Πρότεινε ρητά τη μετάβαση σε πραγματική ομοσπονδιακή δομή, όπου η Ένωση θα λάβει περισσότερες αρμοδιότητες σε κρίσιμους τομείς, ώστε να μπορεί να ενεργεί ως μια ενιαία, ισχυρή οντότητα στον κόσμο.
Όπως τόνισε, «όπου η Ευρώπη έχει ομοσπονδιθεί, στον εμπορικό τομέα, στον ανταγωνισμό, στην ενιαία αγορά και στη νομισματική πολιτική, η Ένωση είναι σεβαστή ως δύναμη και διαπραγματεύεται ως ενιαίο μπλοκ». Αντίθετα, όπου επικρατεί η «συντονισμένη δράση των κρατών», το αποτέλεσμα είναι η διαιρεμένη και υποβαθμισμένη θέση της Ευρώπης.
Η ιδέα αυτή δεν είναι ριζοσπαστική στον σκοπό της, αλλά πρακτική: ο Draghi μιλά για «πραγματιστικό ομοσπονδισμό», δηλαδή βαθύτερη ενσωμάτωση επιλεγμένων τομέων, χωρίς απαραίτητα μια ταυτόχρονη, ενιαία συνταγματική αλλαγή παντού, αλλά με σαφή στρατηγική κατεύθυνση προς έναν κοινό προσανατολισμό.
Σύμφωνα με τον Draghi, το παραδοσιακό παγκόσμιο σύστημα, η μεταπολεμική τάξη που βασίστηκε σε κανόνες και θεσμούς, έχει αποδυναμωθεί ή και «πέθανε» υπό το βάρος των εντεινόμενων ανταγωνισμών και των γεωστρατηγικών μετατοπίσεων. Χώρες όπως οι ΗΠΑ και η Κίνα δεν περιμένουν, ούτε λειτουργούν με όρους συμβιβασμού. Σε αυτό το πλαίσιο, η Ευρώπη δεν μπορεί να παραμείνει απλώς ένας μεγάλος οικονομικός χώρος, πρέπει να καταστεί μια πολιτική δύναμη με ικανότητα να υπερασπίζεται τα συμφέροντα και τις αξίες της.
Η πρόταση του Draghi δεν περιορίζεται στην άμυνα ή στην εξωτερική πολιτική. Συμπεριλαμβάνει την ανάγκη για κοινή βιομηχανική πολιτική, ενίσχυση των ευρωπαϊκών αλυσίδων αξίας, κοινές δυνατότητες δημοσιονομικής δράσης και συνέργειες στην τεχνολογική καινοτομία, ζητήματα που καθορίζουν τη διεθνή ανταγωνιστικότητα.
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία στις απόψεις του Draghi είναι η ισορροπία μεταξύ ενότητας και σεβασμού της ποικιλομορφίας των κρατών-μελών. Αν και ζητά περισσότερη εξουσία σε επίπεδο ΕΕ, δεν προτείνει μια ομοσπονδία που αφαιρεί αυτόματα την εθνική ταυτότητα ή πολιτική βούληση. Αντίθετα, προκρίνει ένα σύστημα όπου ομάδες κρατών που είναι έτοιμες να προχωρήσουν μπορούν να το κάνουν, χωρίς να μπλοκάρονται από άλλους που δεν είναι ακόμα έτοιμοι. Αυτό θα μπορούσε να λειτουργήσει ως μοχλός για περαιτέρω ενοποίηση σε επιλεγμένους στρατηγικούς τομείς.
Οι δηλώσεις του Mario Draghi ανοίγουν ένα ουσιαστικό διάλογο για το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ιδέα μιας πιο ενωμένης, πιο αποφασιστικής και πιο στρατηγικά αυτόνομης Ευρώπης δεν είναι μόνο μια φιλοσοφική επιλογή, είναι μια πρακτική ανάγκη σε έναν κόσμο όπου οι παλιοί κανόνες έχουν αλλάξει.
Η Ευρώπη μπορεί να παραμείνει ισχυρή μόνο εάν ενώνει τις δυνάμεις της εκεί όπου μετρά περισσότερο, στην άμυνα, στην τεχνολογία, στη βιομηχανία, στην εξωτερική πολιτική και στην οικονομική αυτονομία.