Η κατάρρευση ενός ακόμη επικοινωνιακού αφηγήματος: όταν η γεωπολιτική επικοινωνία προηγείται της αγοράς
Η ελληνική κυβέρνηση επαναλαμβάνει συστηματικά τα τελευταία χρόνια ότι η χώρα μετατρέπεται σε «γεωστρατηγικό και ενεργειακό κόμβο της Νοτιοανατολικής Ευρώπης». Ο Κάθετος Διάδρομος φυσικού αερίου παρουσιάστηκε ως ένα από τα πιο χειροπιαστά παραδείγματα αυτής της μετάβασης: ένας αγωγός-γέφυρα προς την Ουκρανία και την Κεντρική Ευρώπη, που θα εδραίωνε την Ελλάδα στον χάρτη της ευρωπαϊκής ενεργειακής ασφάλειας.
Η πραγματικότητα, ωστόσο, είναι πιο πεζή — και πολύ λιγότερο ηρωική.
Δύο διαδοχικές αποτυχημένες δημοπρασίες δέσμευσης δυναμικότητας δεν αποτελούν απλώς ένα «προσωρινό πισωγύρισμα». Αποτελούν σήμα της αγοράς. Και η αγορά, σε αντίθεση με τις κυβερνητικές ανακοινώσεις, δεν λειτουργεί με γεωπολιτικά δελτία Τύπου.
Έργο ασφάλειας εφοδιασμού – όχι εμπορικός game changer
Ο Κάθετος Διάδρομος δεν είναι άχρηστος. Αντιθέτως, αποτελεί ένα τεχνικά επαρκές εργαλείο ασφάλειας εφοδιασμού, ιδιαίτερα σε συνθήκες κρίσης, διακοπής ροών ή γεωπολιτικής αναταραχής. Σε αυτό το πλαίσιο, η ύπαρξή του έχει αξία — και μάλιστα ευρωπαϊκή.
Αλλά εδώ τελειώνει η πραγματική του ισχύς.
Μέχρι στιγμής, η αγορά τον αντιμετωπίζει όχι ως βασική εμπορική αρτηρία, αλλά ως εφεδρικό “μαξιλαράκι”: μια διαδρομή που θα ενεργοποιείται μόνο εάν μπλοκαριστούν ή ακριβύνουν περισσότερο συμφέρουσες εναλλακτικές. Ακριβώς αυτό δείχνει και η αγορά της Ουκρανίας, η οποία —φυσιολογικά— επιλέγει σταθερά φθηνότερα routes, κυρίως μέσω Πολωνίας.
Αυτό δεν είναι πολιτική επιλογή. Είναι λογιστική.
Ο «κόμβος» που δεν επιλέγεται
Ένας πραγματικός ενεργειακός κόμβος δεν αυτοανακηρύσσεται. Επιλέγεται.
Επιλέγεται από traders, shippers και κρατικούς αγοραστές, επειδή:
- προσφέρει ανταγωνιστικό κόστος,
- έχει προβλέψιμο ρυθμιστικό περιβάλλον,
- μειώνει ρίσκα και ενδιάμεσες χρεώσεις,
- και λειτουργεί ως φυσικό σημείο συγκέντρωσης ροών.
Στον Κάθετο Διάδρομο συμβαίνει το αντίθετο:
πολλαπλοί διαχειριστές, σωρευτικά τέλη μεταφοράς, αβεβαιότητα για τα προϊόντα και —τελικά— delivered cost που δεν «βγαίνει».
Όταν λοιπόν οι ίδιοι οι επίδοξοι χρήστες του έργου ζητούν επιδότηση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για να το χρησιμοποιήσουν, καταρρέει αυτομάτως το αφήγημα του «κόμβου». Διότι οι κόμβοι δεν χρειάζονται επιδότηση για να είναι ελκυστικοί· χρειάζονται επιδότηση μόνο όταν δεν είναι.
Γεωπολιτική σημειολογία vs. οικονομική πραγματικότητα
Η κυβέρνηση συγχέει —σκόπιμα ή από αμηχανία— δύο διαφορετικά επίπεδα:
- τη γεωπολιτική σημειολογία ενός έργου,
- και την οικονομική του λειτουργία.
Ο Κάθετος Διάδρομος λειτουργεί επικοινωνιακά ως σύμβολο «στρατηγικής αναβάθμισης» της χώρας. Στην πράξη όμως, η Ελλάδα παραμένει ενδιάμεσο πέρασμα, όχι σημείο αναφοράς. Δίαυλος, όχι κόμβος. Backup, όχι hub.
Αυτό δεν είναι αποτυχία των μηχανικών ή των διαχειριστών. Είναι αποτυχία του κυβερνητικού αφηγήματος, που φόρτωσε σε ένα έργο ασφάλειας εφοδιασμού προσδοκίες εμπορικής παντοδυναμίας.
Η πραγματική γεωπολιτική διάσταση (χωρίς μεγαλοστομίες)
Στη σωστή του διάσταση, ο Κάθετος Διάδρομος:
- ενισχύει τη διαπραγματευτική εφεδρεία της Νοτιοανατολικής Ευρώπης,
- προσθέτει πλεονάζουσα δυνατότητα στη περιοχή σε περιόδους κρίσης,
- και συμβάλλει στη δυνατότητα στρατηγικής διαφοροποίησης της ΕΕ.
Δεν μετατρέπει όμως την Ελλάδα σε ενεργειακό “κέντρο βάρους” της ηπείρου. Και σίγουρα δεν δικαιολογεί τον τόνο υπερβολής που υιοθετεί η κυβερνητική επικοινωνία για να χτίσει γεωστρατηγικές επιτυχίες.
Συμπέρασμα
Ο Κάθετος Διάδρομος προφανώς και δεν είναι φιάσκο.
Αλλά το κυβερνητικό αφήγημα περί «ενεργειακού κόμβου» είναι επικοινωνιακή πομφόλυγα.
Η αγορά τον τοποθέτησε ήδη εκεί που ανήκει:
ως εργαλείο ανάγκης, όχι ως πυλώνα καθημερινής ροής.
Και όσο αυτό το χάσμα ανάμεσα στην πραγματικότητα και την πολιτική ρητορική διευρύνεται, τόσο πιο γυμνή θα μένει η στρατηγική πίσω από τα συνθήματα.