Η τραγωδία ανοιχτά της Χίου δεν προσφέρεται για εύκολες πολιτικές χρήσεις. Δεν είναι ένα ακόμη επεισόδιο στη γνώριμη αλυσίδα της μεταναστευτικής κρίσης, αλλά μια στιγμή που συμπυκνώνει τις αντιφάσεις της ελληνικής και ευρωπαϊκής πολιτικής: την ανάγκη φύλαξης των συνόρων και την αδιαπραγμάτευτη υποχρέωση προστασίας της ανθρώπινης ζωής.
Σε αυτό το διπλό καθήκον κρίνεται πρωτίστως η Πολιτεία. Όχι μόνο επιχειρησιακά -στη διάσωση, την περίθαλψη, τη διαχείριση της κρίσης- αλλά και θεσμικά στη νηφάλια, πλήρη και ανεξάρτητη διερεύνηση των συνθηκών του ναυαγίου. Η αξιοπιστία ενός κράτους δικαίου δεν δοκιμάζεται όταν όλα λειτουργούν άψογα, αλλά όταν συμβαίνει το χειρότερο.
Ωστόσο, για άλλη μια φορά, η δημόσια σφαίρα λειτούργησε με όρους πολιτικού αυτοματισμού. Κυβερνητικά στελέχη έσπευσαν να υψώσουν τείχη άμυνας πριν ακόμη διαμορφωθεί σαφής εικόνα, ενώ τμήματα της αντιπολίτευσης αντέδρασαν με καταγγελτικό λόγο που προεξοφλούσε ευθύνες. Έτσι, η τραγωδία μετατράπηκε σε πεδίο συμβολικής σύγκρουσης αντί για αφετηρία ουσιαστικής συζήτησης.
Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη και λιγότερο βολική για συνθήματα. Η Ελλάδα βρίσκεται στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ και αντιμετωπίζει συστηματική πίεση. Η εργαλειοποίηση μεταναστευτικών ροών από την Τουρκία δεν αποτελεί θεωρητική κατασκευή· έχει καταγραφεί εμπράκτως, με πιο χαρακτηριστική περίπτωση τον Έβρο το 2020. Η φύλαξη των συνόρων, συνεπώς, δεν είναι επιλογή πολιτικής αισθητικής αλλά υποχρέωση εθνικής και ευρωπαϊκής ασφάλειας.
Από την άλλη πλευρά, ακριβώς επειδή πρόκειται για σύνορα της Ευρώπης, η επιχειρησιακή δράση οφείλει να διέπεται από αυστηρούς κανόνες: διαφάνεια, τεκμηρίωση, λογοδοσία. Κάθε γκρίζα ζώνη δεν πλήττει μόνο την ηθική υπόσταση της πολιτικής φύλαξης αλλά και τη διεθνή θέση της χώρας.
Εδώ αναδεικνύεται μια λιγότερο συζητημένη διάσταση: η μάχη της αφήγησης. Σε ένα διεθνές περιβάλλον όπου η Άγκυρα επενδύει συστηματικά σε δίκτυα επιρροής και επικοινωνιακή διπλωματία, τα κενά ενημέρωσης λειτουργούν εις βάρος της Ελλάδας. Δεν χρειάζονται υπερβολές περί «πρακτόρων», αλλά ούτε και αφέλεια για το πώς διαμορφώνεται η διεθνής κοινή γνώμη.
Την ίδια στιγμή, η ισοπεδωτική στοχοποίηση του Λιμενικού είναι άδικη και πολιτικά κοντόφθαλμη. Πρόκειται για ένα Σώμα που έχει διασώσει χιλιάδες ζωές υπό εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες. Η στήριξη, όμως, στο έργο του δεν μπορεί να μετατρέπεται σε πολιτική ασπίδα προκαταβολικής αθώωσης πριν ολοκληρωθεί οποιαδήποτε έρευνα.
Η ουσία, τελικά, βρίσκεται αλλού: η χώρα εξακολουθεί να πορεύεται χωρίς συνεκτική πολιτική νόμιμης μετανάστευσης, ένα κενό που επισημαίνουν συστηματικά θεσμικοί παράγοντες και οικονομικοί αναλυτές. Χωρίς νόμιμες διόδους, η πίεση στα σύνορα θα παραμένει ασφυκτική και οι διακινητές θα διατηρούν τον έλεγχο.
Η τραγωδία της Χίου θα έπρεπε, λοιπόν, να λειτουργήσει ως καταλύτης ωριμότητας. Όχι για να αμβλυνθούν οι πολιτικές διαφορές, αλλά για να μετατοπιστεί η συζήτηση από την κραυγή στην πολιτική ουσία:
πώς φυλάσσονται αποτελεσματικά τα σύνορα, πώς προστατεύεται απολύτως η ανθρώπινη ζωή και πώς θωρακίζεται διεθνώς η αξιοπιστία της χώρας.
Σε αυτό το τριπλό ερώτημα δεν χωρούν ούτε μανιχαϊσμοί ούτε επικοινωνιακά αντανακλαστικά. Μόνο πολιτική σοβαρότητα.