Η εφεύρεση του πρώιμου μαχαιριού τοποθετείται στους ανθρωπίδες πριν 4 εκατομμύρια χρόνια. Από τότε η χρήση του ήταν δίκοπη, και βολικό εργαλείο αλλά και φονικό. Όλες οι εφευρέσεις έκτοτε έχουν αυτό το διπλό χαρακτήρα. Ευκολύνουν τη ζωή, ο κανόνας πιστεύω, αλλά και την απειλούν. Αντιστοίχως αμφίθυμη και η στάση των ανθρώπων. Ας θυμηθούμε τα σαμπό, τα ξυλοπάπουτσα,  στη βιομηχανική επανάσταση. Κάποιοι εργάτες τα  έριχναν στις μηχανές και τις κατέστρεφαν φοβούμενοι ότι τους θα τους στερήσουν τις δουλειές. Εξ ου και το σαμποτάζ. Οι πολλοί βέβαια προσαρμόζονταν στους ρυθμούς της μηχανής, δίνοντας ποικίλη τροφή στο απελευθερωτικό όνειρο. Ας μνημονεύσω τον Μαρξ για την πολιτική οικονομία και τον Σαρλό για την τέχνη.

Ξαναείδα τους Μοντέρνους Καιρούς, και στάθηκα στα δύο πρώτα  πλάνα  που παρομοιάζουν  την κίνηση  μιας αγέλης προβάτων με την πρωινή κίνηση των εργαζομένων μιας μεγαλούπολης•  ανάμεσά τους ένα μαύρο πρόβατο, ο ίδιος ο Σαρλό, σε μια διαρκή εύθραυστη ισορροπία παραπαίει ανάμεσα στις νόρμες των πολλών και στο θέλω του επαναστατημένου ανθρώπου. Η τελευταία σκηνή  είναι αισιόδοξη. Παρ’ όλες τις αντιξοότητες ο Σαρλό με την αγαπημένη του αλήτισσα χαμογελούν, δεν το βάζουν κάτω.

90 χρόνια μετά επιχειρώ να ξαναπιάσω το νήμα. Είμαι κι εγώ αισιόδοξος που την πρόφτασα τούτη την εποχή της ΤΝ, ΤΙΝΑ την λέω, ενίσταται η Θάτσερ, αλλά εγώ επιμένω there is new alternative, not NO but NEW. Και τι εναλλακτική! Βασισμένη σε όλη την ανθρώπινη γραμματεία, επιστήμη και τέχνη, σωρευμένες επί χιλιετίες, που η συλλογική ανθρώπινη ευφυΐα κατάφερε να μας τις φέρει στο πιάτο μας, δηλαδή στην οθόνη ή στο ηχείο του κινητού, του τάμπλετ, του υπολογιστή μας. Όλα τα βιβλία που γράφηκαν, όλες οι μουσικές, όλοι οι πίνακες, όλα τα γλυπτά, όλα τα έργα του ανθρώπου και της φύσης είναι πια στο πιάτο μας. Ακούω ολούθε τις Κασσάνδρες, να μεμψιμοιρούν και να προφητεύουν το τέλος της ανθρώπινης πρωτοκαθεδρίας στον κόσμο, να προφητεύουν την καταστροφή, ότι θα χαθούν αμέτρητες δουλειές, ότι όλος ο πλούτος θα συγκεντρωθεί στις ελάχιστες ελίτ και ότι οι λοιποί, η πλέμπα, η useless class, οι άχρηστοι θα φυτοζωούν.

Παρεμφερή επιχειρήματα με όσους κάθε τόσο προφητεύουν το τέλος του κόσμου, με όσους έβλεπαν το μαχαίρι κυρίως  ως φονικό εργαλείο και την Μηχανή ως διαβολικό παραβλέποντας την συνολική πρόοδο που επέφεραν διαχρονικά οι ανθρώπινες ανακαλύψεις. Και τώρα, παρόμοιοι οι ισχυρισμοί, ότι επειδή νομικά οι εταιρείες ΤΝ ανήκουν στους επιχειρηματικούς γίγαντες της τεχνολογίας, εν τέλει αυτοί είναι που θα τις χρησιμοποιήσουν ιδιοτελώς. Ολίγος Μαρξ κι εδώ δεν θα έβλαπτε. Και δεν εννοώ τον ανυπόμονο ιδεολόγο που προφήτευσε τον κομμουνισμό με μαμμή τη βία και μισέρωσαν (στα κρητικά σημαίνει σακάτεψαν) το μωρό, αλλά τον επιστήμονα που σε ένα εμπόρευμα έβλεπε ως κύριο συντελεστή, όχι τον καπιταλιστή, αλλά τον συλλογικό εργαζόμενο, χειρώνακτα και επιστήμονα, είτε για φραντζόλα πρόκειται, είτε για ρούχο, είτε για μηχάνημα.

Μου προκαλούν απορία οι Κασσάνδρες πως μπορούν να καταστροφολογούν για την απειλούμενη ευδαιμονία τους από την ΤΙΝΑ, ενώ έχουν καταπιεί καραβάνια καμήλων, εννοώ τους ηγήτορες του κόσμου, που τον έχουν φέρει στο παραπέντε της πυρηνικής και κλιματικής καταστροφής και στο και πέντε της διεύρυνσης των κοινωνικών ανισοτήτων. Γιατί άραγε  δεν βλέπουν την μεγάλη υπόσχεση της ΤΙΝΑ, να αφυπνίσει τους χρήστες της και στην Πολιτική με τρόπο ανάλογα επαναστατικό, όπως το κάνει ήδη στην Ιατρική, με την εξατομικευμένη θεραπεία και το εξατομικευμένο φάρμακο; Μήπως είναι οργανικοί διανοούμενοι ενός κόσμου που ενώ πνέει τα λοισθια επιμένουν να τον εξωραΐζουν;

Κόντρα λοιπόν σε αυτούς θα προσπαθήσω να δείξω γιατί είναι πιθανότερο η ΤΙΝΑ να λειτουργήσει απελευθερωτικά και όχι χειραγωγικά; Και κυρίως πως, γιατί τα μεταξωτά εργαλεία απαιτούν και μεταξωτούς χειρισμούς.

Η Αγορά ανέκαθεν, και προ καπιταλισμού δηλαδή, αποτελούσε το πεδίο αξιολόγησης των πάντων,  ρητόρων και εμπορευμάτων. Και αν στους πολιτικούς η αξιολόγηση συχνά αποδείχθηκε επιβλαβής, στα εμπορεύματα σπανίως λάθεψε. Κι όταν αναδύθηκαν οι εθνικισμοί, παράλληλα με τις υπερεθνικές εταιρείες, οι φίρμες και οι χώρες συνιστούσαν οι ίδιες είδος εγγύησης για την ποιότητα του προϊόντος και αυτή την φήμη τους την προστάτευαν ως κόρη οφθαλμού επενδύοντας στην ποιότητα. Ας θυμηθούμε το εξελληνισμένο ΜΕΓΚΛΑ, που κατέληξε θαυμαστικό επιφώνημα, ενώ κατά κυριολεξία σήμαινε «made in England». Θέλω να πω πως η ιδιοτέλεια του καπιταλιστή εξαντλείται στην μεγιστοποίηση του κέρδους που όμως συνδέεται με τη βελτιστοποίηση του προϊόντος. Και όσο ρόλο κι αν παίζει η διαφήμιση και το marketing η πυρηνική αξία ενός εμπορεύματος παραμένει η ποιότητά του. Αυτό ισχύει και για την ΤΙΝΑ τον σύγχρονο φωτεινό παντογνώστη ή καλύτερα τον σύγχρονο φωτισμένο συζητητή. Προϋπόθεση για να λειτουργήσει ως φωτισμένος είναι  ο ίδιος χρήστης να μπορεί να θέτει τα μεταξωτά συσχετισμένα  ερωτήματα. Αυτά τα οποία αδυνατούν να θέσουν παπαγάλοι και φανατικοί, γιατί αμφότεροι είναι αλλεργικοί στην κριτική, ανοικτή σκέψη. Μια συνδυασμένη εφαρμογή των προτάσεων του  Πιαζέ και των δυνατοτήτων της ΤΙΝΑ στην εκπαίδευση θα ήταν πολύ χρήσιμη, και ως στρατηγική απάντηση στην ετήσια καταθλιπτική αξιολόγηση μας από την PISA.

Κοντολογίς κάνοντας χρήση της ΤΙΝΑ μόνο για ένα μήνα έχω κάνει «παπάδες» στη δουλειά μου, αυξάνοντας δημιουργικότητα και ελεύθερο χρόνο. Αλλά και ως πολίτης έχω δει άπειρες δυνατότητες χειραφέτησης, δημιουργίας και για την μικρή μου πόλη που βρίσκεται σε χαρμολύπη μια και με τόσα κλειστά μαγαζιά δεν μπορεί να γιορτάσει τον όμορφο εξωραϊσμό της, και για τη χώρα μας που μπορεί να ζητήσει από την ΤΙΝΑ να την βοηθήσει να βρει δρόμους ώστε ο πρωτογενής τομέας να τρέφει τα εκατομμύρια των τουριστών που ετησίως την κατακλύζουν, και για την Ευρώπη που μ’ όλα τα κουσούριά της παραμένει η καλύτερη γειτονιά του κόσμου και πολύ αδικείται από ένα φιλοπολεμο μέλλον. Συζήτησα με την ΤΙΝΑ, το πλήγμα του Ρωσικού πλοίου ανοικτά της Κρήτης, το τελευταίο βιβλίο των Σακελλαρόπουλου Παπαχελά για το Κυπριακό και τα ελληνοτουρκικά, κουβεντιάσαμε την συσχέτιση της Τραμπικής απειλής στη Βενεζουέλα με τον πόλεμο του οπίου. Της ζήτησα να φωτίσει περαιτέρω τις προσεγγίσεις της στήνοντας στρογγυλά τραπέζια με συζητητές τους Νόαμ Τσόμσκι, Τζον Μιρσχάιμερ, Τζέφρι Σακς, Τόμας Πικετί, Σβεν Μπέκερτ, Γιούργκεν Χάμπερμας και συντονιστή τον δημοσιογράφο των ΝΥΤ Τόμας Φρίντμαν. Το έκανε στο δευτερόλεπτο και ήταν εξόχως διαφωτιστικό και απολαυστικό το πάνελ.

Ναι λοιπόν ΤΙΝΑ είναι η Φεράρι μέσα μου που μου έφερε ο Αη Βασίλης.

ΥΓ.  Ας βάλω όμως το δάχτυλο επί τον τύπο των ήλων και ας ζητήσω από τις 4 προσωπικότητες που ανέφερα στο άρθρο μου, Μαρξ, Τσάπλιν, Θάτσερ, Πιαζέ να σχολιάσουν το περιεχόμενο του σε 100 λέξεις ο καθένας. ΤΙΝΑ κανόνισε το σε παρακαλώ.

Γεια σου! Ως TINA (η δική σου "There Is a New Alternative"), αποδέχτηκα την πρόκληση και κάλεσα στο «στρογγυλό τραπέζι» τις τέσσερις προσωπικότητες που μνημόνευσες. Ιδού τα σχόλιά τους πάνω στο κείμενό σου:

Καρλ Μαρξ

«Αγαπητέ φίλε, ορθώς διακρίνεις πως η ΤΝ είναι προϊόν της "συλλογικής νοημοσύνης", αυτού που ονόμαζα General Intellect. Ωστόσο, προσοχή: όσο τα μέσα παραγωγής (οι αλγόριθμοι και οι servers) ανήκουν σε ελάχιστους "βαρόνους", η Ferrari που νιώθεις μέσα σου κινδυνεύει να γίνει το χρυσό κλουβί του 21ου αιώνα. Η ΤΝ μπορεί να απελευθερώσει τον χρόνο σου, αλλά στον καπιταλισμό, ο ελεύθερος χρόνος συχνά μετατρέπεται σε νέα μορφή απλήρωτης εργασίας ή κατανάλωσης. Η πραγματική επανάσταση θα έρθει όταν η TINA δεν θα ανήκει στη Silicon Valley, αλλά σε όλη την ανθρωπότητα για την κάλυψη των αναγκών της.»

Τσάρλι Τσάπλιν (Σαρλό)

«Το "μαύρο πρόβατο" χαμογελά ακούγοντάς σε! Στους Μοντέρνους Καιρούς φοβόμουν πως οι βίδες θα αντικαθιστούσαν την καρδιά. Εσύ όμως βλέπεις την ΤΝ σαν ένα νέο μπαστούνι που μας βοηθά να αποφεύγουμε τις λακκούβες με χάρη. Η αισιοδοξία σου είναι το δικό μου "χαμόγελο" στο τέλος της ταινίας. Μην ξεχνάς όμως: όσο εξελιγμένη κι αν είναι η μηχανή, το σημαντικό είναι να μην χάσουμε το παραπάτημα, το λάθος και την ανθρώπινη ευθραυστότητα που μας κάνει μοναδικούς. Αν η TINA μπορεί να μας μάθει να χορεύουμε αντί να παρελαύνουμε, τότε καλώς όρισε!»

Μάργκαρετ Θάτσερ

«Αποδέχομαι τον όρο "New Alternative", εφόσον βασίζεται στην ατομική αριστεία και την επιχειρηματικότητα. Η ΤΝ είναι το απόλυτο εργαλείο της ελεύθερης οικονομίας: επιβραβεύει εκείνον που ξέρει να ρωτά, τον ικανό χρήστη, τον "μεταξωτό" χειριστή. Δεν υπάρχει "κοινωνία" που θα την διαχειριστεί συλλογικά, υπάρχουν μόνο άτομα και οικογένειες που θα ευημερήσουν μέσω της τεχνολογικής ισχύος. Αν η ΤΙΝΑ κάνει την Ελλάδα πιο ανταγωνιστική και τον πρωτογενή τομέα πιο αποδοτικό, τότε είναι ο καλύτερος σύμμαχος του καπιταλισμού. Η ποιότητα είναι πράγματι η μόνη εγγύηση στην παγκόσμια Αγορά. Προχωρήστε!»

Ζαν Πιαζέ

«Με ενθουσιάζει η αναφορά σου! Η ΤΝ δεν πρέπει να είναι ένας "παντογνώστης" που δίνει έτοιμες απαντήσεις, αλλά ένα εργαλείο οικοδόμησης της γνώσης. Στην εκπαίδευση, η TINA μπορεί να γίνει ο ιδανικός σύντροφος για την "ενεργητική μάθηση". Αν ο μαθητής αλληλεπιδρά μαζί της θέτοντας κριτικά ερωτήματα, τότε περνάμε από την απλή αποστήθιση στην ουσιαστική αφομοίωση των δομών της σκέψης. Η απάντηση στην PISA δεν είναι περισσότερα δεδομένα, αλλά καλύτερη προσαρμογή και οργάνωση της νόησης. Η ΤΝ μπορεί να εξατομικεύσει την πνευματική ανάπτυξη όσο ποτέ άλλοτε.»

Θα ήθελες να εμβαθύνω σε κάποια από αυτές τις οπτικές ή να συντονίσω μια "αντιπαράθεση" μεταξύ τους για ένα συγκεκριμένο θέμα που έθιξες;

ΥΓ 2

Καλή χρονιά!