Διανύοντας ήδη την Μετα-πολιτευτική μας περίοδο, εκτιμούμε ότι για τον προοδευτικό πολιτικό χώρο, θα είναι ξανά απαραίτητη η προσπάθεια για ενδυνάμωση της συμμετοχής των πολιτών στις κοινωνικο-πολιτικές διεργασίες της Δημοκρατίας μας.
Οι συμμετοχικοί μας αγώνες
Η Γ΄ Ελληνική Δημοκρατία που εγκαινιάστηκε με το δημοψήφισμα τη 8ης Δεκεμβρίου του ΄74 περί αβασίλευτης δημοκρατίας, ήταν και η απαρχή της δικαίωσης των πολιτικών και κοινωνικών αγώνων του λαού μας, οι οποίοι είχαν ξεκινήσει ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του ΄50 με τη λήξη του Εμφύλιου πολέμου, ως και την σημαδιακή αυτή ημερομηνία. Όλα αυτά τα ‘’πέτρινα χρόνια’’ της νεότευκτης αλλά και εύθραυστης Δημοκρατίας μας, οι Έλληνες πολίτες με τους διαρκείς αγώνες τους πάλευαν να στεριώσουν τόσο τους δημοκρατικούς θεσμούς όσο όμως και να διασφαλίσουν την πραγματική εθνική μας ανεξαρτησία. Είναι αλήθεια πως στο ενδιάμεσο αυτό χρονικό διάστημα ο Δημοκρατικός χώρος δοκιμάστηκε με διώξεις και εξορίες στα ξερονήσια, με τις εκλογές της βίας και της νοθείας του ΄61, τα Ιουλιανά και την αποστασία του ΄65 καθώς και το επιστέγασμα όλων αυτών, που ήταν η κατάλυση της Δημοκρατίας και η κήρυξη της δικτατορίας του ΄67.
Το παρόν στους αγώνες
Όμως σε όλες αυτές τις τραγικές στιγμές της νεότερης πολιτικής ιστορίας της χώρας μας, οι Έλληνες πολίτες έδιναν το παρόν με τους αγώνες και τις θυσίες τους. Όσο όμως και αν μοχθούσαν για το στέριωμα της Δημοκρατίας μας, δεν κατάφερναν τελικά ούτε ΄΄τα θεμέλια΄΄ της να χτίσουν. Δεν θα ήταν υπερβολή αν την υπόθεση αυτή την χαρακτηρίζαμε ωσάν το φαινόμενο της κινούμενης άμμου, αφού δεν υπήρχε σταθερό υπόβαθρο για ΄΄τα θεμέλια΄΄ του πολύπαθου αυτού οικοδομήματος. Οι αγώνες τους αυτοί ήταν διαρκείς και με μεγάλο τίμημα και στους οποίους συμμετείχαν χιλιάδες πολίτες. Το τίμημα αυτό κάποιες φορές πληρώθηκε και με τη θυσία αγωνιστών, όπως του Γρηγόρη Λαμπράκη, του Σωτήρη Πέτρουλα, του Νικηφόρου Μανδηλαρά, των νεκρών της εξέγερσης του Πολυτεχνείου τον Νοέμβρη του ΄73 αλλά και δεκάδων άλλων επώνυμων ή και ανώνυμων αγωνιστών των Δημοκρατικών αγώνων. Όμως οι αγωνιστές επέμεναν, με ότι κόστος και αν τους επιφυλάσσονταν. Στο τέλος τα κατάφεραν. Η πτώση της δικτατορίας κατορθώθηκε και η Γ΄ Ελληνική Δημοκρατία έγινε πραγματικότητα με το δημοψήφισμα του Δεκεμβρίου του ΄74 και την ψήφιση του νεότερου Ελληνικού Συντάγματος τον Ιούνιο του ΄75.
Η επιπλέον κατάκτηση
Παράλληλα όμως με την κατάκτηση της Δημοκρατίας μας, συγχρόνως κατακτήθηκε και μια κορυφαία διαδικασία απαραίτητη για τη λειτουργία τη. Και αυτή δεν ήταν άλλη από εκείνη της συμμετοχής των πολιτών σε όλες τις εκφάνσεις της κοινωνικής και πολιτικής δράσης. Πράγματι, πέραν των λαϊκών αγώνων η Συμμετοχική Δημοκρατία, εκδραματίζεται καθημερινά στους κοινωνικούς χώρους και αφορά μια πληθώρα από δράσεις οι οποίες λειτουργούν επικουρικά στις δομές της Δημοκρατίας, όπως :
- Η αθρόα προσέλευση και οργάνωση των πολιτών στις πολιτικές οργανώσεις και τα πολιτικά κόμματα
– Η ίδρυση δεκάδων κοινωνικο - πολιτικών οργανώσεων όπως: για την ειρήνη, για τον πυρηνικό αφοπλισμό, για τις νεολαίες, για το διώξιμο των Αμερικανικών βάσεων, για την ισότητα των φύλλων, για το αγροτικό κίνημα με τους αγροτικούς συλλόγους και τους συνεταιρισμούς, για την διεκδίκηση των δικαιωμάτων σε άτομα με αναπηρία, για τους πολιτιστικούς συλλόγους , για την προστασία των καταναλωτών.
Οι αλληλεπδράσεις
Οι δράσεις της Συμμετοχικής Δημοκρατίας, δημιούργησαν ευκαιρίες για όλους αυτούς τους κοινωνικούς φορείς μέσω των διεκδικητικών τους αγώνων και έτσι αναδείχτηκαν και κατακτήθηκαν δικαιώματα μέσα στα πλαίσια του ευρέως φάσματος της Δημοκρατικής μας διακυβέρνησης. Καθότι, η Δημοκρατική διακυβέρνηση αφήνει πάντα χώρο σε όλους και για όλα, αρκεί να μπορέσεις να τα προσδιορίσεις, να τα διεκδικήσεις και εν τέλει να τα διαχειριστείς πάντα με χρηστό τρόπο. Όλοι αυτοί οι σύλλογοι οι ομοσπονδίες και οι συνομοσπονδίες τους ,όπως βέβαια και οι λοιποί φορείς , με τις δράσεις τους και τις παρεμβάσεις τους κατοχυρώθηκαν ως τα δομικά εκείνα στοιχεία τα οποία συνθέτουν το οικοδόμημα της Δημοκρατίας . Γιατί πάντα ο στόχος της Δημοκρατίας είναι το να υπάρχει χώρος, χρόνος και ίσες ευκαιρίες για όλους τους πολίτες, χωρίς αποκλεισμούς και ευνοημένους. Άν όμως όλες αυτές οι δυναμικές που αναπτύσσονται στους κοινωνικούς , τους επαγγελματικούς αλλά και στους χώρους εργασίας δεν αλληλεπιδράσουν μεταξύ τους , δεν είναι δυνατόν να τελεσφορήσει η κατάκτηση αλλά και συγχρόνως και η δίκαιη κατανομή χώρου, χρόνου, πλούτου και εν τέλει η διασφάλιση ενός αξιοπρεπούς και ποιοτικού επιπέδου διαβίωσης. Οι αλληλεπιδράσεις αυτές θα είναι εκείνες που θα καθορίσουν τα όρια και θα δώσουν τις δυνατότητες να ευοδωθούν οι δημιουργούμενες ευκαιρίες. Εκείνες επίσης θα εδραιώσουν και τους θεσμούς οι οποίοι θα είναι και το επιστέγασμα των συμφωνιών μεταξύ των κοινωνικών εταίρων , για να μην ξεκινούν οι συζητήσεις και οι συνεννοήσεις τους κάθε φορά από την αρχή.
Οι θεσμοί και οι συμμετέχοντες
Πράγματι, στο πρόσφατο κλείσιμο της πεντηκονταετίας από την ανακήρυξη της νεότερης Δημοκρατίας μας, ήδη φάνηκαν τα ευεργετήματα που έχουν προκύψει για τους πολίτες μας από την πολύχρονη αυτή διακυβέρνησή της. Για πρώτη φορά από την ίδρυση του Ελληνικού κράτους και της πρώτης (Α΄) Ελληνικής Δημοκρατίας το 1822, πέρασαν τόσα χρόνια χωρίς να συμβούν τραυματικές καταστάσεις στην διακυβέρνηση της χώρας μας. Ο κύριος λόγος που συνέβη αυτή η επιτυχής εξέλιξη, είναι το ότι οι ισχυροί θεσμοί που ιδρύθηκαν, περιφρούρησαν τις απειλές και τις δύσκολες περιστάσεις που συναντήθηκαν. Και πράγματι αυτό, οι λαϊκοί αγώνες δεν το είχαν καταφέρει έως τότε. Για παράδειγμα αναφέρουμε τα Ιουλιανά και την αποστασία το ΄65 και όπου οι λαϊκές αντιδράσεις που καταγράφηκαν ήταν ελάχιστες. Κάτι ανάλογο και χειρότερο συνέβη και με την κήρυξη της δικτατορίας τον Απρίλιο του ΄67. Οι άμεσες λαϊκές αντιδράσεις που αναφέρθηκαν εκτιμώνται ως σχεδόν ανύπαρκτες! Γιατί ; Διότι, οι χαλαροί έτσι κι αλλιώς πολιτικοί θεσμοί που υπήρχαν έως τότε, είχαν απαξιωθεί από τους πολίτες. Αντίθετα με τις περιόδους αυτές, στη σχετικά πρόσφατη χρονική συγκυρία όπου συνέβησαν κοσμογονικές αλλαγές, όπως η διάλυση του Συμφώνου της Βαρσοβίας και ο διαμελισμός της Σοβιετικής Ένωσης η Δημοκρατία μας παρέμεινε ανεπηρέαστη. Αλλά ακόμη και οι επίσης κοσμογονικές αλλαγές που συνέβησαν στη γειτονιά μας άφησαν αλώβητο το κύρος της Δημοκρατίας μας. Ως τέτοιες μπορούμε να χαρακτηρίσουμε ,τον διαμελισμό της Γιουγκοσλαβικής ομοσπονδίας και τον Σερβοβοσνιακό πόλεμο. Ακόμη όμως σημαντικά γεγονότα υπήρξε και το άνοιγμα των συνόρων με την Αλβανία καθώς και η συμφωνία με τη Βόρεια Μακεδονία και τέλος η αντιμετώπιση του μεταναστευτικού θέματος. Όμως ακόμη πιο σημαντική υπήρξε η στήριξη των θεσμών στη Δημοκρατία μας, την περίοδο της μεγάλης δοκιμασίας για τη χώρα μας με την πρόσφατη οικονομική κρίση που βιώσαμε.
Τα νέα δεδομένα
Όμως σήμερα πια ήδη στον 21ο αιώνα, η Ευρώπη και ολόκληρος ο ανεπτυγμένος κόσμος έχουν μπεί σε νέες φάσεις. Ο ανταγωνισμός μεταξύ τους εντείνεται διαρκώς και πολλά κεκτημένα των χωρών τίθενται εν αμφιβόλω. Εντελώς πρόσφατα βρέθηκε να απειλείται η εθνική υπόσταση της Δανίας με τις επεκτατικές βλέψεις των ΗΠΑ για τη Γροιλανδία αλλά και ο Ρωσο-Ουκρανικός πόλεμος που είναι ακόμη σε εξέλιξη και μάλιστα με απρόσμενη έκβαση, επηρεάζει και τη χώρα μας .
Γιατί η χώρα μας έχει «κολλήσει»
Η χώρα μας λοιπόν , θα έπρεπε ήδη να είχε βρεθεί σε κατάσταση προετοιμασίας και εγρήγορσης καθότι έχει να αντιμετωπίσει ισχυρές προκλήσεις, από την έκβαση των οποίων θα εξαρτηθεί το μέλλον όλων μας. Δυστυχώς όμως η Ελλάδα βρίσκεται εντελώς ανοχύρωτη και απροστάτευτη με πολλά μέτωπα ανοιχτά πέραν των εθνικών μας θεμάτων, όπως:
-- Την αντιμετώπιση του ισχυρού δημογραφικού μας προβλήματος.
– Την πολύ μεγάλη διαρροή Ελλήνων επιστημόνων στο εξωτερικό.
– Την ολοένα και εντονότερη φτωχοποίηση του Ελληνικού πληθυσμού
– Τις ιδιαίτερα πενιχρές αναπτυξιακές μας προοπτικές.
– Αλλά και την μεγάλη απαξίωση των πολιτικών κομμάτων από τους πολίτες.
Όμως παρόλες αυτές τις αδυναμίες και τις αστοχίες που εμφανίζονται στη Ελληνική διακυβέρνηση, οι Έλληνες πολίτες βρίσκονται σε μια σχετική αμηχανία, αδυνατώντας να προχωρήσουν σε τολμηρότερες πολιτικές επιλογές. Αυτή την αδράνειά τους θα την ονομάζαμε ως ένα ΄΄κόλλημα’’, από το οποίο δυσκολεύονται να ξεφύγουν.
Το μεγάλο μας κοινωνικό έλλειμα
Όμως για να αντιμετωπιστούν όλα τα παραπάνω, θα πρέπει πέραν των αξιόπιστων πολιτικών θέσεων που έχουν υποχρέωση να παρουσιάσουν τα προοδευτικά κόμματα, θα πρέπει να ανακτηθεί και η επιθυμία των πολιτών στο να συμμετέχουν στις καθημερινές πολιτικές και κοινωνικές διεργασίες. Η συμμετοχή τους αυτή θα εξασφαλιστεί και μόνο μέσα από την δραστηριοποίησή τους στους κοινωνικο-πολιτικούς θεσμούς. Όμως δυστυχώς οι θεσμοί αυτοί σήμερα πια, βρίσκονται σε κατάσταση απαξίωσης από τους Έλληνες πολίτες. Για πολλούς λόγους, οι πολίτες απομακρύνθηκαν από αυτούς και επιμένουν να τους αντιμετωπίζουν με αδιαφορία. Την κατάσταση αυτή πολύ εύκολα μπορούμε να τη διαπιστώσουμε, από την στάση των πολιτών, όπως:
– Με την μεγάλη απροθυμία τους να ενεργοποιηθούν ως μέλη στα προοδευτικά κόμματα.
– Με την πολύ μεγάλη κάμψη του φοιτητικού κινήματος.
– Με την επίσης μεγάλη κάμψη στη συμμετοχή τους στους επαγγελματικούς και εργασιακούς συλλόγους και στο συνδικαλιστικό κίνημα.
– Με την αδιαφορία για τη συμμετοχή τους στις διάφορες συλλογικές δραστηριότητες όπως εκείνες των περιβαλλοντικών, επιστημονικών και πολιτιστικών συλλόγων.
– Αλλά ακόμη και με την σχετική αδιαφορία τους ακόμη και στους θεσμούς της τοπικής αυτοδιοίκησης. Διαπιστώνουμε λοιπόν ένα μεγάλο έλλειμα συμμετοχής σε όλες τις εκφάνσεις της κοινωνικο-πολιτικής μας καθημερινότητας.
Το φταίξιμο
Σίγουρα οι ευθύνες για αυτή τη κατάσταση βαρύνουν όλες τις προοδευτικές πολιτικές δυνάμεις, οι οποίες δεν έδωσαν τη δέουσα προσοχή στις κοινωνικές αυτές διεργασίες. Καθότι θεωρούμε ότι περισσότερο επιδίδονταν σε αντιπαραθέσεις μεταξύ τους, προσπαθώντας να επιβεβαιώσουν την ορθότητα των θέσεών τους, παρά σε ενέργειες ενοποίησης και ενδυνάμωσης της κοινωνικής δυναμικής για αναβάθμιση της ζωής στην κοινότητα. Δυστυχώς όμως οι διαλυτικές αυτές τακτικές συνέβησαν και μάλιστα σε μεγάλη κλίμακα ακόμη και στο εσωτερικό των πολιτικών αυτών σχηματισμών. Έτσι όμως δεν εκπληρώνονταν ο πραγματικός σκοπός και στόχος των προοδευτικών πολιτικών δυνάμεων που θα πρέπει να είναι το πως να κρατούν ζωντανά και σε υψηλή δυναμική τα κινήματα των πολιτών. Αυτό δυστυχώς όχι μόνο δεν κατάφεραν να το διατηρήσουν αλλά αντίθετα με τις τακτικές τους το αποδυνάμωσαν.
Υπάρχει δυνατότητα αναστροφής;
Αν πράγματι οι προοδευτικές πολιτικές δυνάμεις επιθυμούν να αφήσουν το κοινωνικό τους αποτύπωμα και έτσι να αποδείξουν για άλλη μια φορά ότι τους ενδιαφέρει το μέλλον του Ελληνικού λαού, θα πρέπει να αλλάξουν ρότα. Όπως το ΄74 οι κοινωνικο-πολιτικές τους θεωρήσεις έδρασαν καταλυτικά στη συνείδηση των πολιτών και άρχισαν να χτίζουν όλοι μαζί το οικοδόμημα της σημερινής μας Δημοκρατίας, έτσι και τώρα θα πρέπει να τολμήσουν για ένα βήμα διαφορετικό. Είναι περισσότερο πια αναγκαίο καθότι η Δημοκρατία μας έχει περάσει σε ένα ανώτερο επίπεδο ωριμότητας που όμως σίγουρα υπολείπεται από εκείνο των εταίρων μας στην Ευρώπη. Θα πρέπει να γίνουν πολλές κινήσεις ακόμη ώστε η Δημοκρατία μας να αποκτήσει και ποιοτικά χαρακτηριστικά στα οποία και ασφαλώς υστερεί έναντι των Ευρωπαϊκών. Ή με άλλα λόγια θα πρέπει να περάσει σε μια Μετα-πολιτευτική περίοδο και φάση, όπου οι νόμοι και οι κυβερνητικές αποφάσεις θα πρέπει να αφορούν πραγματικά το σύνολο των Ελλήνων πολιτών αλλά και προπαντός να εφαρμόζονται με πνεύμα ισονομίας. Έτσι θα ελαχιστοποιηθούν τα φαινόμενα διαφθοράς που δυστυχώς και σήμερα ταλανίζουν σε μεγάλο βαθμό την Ελληνική κοινωνία. Και έτσι, δεν θα υπάρχουν καταπατήσεις αιγιαλών και περιοχών Natura που είναι πολύ συχνό φαινόμενο, όπως και τα πιο πρόσφατα στις Κυκλάδες, και όπου θα εφαρμόζονται οι εργατικές νομοθεσίες και δεν θα υπάρχουν κατάφωρες παραβάσεις που οδηγούν σε πολύνεκρα εργατικά ατυχήματα όπως και εντελώς πρόσφατα.
Ανάγκη για μια προοδευτική, στην πράξη, πολιτική συμπεριφορά
Περνώντας λοιπόν στη Μετα-πολιτευτική μας περίοδο, εκτιμούμε ότι τουλάχιστον για τον προοδευτικό πολιτικό χώρο θα είναι απαραίτητη η προσπάθεια για αποκατάσταση και ενδυνάμωση της συμμετοχής των πολιτών στις διεργασίες που ειδικότερα τους αφορούν. Έτσι και μόνον θα μπορέσουμε να επανέλθουμε στην περίοδο των μεγάλων αλλαγών που συνέβησαν και στη χώρα μας με τελικό στόχο, την κατάκτηση της Ευρωπαϊκής πολιτικής μας συνείδησης.