Αλήθεια σε τι κόσμο πάμε να ζήσουμε και τι ρόλο μπορούμε να παίξουμε εμείς, ως πολίτες, ως Ευρωπαίοι, ως Δύση, για να μη γίνουμε απλώς θεατές.
Η άνοδος και η επανεμφάνιση του Ντόναλντ Τραμπ στην πολιτική σκηνή δεν αποτελεί απλώς ένα αμερικανικό φαινόμενο. Αποκαλύπτει κάτι βαθύτερο: την κατάρρευση μιας σειράς αυταπατών πάνω στις οποίες οικοδομήθηκε η μεταπολεμική Δύση.
Για δεκαετίες θεωρούσαμε δεδομένο ότι η φιλελεύθερη δημοκρατία είναι αυτονόητη, ότι οι θεσμοί είναι άτρωτοι, ότι η παγκοσμιοποίηση θα φέρει ευημερία για όλους, ότι η τεχνολογία θα λειτουργεί ως δύναμη προόδου και όχι ως εργαλείο χειραγώγησης.
Η πραγματικότητα αποδείχθηκε πιο σύνθετη.

Η διάλυση των αυταπατών

Η θητεία Τραμπ έδειξε ότι ακόμη και οι πιο ισχυρές δημοκρατίες μπορούν να διολισθήσουν σε μορφές αυταρχισμού όταν η κοινωνική δυσαρέσκεια συναντά την πολιτική πόλωση και την απορρύθμιση της πληροφορίας.
Η ιδέα ότι οι ΗΠΑ θα παραμείνουν για πάντα ο σταθερός πυλώνας της διεθνούς τάξης αποδείχθηκε εύθραυστη. Η Ευρώπη είδε ξαφνικά ότι η αμερικανική αμυντική ομπρέλα δεν είναι δεδομένη, ότι η ενέργεια από τη Ρωσία δεν είναι ανεξάντλητη και ότι η «ενωμένη Δύση» δεν είναι μια σταθερά αλλά μια ιστορική συγκυρία.
Την ίδια στιγμή, η παγκόσμια οικονομία μετατοπίστηκε προς μια άνευ προηγουμένου συγκέντρωση ισχύος. Τεχνολογικοί κολοσσοί με κεφαλαιοποίηση μεγαλύτερη από ολόκληρα κράτη λειτουργούν πέρα από εθνικές και διεθνείς δικαιοδοσίες.
Ελέγχουν δεδομένα, προσοχή, κατανάλωση, ακόμη και την πολιτική συζήτηση.
Η δημοκρατία, που στηρίζεται στην ενημερωμένη κρίση των πολιτών, βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πληροφοριακή πραγματικότητα όπου η αλήθεια και το ψέμα διαχέονται με την ίδια ταχύτητα.
Παράλληλα, η καταλήστευση των φυσικών πόρων και η κλιματική κρίση ερημώνουν περιοχές, δημιουργούν νέες ανισότητες και τροφοδοτούν γεωπολιτικές εντάσεις.
Η παγκοσμιοποίηση, αντί να λειτουργεί ως μηχανισμός σύγκλισης, παράγει νικητές και ηττημένους με ρυθμούς που οι κοινωνίες δεν μπορούν να απορροφήσουν.

Το νέο περιβάλλον: πρόσφορο έδαφος για αυταρχικούς ηγέτες

Σε αυτό το περιβάλλον ανασφάλειας, ταυτότητας και υπαρξιακής αβεβαιότητας, ο αυταρχικός ηγέτης εμφανίζεται ως «λύση». Υπόσχεται απλότητα σε έναν περίπλοκο κόσμο, τάξη σε μια εποχή αταξίας, προστασία σε μια εποχή φόβου.
Η «Δύση του Τραμπ» δεν είναι απλώς ένα πολιτικό ρεύμα, είναι ένα νέο πρότυπο διακυβέρνησης που συνδυάζει εθνικισμό, προσωποπαγή εξουσία και απαξίωση των θεσμών.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν το θέλουμε, είναι αν μπορούμε να το αποφύγουμε. Και η απάντηση εξαρτάται από το αν η Δύση μπορεί να ανασυγκροτηθεί γύρω από μια νέα αφήγηση.
Η εναλλακτική δεν είναι η νοσταλγία για το παρελθόν. Είναι η οικοδόμηση μιας νέας Δύσης που συνδυάζει: κοινωνική δικαιοσύνη, πράσινη και βιώσιμη ανάπτυξη, δημοκρατική εμβάθυνση, τεχνολογική κυριαρχία με δημοκρατικό έλεγχο και πολυμερή συνεργασία αντί για απομονωτισμό.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση, το ΗΒ, ο Καναδάς, η Ιαπωνία και η Αυστραλία έχουν τα θεσμικά και κοινωνικά θεμέλια για να ηγηθούν αυτής της προσπάθειας.
Αλλά χρειάζεται πολιτική βούληση και στρατηγική αυτονομία.

Η Ευρώπη στο σταυροδρόμι

Η ΕΕ αιφνιδιάστηκε από τις εξελίξεις των τελευταίων ετών. Έχασε την ενεργειακή της ασφάλεια, αμφισβητήθηκε η αμερικανική προστασία, και η διεθνής τάξη που θεωρούσε δεδομένη κλονίστηκε.
Τώρα καλείται να καλύψει κενά που για δεκαετίες άφηνε ανοιχτά: Κοινή αμυντική πολιτική και βιομηχανία. Ενεργειακή αυτονομία και πράσινη μετάβαση με
ενιαίο σχεδιασμό. Ενιαία φορολόγηση μεγάλων εταιρειών και ψηφιακών
κολοσσών. Ευρωπαϊκή βιομηχανική πολιτική σε κρίσιμους τομείς (AI,
ημιαγωγοί, μπαταρίες). Ελάχιστα κοινωνικά στάνταρ για όλους τους πολίτες, και Ενίσχυση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και διασυνοριακές λίστες.
Μόνο έτσι μπορεί να δημιουργηθεί ένας πραγματικός ευρωπαϊκός πολιτικός χώρος
που θα κινητοποιεί τους πολίτες και θα τους κάνει να νιώθουν Ευρωπαίοι όχι μόνο
οικονομικά, αλλά και πολιτικά.
Για να πετύχει η πράσινη μετάβαση πρέπει να τη δούμε ως ευκαιρία και όχι ως βάρος. Η ΕΕ πρέπει να ενοποιήσει άμεσα: την αγορά ενέργειας, τις επενδύσεις σε ΑΠΕ και
αποθήκευση, την έρευνα και καινοτομία, την παραγωγή κρίσιμων τεχνολογιών, και την κυκλική οικονομία.
Η μετάβαση δεν μπορεί να είναι τιμωρητική για τους πολίτες. Πρέπει να είναι μια νέα υπόσχεση ευημερίας, με χαμηλότερο κόστος ενέργειας, νέες θέσεις εργασίας και
καθαρότερο περιβάλλον.
Παρά τις δυσκολίες, η ΕΕ παραμένει μία από τις καλύτερες περιοχές του κόσμου για να μεγαλώσει ένα παιδί: με δημόσια υγεία, παιδεία, κοινωνική προστασία, χαμηλή
εγκληματικότητα και σεβασμό δικαιωμάτων.
Το στοίχημα είναι να διατηρηθεί αυτό το πλεονέκτημα. Και θα διατηρηθεί αν
επενδύσουμε στις νέες γενιές, αν στηρίξουμε τις οικογένειες και τους νέους
εργαζόμενους, αν διασφαλισθεί προσιτή στέγη, αν καλλιεργηθούν οι ψηφιακές
δεξιότητες, και αν δημιουργήσουμε πράσινες πόλεις και καθαρό περιβάλλον.

Η Δύση δεν τελειώνει, μετασχηματίζεται

Η «Δύση του Τραμπ» είναι μια πιθανή εκδοχή του μέλλοντος, αλλά όχι η μοναδική.
Η άλλη εκδοχή, μια Δύση δημοκρατική, κοινωνικά δίκαιη, πράσινη και τεχνολογικά κυρίαρχη, δεν θα προκύψει από νομοτέλεια. Θα προκύψει από επιλογές.
Η Ευρώπη έχει την ιστορική ευκαιρία να πρωταγωνιστήσει μαζί με άλλες χώρες της Δύσης που απορρίπτουν τον Τραμπισμό σε μια νέα αφήγηση.
Μια νέα αφήγηση που θα είναι βασισμένη στη δημοκρατία, την κοινωνική δικαιοσύνη, την πράσινη μετάβαση και την υπεύθυνη τεχνολογική πρόοδο.
Η συνεργασία ανάμεσα σε ΕΕ, Καναδά, ΗΒ, Ιαπωνία, Αυστραλία, Ιαπωνία, Νέα Ζηλανδία και δημοκρατικές δυνάμεις εντός των ΗΠΑ μπορεί να δημιουργήσει ένα κοινό πρότυπο που υπερασπίζεται θεσμούς, μειώνει ανισότητες και επενδύει σε καθαρές τεχνολογίες.
Η Ευρώπη προσφέρει το κοινωνικό κράτος και τη ρυθμιστική της εμπειρία, ενώ άλλες χώρες συνεισφέρουν καινοτομία και ισχυρή κοινωνία πολιτών. Μια τέτοια συμμαχία μπορεί να προτείνει μια Δύση πιο δίκαιη, πιο πράσινη και πιο δημοκρατική, ικανή να ανταποκριθεί στις προκλήσεις του 21ου αιώνα και να εμπνεύσει ξανά εμπιστοσύνη.