Η επιστροφή του πληθωρισμού μετά το νέο γεωπολιτικό σοκ στη Μέση Ανατολή δεν αποτελεί έκπληξη.
Οι επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές, η αβεβαιότητα στις θαλάσσιες οδούς και η αναταραχή στις αγορές ενέργειας επαναφέρουν ένα γνώριμο φάντασμα: ακριβή ενέργεια, πιεσμένα εισοδήματα, πληθωρισμός, εύθραυστη ανάπτυξη.
Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα βρίσκεται ξανά στο ίδιο σταυροδρόμι: να διατηρήσει την αξιοπιστία της χωρίς να προκαλέσει ύφεση. Και η Ελλάδα, για ακόμη μία φορά, μπαίνει σε αυτή τη νέα κρίση από μειονεκτική θέση.
Το νέο ενεργειακό σοκ δεν είναι αποτέλεσμα υπερθέρμανσης της οικονομίας, αλλά εξωγενής διαταραχή. Αυτό σημαίνει ότι η ΕΚΤ δεν πρέπει να αντιδράσει με επιθετικές αυξήσεις επιτοκίων. Οφείλει όμως να διατηρήσει μια «σφιχτή» στάση για περισσότερο χρόνο, ώστε να μην παγιωθούν οι πληθωριστικές προσδοκίες. Η στρατηγική αυτή είναι ξεκάθαρη: σταθερά επιτόκια, αυστηρή ρητορική, προσεκτική παρακολούθηση μισθών και κερδών.
Η δημοσιονομική πολιτική, όχι η νομισματική, πρέπει να αναλάβει το βάρος της κοινωνικής προστασίας.
Η Τράπεζα της Ελλάδος προειδοποιεί: το πρόβλημα δεν είναι μόνο εξωτερικό
Ο Γιάννης Στουρνάρας έχει επανειλημμένα τονίσει ότι η Ελλάδα δεν μπορεί να βασίζεται μόνο στη νομισματική πολιτική. Η χώρα έχει δικά της, βαθιά δομικά προβλήματα που κρατούν τον πληθωρισμό υψηλότερα από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης.
Το 2025 ήταν η απόδειξη: όταν ο πληθωρισμός στην Ευρωζώνη έπεσε στο 1,7%, στην Ελλάδα παρέμεινε στο 2,6%.
Αυτό δεν είναι στατιστική απόκλιση. Είναι διάγνωση.
Η επιμονή του πληθωρισμού στην Ελλάδα αποκαλύπτει μια σειρά από χρόνιες στρεβλώσεις: Ανεπαρκής ανταγωνισμός σε καύσιμα, τρόφιμα, logistics, αργή και συχνά αναποτελεσματική εποπτεία σε καρτέλ και υπερβολικά περιθώρια κέρδους, υψηλή φορολογία στην ενέργεια, που κρατά τις τιμές ψηλά ακόμη και όταν πέφτουν διεθνώς και δομικά κόστη λόγω μεταφορών, νησιωτικότητας, μικρού μεγέθους αγοράς.
Το αποτέλεσμα είναι γνωστό: οι τιμές ανεβαίνουν γρήγορα και πέφτουν αργά, ή δεν πέφτουν καθόλου.
Για τη μεσαία τάξη, αυτό μεταφράζεται σε διαρκή διάβρωση του πραγματικού εισοδήματος. Και σε μια χώρα όπου η μεσαία τάξη ήδη πλήρωσε δυσανάλογο κόστος την προηγούμενη δεκαετία, η ανοχή έχει εξαντληθεί.
Το νέο ενεργειακό σοκ μπορεί να οδηγήσει σε ύφεση;
Η ιστορία δείχνει ότι η ακριβή ενέργεια λειτουργεί σαν φόρος στην οικονομία.
Μειώνει την κατανάλωση, αυξάνει το κόστος παραγωγής, περιορίζει τις επενδύσεις.
Αν η άνοδος των τιμών είναι μεγάλη και παρατεταμένη, η ύφεση είναι πιθανή.
Αν όμως συνοδευτεί από στοχευμένη δημοσιονομική στήριξη και διαρθρωτικές παρεμβάσεις, μπορεί να αποφευχθεί.
Το κρίσιμο σημείο είναι ότι η Ελλάδα δεν ξεκινά από ουδέτερη θέση.
Μπαίνει στη νέα κρίση με: υψηλό δημόσιο και ιδιωτικό χρέος, αδύναμη παραγωγικότητα, αγορά που δεν λειτουργεί ομαλά και ιστορικό αποτυχίας στην αντιμετώπιση της ακρίβειας.
Αυτό σημαίνει ότι το νέο κύμα ακρίβειας θα μας χτυπήσει πιο έντονα από άλλες χώρες.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη ενεργοποιήσει εργαλεία που αποδείχθηκαν αποτελεσματικά το 2022:
Κοινές αγορές φυσικού αερίου, πλαφόν στη χονδρική, ευελιξία για στοχευμένες επιδοτήσεις, και χρηματοδότηση για ΑΠΕ και δίκτυα.
Αυτά βοηθούν. Αλλά δεν αρκούν.
Η ΕΕ μπορεί να μειώσει το κόστος ενέργειας. Αλλά δεν μπορεί να διορθώσει την ελληνική αγορά καυσίμων. Δεν μπορεί να επιβάλει ανταγωνισμό στα ελληνικά σούπερ μάρκετ. Δεν μπορεί να επιταχύνει την ελληνική δικαιοσύνη ή να απλοποιήσει την ελληνική γραφειοκρατία.
Αυτά είναι δικές μας ευθύνες.
Η κυβέρνηση ανακοίνωσε μια δέσμη μέτρων για την προστασία των νοικοκυριών.
Ήταν αναμενόμενα και σε μεγάλο βαθμό αναγκαία. Τα μέτρα αυτά έχουν επίκεντρο το πλαφόν κέρδους σε καύσιμα και βασικά τρόφιμα και στοχευμένες επιδοτήσεις.
Όμως, δεν απαντούν στο βασικό πρόβλημα: Η Ελλάδα δεν χρειάζεται μόνο επιδόματα, χρειάζεται λειτουργούσες αγορές.
Αντίστοιχα μέτρα εξήγγειλε και ο Ισπανός Πρωθυπουργός τα οποία μερικοί τα χαρακτηρίζουν κοστολογημένα στο πλαίσιο μιας έμπρακτης και υποδειγματικής κοινωνικής πολιτικής που θα ανακουφίσει ευάλωτα νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Η Ισπανία, με χαμηλότερο πληθωρισμό και μεγαλύτερα δημοσιονομικά περιθώρια, ακολούθησε πιο σταδιακή και μακροοικονομική προσέγγιση χωρίς άμεσες αγορανομικές παρεμβάσεις.
Τα ισπανικά μέτρα θα μπορούσαν να εφαρμοστούν μόνο εν μέρει στην Ελλάδα, καθώς η ελληνική οικονομία έχει υψηλότερη ενεργειακή εξάρτηση, μεγαλύτερη ευαισθησία στις διεθνείς τιμές και περιορισμένο δημοσιονομικό χώρο, γεγονός που καθιστά αναγκαίες πιο άμεσες και στοχευμένες παρεμβάσεις.
Χωρίς όμως διαφάνεια τιμών, αυστηρή εποπτεία, ψηφιοποίηση της αλυσίδας καυσίμων, ενίσχυση ανταγωνισμού και στοχευμένη φορολογική πολιτική, ο πληθωρισμός θα παραμείνει υψηλός, όσα χρήματα κι αν μοιραστούν.
Τι πρέπει να γίνει τώρα
Αν θέλουμε καλύτερα αποτελέσματα από το 2022–2025, πρέπει να αλλάξουμε στρατηγική.
Οι προτεραιότητες είναι σαφείς: στοχευμένη στήριξη στη μεσαία τάξη, όχι οριζόντια επιδόματα, προσωρινή μείωση έμμεσων φόρων σε κρίσιμα αγαθά, με αυστηρή εποπτεία ώστε η μείωση να φτάσει στον καταναλωτή, επιθετική πολιτική ανταγωνισμού σε καύσιμα, τρόφιμα, μεταφορές, ψηφιοποίηση της αλυσίδας καυσίμων για πλήρη ιχνηλάτηση κόστους, και επενδύσεις σε ΑΠΕ και δίκτυα για μείωση του ενεργειακού κόστους μακροπρόθεσμα.
Η νέα κρίση δεν είναι απλώς μια επανάληψη του 2022. Είναι ένα τεστ ωριμότητας.
Η Ευρώπη θα κάνει αυτό που πρέπει. Η ΕΚΤ θα κρατήσει τη γραμμή της. Η ΕΕ θα προσφέρει εργαλεία.
Το ερώτημα είναι αν η Ελλάδα θα αξιοποιήσει αυτή τη συγκυρία για να διορθώσει τις δικές της παθογένειες, ή αν θα ξαναζήσουμε το ίδιο έργο, με την ίδια κατάληξη:
Μια μεσαία τάξη που πληρώνει το κόστος μιας οικονομίας που δεν λειτουργεί όπως πρέπει.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Blanchard, O. (2023). Macroeconomics.
Woodford, M. (2003). Interest and Prices: Foundations of a Theory of Monetary Policy.
Bernanke, B., Gertler, M. (1999). “Monetary Policy and Asset Price Volatility.”
Hamilton, J. D. (1983). “Oil and the Macroeconomy since World War II.”
ECB Economic Bulletin (2023–2025)
ECB: “Energy price shocks and inflation dynamics” (2023).
Ετήσια Έκθεση του Διοικητή (2024, 2025).
European Economic Forecast (2024–2026).
OECD Economic Surveys: Greece (2023, 2024).