Λόγω ημέρας θυμήθηκα την δική μου πορεία απομυθοποίησης του λαμπερού εθνικού αφηγήματος με το οποίο μεγάλωσε η γενιά μου μέχρις ότου τα πράγματα ισορροπήσουν μέσα μου.
Η ισορροπία αυτή έγκειται στην αναγνώριση των ηρωικών στιγμών αλλά και στην επίγνωση ότι η πορεία προς την εθνική ανεξαρτησία κρύβει και στιγμές ντροπής.
Η μεγαλύτερη δυσκολία είναι να κατανοούμε το πλαίσιο που έλαβαν χωρά τα άσχημα γεγονότα, που είχαν να κάνουν με τις αντιλήψεις της εποχής εκείνης. Έτσι όταν στη σειρά για το 1821 του ΣΚΑΙ έγινε αναφορά στην σφαγή της Τριπολιτσάς κάποιοι ένιωσαν ιερή οργή και διείδαν μειωτική και εθνομηδενιστική διάθεση από πλευράς των συντελεστών της παραγωγής. Η σφαγή όμως της Τριπολιτσάς έγινε κι είναι απόλυτα εξηγήσιμη με βάση της συνθήκες της εποχής και την ένταση της περιόδου.
Κι αν επιμένω στην σημασία της γνώσης των δυσάρεστων πράξεων των προγόνων μας είναι γιατί μόνο έτσι αντιλαμβανόμαστε πόσο εύκολο είναι μια ηρωική προσπάθεια, όπως ήταν η Επανάσταση του 21 να κινδυνέψει από τις πράξεις των ιδίων των πρωταγωνιστών. Ένα διαχρονικό μάθημα που αξίζει να το θυμόμαστε.
Θυμάμαι πόσο άλλαξε ο τρόπος σκέψης μου όταν μαθητής της 6ης Γυμνάσιου το μακρινό 1973 διάβασα το εξαιρετικό τετράτομο έργο του ιστορικού Τάκη Σταματοπούλου με τίτλο «Ο Εσωτερικός Αγώνας» το οποίο αποτελεί μια από τις πιο σημαντικές και ρηξικέλευθες μελέτες για την Ελληνική Επανάσταση του 1821. Εκεί χωρίς διάθεση ωραιοποίησης εξετάζει την Ελληνική Επανάσταση όχι μόνο ως εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα κατά των Οθωμανών, αλλά και ως εσωτερική κοινωνική σύγκρουση ανάμεσα στις διάφορες τάξεις και ομάδες (κοτζαμπάσηδες, Φιλική Εταιρεία, οπλαρχηγοί, λαϊκά στρώματα).
Στο σχολείο τότε δεν είχαμε ακούσει για τους 2 εμφυλίους πολέμους της περιόδου 1823 1825. Η ιστορική μας γνώση περιοριζόταν στα στερεότυπα που ξεκινούσαν από τα ποιήματα Ω λυγερό και κοπτερό σπαθί μου κι έφταναν μέχρι τα δραματικά θεατρικά μονόπρακτα με τις συμμαθήτριες μας ντυμένες Σουλιώτισσες να πέφτουν πάνω στα στρωματά της Γυμναστικής που ήταν βαλμένα μπροστά στη σκηνή.
Κι όμως η Επανάσταση του 1821 παρά τις εσωτερικές της αντιφάσεις ήταν ένα σημαντικό ιστορικό γεγονός όχι μόνο για τους Έλληνες. Ας αναλογιστούμε ότι η Ευρώπη έβγαινε από τις στάχτες των Ναπολεόντειων πολέμων κι οι νικήτριες δυνάμεις προσπαθούσαν να αποκαταστήσουν την προηγουμένη τάξη πράγματων. Το Συνέδριο της Βιέννης (1814-1815) και η Ίδρυση της Ιεράς Συμμαχίας ήταν βασικοί σταθμοί στην αναδιάταξη αυτή.
Δυστυχώς η διδασκαλία της Ιστορίας δεν αρκεί να συμβάλλει στην οικοδόμηση ενός ενοποιητικού αφηγήματος, κάτι που χρειάζονται κυρίως οι μικρής ηλικίας μαθητές.
Χρειάζεται να εκπαιδεύει τους εφήβους ως μελλοντικούς πολίτες στην κριτική αντιμετώπιση των αντιφατικών καταστάσεων με τις οποίες είναι γεμάτη η Ιστορία. Κριτική αντιμετώπιση όμως δεν σημαίνει εκ των υστέρων δικαστήριο ούτε μηδενισμός.
Έτσι δεν αρκεί να θυμόμαστε τους ήρωες του 21 για την γενναιότητα τους αλλά και τις ολέθριες πράξεις τους όπως του Ανδρέα Μιαούλη όταν το 1831 ηγήθηκε της ανταρσίας της Ύδρας κατά του Ιωάννη Καποδίστρια, η οποία κατέληξε στην καταστροφή του ελληνικού στόλου. Την 1 Αυγούστου 1831 προκειμένου να μην παραδώσει τον στόλο στις κυβερνητικές και ρωσικές δυνάμεις, ο Μιαούλης διέταξε την ανατίναξη της φρεγάτας «Ελλάς» και της κορβέτας «Ύδρα». Σημειωτέων η φρεγάτα «Ελλάς» ήταν η ναυαρχίδα του ελληνικού στόλου κατά την Επανάσταση, κόστισε συνολικά στο ελληνικό κράτος περίπου 156.600 λίρες Αγγλίας, ποσό τεράστιο για την εποχή.
Παρόλα αυτά μνημονεύουμε τον Μιαούλη και καλά κάνουμε. Είπαμε πλην εξαιρέσεων όλοι όσοι έπαιξαν το κεφάλι τους αξίζουν την οφειλόμενη τιμή από τους επίγονους.
Απλά να μην ξεχνάμε ότι η Ιστορία δεν είναι γυαλιστερό και λείο αφήγημα.
* Στην Φωτο: Ο θάνατος του Μάρκου Μπότσαρη, Marsigli Filippo, Μουσείο Μπενάκη