Η κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή δεν είναι απλώς μια ακόμη γεωπολιτική κρίση.
Για τις αγορές, τους επενδυτές και τις οικονομίες που εξαρτώνται από την ενέργεια και το διεθνές εμπόριο, λειτουργεί ως καταλύτης αβεβαιότητας. Και η Ελλάδα, παρά τη σημαντική πρόοδο των τελευταίων ετών, παραμένει εκτεθειμένη σε εξωτερικούς κραδασμούς που μπορούν να επηρεάσουν την ανάπτυξη, το κόστος δανεισμού και την επενδυτική της εικόνα.
Η Μέση Ανατολή εξακολουθεί να αποτελεί τον πυρήνα της παγκόσμιας ενεργειακής τροφοδοσίας. Κάθε διαταραχή στα στενά του Ορμούζ ή στις θαλάσσιες οδούς της Ερυθράς Θάλασσας μεταφράζεται σε άνοδο τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Για την Ελλάδα, αυτό σημαίνει: αυξημένο κόστος παραγωγής, αναζωπύρωση πληθωριστικών πιέσεων, επιβάρυνση νοικοκυριών και επιχειρήσεων, μείωση της ανταγωνιστικότητας.
Η ενεργειακή αστάθεια είναι ο πιο άμεσος κίνδυνος για την ελληνική οικονομία και απαιτεί επιτάχυνση της διαφοροποίησης του ενεργειακού μίγματος.

Αγορές και επενδυτικό κλίμα: η αβεβαιότητα κοστίζει

Οι διεθνείς αγορές αντιδρούν έντονα σε γεωπολιτικές εντάσεις. Η Ελλάδα, παρότι έχει ανακτήσει την επενδυτική βαθμίδα, εξακολουθεί να επηρεάζεται από εξωγενείς κρίσεις. Η κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή μπορεί να οδηγήσει σε: αύξηση του κόστους δανεισμού, επιβράδυνση επενδυτικών αποφάσεων, μεταβλητότητα στο Χρηματιστήριο και καθυστέρηση μεγάλων ενεργειακών και υποδομικών projects.
Σε περιβάλλον διεθνούς αστάθειας, η αξιοπιστία και η προβλεψιμότητα μιας οικονομίας γίνονται κρίσιμοι παράγοντες για την προσέλκυση κεφαλαίων.
Οι επιθέσεις σε πλοία και οι ανακατευθύνσεις μέσω Αφρικής αυξάνουν τα ναύλα, τα ασφάλιστρα και τους χρόνους μεταφοράς. Για τη χώρα μας, με τον μεγαλύτερο εμπορικό στόλο στον κόσμο, αυτό έχει διπλή επίδραση:
βραχυπρόθεσμα ενισχύει τα έσοδα και μακροπρόθεσμα αυξάνει το λειτουργικό ρίσκο και μειώνει την προβλεψιμότητα.
Η ελληνική ναυτιλία χρειάζεται σταθερότητα για να σχεδιάσει επενδύσεις σε πράσινα καύσιμα, νέους στόλους και λιμενικές υποδομές.
Αν και η Ελλάδα δεν μπορεί να επηρεάσει τη γεωπολιτική, μπορεί όμως να επηρεάσει το ρίσκο που αντιλαμβάνονται οι αγορές για την ελληνική ναυτιλία.
Η Ελλάδα έχει ισχυρή φωνή στον ΙΜΟ (International Maritime Organization / Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός), στην ΕΕ και στο ΝΑΤΟ. Μπορεί λοιπόν να πιέσει για: ενισχυμένες ναυτικές περιπολίες σε Ερυθρά Θάλασσα και Ινδικό, διεθνή συνοδεία εμπορικών πλοίων σε περιοχές υψηλού κινδύνου και κοινά πρωτόκολλα αντιμετώπισης επιθέσεων.
Μπορεί επίσης να στηρίξει τον κλάδο με: διακρατικές συμφωνίες για μείωση ασφαλίστρων σε πλοία με ελληνική σημαία, κρατικές εγγυήσεις για συγκεκριμένες διαδρομές υψηλού κινδύνου και ευρωπαϊκό μηχανισμό επιμερισμού ρίσκου για κρίσιμες θαλάσσιες οδούς.
Οι επιθέσεις σε πλοία όμως δεν είναι μόνο φυσικές. Είναι και ψηφιακές. Η Ελλάδα μπορεί να ενισχύσει τη σταθερότητα της ναυτιλίας με: εθνικό κέντρο κυβερνοασφάλειας για τη ναυτιλία, υποχρεωτικά πρωτόκολλα ασφαλείας για πλοία και ναυτιλιακές εταιρείες και προστασία κρίσιμων λιμένων (Πειραιάς, Αλεξανδρούπολη, Ηράκλειο) από υβριδικές απειλές.
Η ελληνική ναυτιλία είναι παγκόσμια δύναμη. Αυτό δίνει στην Ελλάδα διαπραγματευτικό βάρος. Μπορεί να το αξιοποιήσει: σε διμερείς συμφωνίες με χώρες-κλειδιά (Αίγυπτο, Σαουδική Αραβία, ΗΑΕ, Ινδία), σε διεθνή fora για την προστασία εμπορικών πλοίων και σε συντονισμό με ΗΠΑ και ΕΕ για ασφαλείς θαλάσσιες ζώνες.
Η ελληνική ναυτιλία είναι ανθεκτική, αλλά η ανθεκτικότητα δεν είναι δεδομένη.
Σε μια περίοδο όπου ο πόλεμος αυξάνει το επενδυτικό ρίσκο, η Ελλάδα μπορεί να προσφέρει σταθερότητα μέσα από: διεθνή συνεργασία, ασφάλεια, προβλεψιμότητα και διπλωματική προστασία
Αυτός είναι ο τρόπος να μετατραπεί η κρίση σε ευκαιρία και η αβεβαιότητα σε στρατηγικό πλεονέκτημα.

Μεταναστευτικές ροές: οικονομικό και κοινωνικό βάρος

Η αποσταθεροποίηση στη Μέση Ανατολή μπορεί να προκαλέσει νέα αύξηση μεταναστευτικών ροών. Αυτό συνεπάγεται: δημοσιονομικό κόστος, ανάγκη ενίσχυσης υποδομών και κίνδυνο κοινωνικών εντάσεων αν δεν υπάρξει σωστή διαχείριση.
Η Ελλάδα χρειάζεται ένα σύστημα που να συνδυάζει ασφάλεια, ανθρωπισμό και αποτελεσματικότητα, χωρίς να επιβαρύνει δυσανάλογα την οικονομία.
Συνδυασμός ασφάλειας, ανθρωπισμού και ευρωπαϊκής στήριξης.
Τα πράγματα σε περίπτωση μεταναστευτικών ροών θα μπορούσαν να πάνε καλύτερα αν συνδυάσουμε τρία πράγματα χωρίς να θυσιάσουμε κανένα από τα τρία: ασφάλεια συνόρων, σεβασμό δικαιωμάτων, και πραγματική ευρωπαϊκή αλληλεγγύη.
Είναι λοιπόν απαραίτητο η ενίσχυση της επιτήρησης με διαφάνεια, και με έτοιμα σχέδια υποδοχής και γρήγορες, δίκαιες διαδικασίες ασύλου. Πίεση για πραγματική ευρωπαϊκή αλληλεγγύη και μετεγκαταστάσεις. Μικρές δομές στην ενδοχώρα και πολιτικές ένταξης για όσους μείνουν. Σταθερή διπλωματία με χώρες διέλευσης ώστε να αποτραπεί η εργαλειοποίηση των ροών.

Κρίσιμες υποδομές: ο αόρατος αλλά υπαρκτός κίνδυνος

Η Σούδα, η Αλεξανδρούπολη και οι ενεργειακές υποδομές της χώρας αποτελούν στρατηγικά σημεία για τη Δύση. Σε περιβάλλον αυξημένης έντασης, αυξάνεται ο κίνδυνος υβριδικών επιθέσεων: κυβερνοεπιθέσεις, δολιοφθορά, στοχοποίηση υποδομών. Μια τέτοια επίθεση θα είχε άμεσο οικονομικό αντίκτυπο: διακοπή λειτουργίας, αύξηση ασφαλίστρων και πλήγμα στην επενδυτική εικόνα της χώρας.
Η θωράκιση των υποδομών είναι πλέον οικονομική προτεραιότητα.
Η προστασία απαιτεί συνδυασμένη άμυνα. Χρειάζεται αυστηρή φυσική ασφάλεια με επιτήρηση, ελεγχόμενη πρόσβαση και τακτικές ασκήσεις. Παράλληλα, ισχυρή κυβερνοασφάλεια με συνεχή παρακολούθηση, διαχωρισμό δικτύων και εκπαίδευση προσωπικού. Κεντρικός συντονισμός κράτους και φορέων, εφαρμογή ευρωπαϊκών προτύπων και συνεργασία πληροφοριών ενισχύουν την ανθεκτικότητα. Τέλος, η τεχνική αναβάθμιση και η αντιμετώπιση υβριδικών απειλών ολοκληρώνουν μια στιβαρή ασπίδα προστασίας.

Η Ελλάδα πρέπει να θωρακιστεί και η απάντηση δεν μπορεί να είναι αποσπασματική. Απαιτείται μια συνεκτική στρατηγική που συνδυάζει οικονομία, ενέργεια και ασφάλεια: Ενίσχυση ενεργειακής ανθεκτικότητας με ΑΠΕ, αποθήκευση και νέες διασυνδέσεις. Θωράκιση κρίσιμων υποδομών με έμφαση στην κυβερνοασφάλεια.
Προώθηση της Ελλάδας ως ασφαλούς επενδυτικού προορισμού σε περίοδο διεθνούς αστάθειας.
Επιτάχυνση μεγάλων έργων υποδομής που ενισχύουν την ανταγωνιστικότητα. Στοχευμένη στήριξη επιχειρήσεων σε ενέργεια, ναυτιλία και τουρισμό.
Ενεργή διπλωματία που μειώνει τον γεωπολιτικό κίνδυνο και ενισχύει τη θέση της χώρας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Ελλάδα έχει αποδείξει ότι μπορεί να αντέξει κρίσεις.
Το ζητούμενο τώρα είναι να προλάβει τις επόμενες. Σε έναν κόσμο όπου η γεωπολιτική αβεβαιότητα γίνεται ο νέος κανόνας, η θωράκιση της οικονομίας δεν είναι επιλογή· είναι αναγκαιότητα.