Ενώ οι ανισορροπίες στην βιωνόμενη πραγματικότητα από τους πολίτες τόσο σε εθνικό όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο πληθαίνουν και αποκτούν μεγαλύτερο φορτίο διακινδύνευσης, δεν αναλαμβάνονται ούτε οι πολιτικές ούτε οι κοινωνικές ευθύνες για την άρση των γενεσιουργών τους αιτίων και την οικοδόμηση προοπτικής. Τα στοιχεία, που προκύπτουν από την εμπειρική προσέγγιση της πραγματικότητας, είναι αποκαλυπτικά.
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, ΠΟΥ (World Health Organization, WHO) περίπου 1,5 εκατομμύρια θάνατοι προκαλούνται κάθε χρόνο παγκοσμίως από ανθυγιεινά τρόφιμα, που είναι μολυσμένα από βακτήρια, ιούς, παράσιτα ή βλαβερές ουσίες, με τα παιδιά να βρίσκονται στη ζώνη υψηλού κινδύνου.
Όπως επεσήμανε ο Γενικός Διευθυντής του ΠΟΥ Tedros Abhanom Ghebreyesus, υπολογίζεται, ότι κάθε χρόνο προσβάλλονται από κάποια ασθένεια εξαιτίας της κατανάλωσης ανθυγιεινών τροφίμων 866 εκατομμύρια άνθρωποι. Περισσότερο πλήττονται περιοχές στην Αφρική και στη Νοτιοανατολική Ασία.
Πρέπει δε να τονισθεί, ότι οι ασθένειες λόγω ανθυγιεινών τροφίμων επιδεινώνονται εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής, η οποία αυξάνει τους κινδύνους μόλυνσης αλλά και την αντοχή στα αντιμικροβιακά, που δυσκολεύει την αντιμετώπιση τους (Yuki Minato, ΠΟΥ).
Όμως τόσο στο πολιτικό πεδίο, εθνικό και παγκόσμιο, δεν λαμβάνονται μέτρα, όσο και στο κοινωνικό δεν ενεργοποιούνται οι πολίτες για να εκφράσουν το ανθρώπινο συμφέρον (όπως το δικαίωμα στην ζωή κ.λ.π.). Βέβαια δεν είναι ενημερωμένοι επαρκώς ούτε δραστηριοποιούνται ως συλλογικά υποκείμενα σε λειτουργικό βαθμό.
Μια άλλη πολύ επικίνδυνη ανισορροπία είναι τα διάφορα ακραία καιρικά φαινόμενα, που βιώνονται έντονα σε πλανητικό επίπεδο και στην Ελλάδα. Ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός (World Meteorological Organization, WMO) προειδοποιεί, ότι το 2027 μπορεί να είναι η θερμότερη χρονιά από τότε, που διατηρούνται ιστορικά αρχεία, με σφοδρότερους καύσωνες και εκτεταμένες ζημιές.
Στο ίδιο «μήκος κύματος» κινείται και η Εθνική Υπηρεσία Ωκεανογραφίας και Ατμοσφαιρικών Μελετών (NOAA) των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής. Σύμφωνα με στοιχεία αυτού του οργανισμού το φαινόμενο El Ninio μπορεί να οδηγήσει στην διατάραξη των παγκόσμιων καιρικών συνθηκών. Είναι πολύ πιθανό το 2027 να οδηγήσει σε θερμοκρασίες, που θα ξεπεράσουν τις πιο υψηλές, που καταγράφηκαν στο παρελθόν. Αυτό θα επηρεάσει την παραγωγή τροφίμων (ξηρασίες, πλημμύρες) με πολύ οδυνηρές επιπτώσεις στους φτωχούς.
Το El Ninio είναι ένα κυκλικό κλιματικό φαινόμενο, που τροφοδοτείται από τις θερμοκρασίες των ωκεανών και τους ανέμους. Μπορεί δε να οδηγήσει σε αύξηση των θερμοκρασιών σε παγκόσμιο επίπεδο. Και όμως τόσο στο πολιτικό όσο και στο κοινωνικό πεδίο καταγράφεται «σιωπή και ακινησία».
Βέβαια οι ανισορροπίες είναι πολύ περισσότερες και ιδιαιτέρως στην Ελλάδα δεν αντιμετωπίζονται με την άρση των γενεσιουργών τους αιτίων, αλλά γίνεται προσπάθεια πιο λειτουργικής (όσο είναι εφικτό) διαχείρισης των επιπτώσεων τους.
Πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η ακολουθούμενη πολιτική σε σχέση με την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και των επιπτώσεων της. Λαμβάνονται μέτρα για την διαχείριση των πυρκαγιών, που προκαλούνται λόγω της θερμοκρασιακής ανόδου ή και την πρόληψη, αλλά δεν αντιμετωπίζονται τα γενεσιουργά αίτια της κλιματικής αλλαγής, όπως είναι η παραγωγή διοξειδίου του άνθρακα με την χρήση ορυκτών καυσίμων και οι παρενέργειες της (π.χ. καύσωνες και γενικά ακραία καιρικά φαινόμενα). Η κυβέρνηση προωθεί την εξόρυξη υδρογονανθράκων στο Ιόνιο και κανένα κόμμα δεν αντιδρά. Το ίδιο κάνουν και οι πολίτες.
Παράλληλα το ποσοστό του ελληνικού πληθυσμού, που ζει σε συνθήκες φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού προσεγγίζει το 26%, ενώ οι κοινωνικές ανισότητες διευρύνονται και ιδιαιτέρως οι νέοι αναζητούν ελπίδα σε άλλες χώρες. Ουσιαστικά το δημογραφικό πρόβλημα ενισχύεται και όμως το πολιτικό σύστημα δεν συνειδητοποιεί, ότι το δημογραφικό είναι πολυπαραγοντικό και δεν αρκούν τα επιδόματα για την επίλυση του.
Βέβαια οι ανισορροπίες στην Ελλάδα εκτείνονται σε πολύ περισσότερα πεδία, από την διαφθορά, η οποία αποτελεί πλέον δομικό στοιχείο της πολιτικής και κοινωνικής λειτουργίας (π.χ. σκάνδαλο ΟΠΕΚΕΠΕ), μέχρι την έλλειψη εμπιστοσύνης από τους πολίτες στους θεσμούς, όπως είναι η Δικαιοσύνη και πολλές άλλες.
Το θέμα είναι, εάν μπορούν να αλλάξουν οι συνθήκες τόσο στο πολιτικό όσο και στο κοινωνικό πεδίο, ώστε να αποκατασταθεί μια διαφορετική πραγματικότητα, η οποία λειτουργεί χωρίς να παράγονται ανισορροπίες, που απειλούν ακόμη και την προοπτική της κοινωνίας, ενώ παράλληλα στηρίζεται στην ανάληψη της πολιτικής και της κοινωνικής ευθύνης. Αυτό είναι εφικτό, εάν πληρούνται συγκεκριμένες προϋποθέσεις και η κάλυψη τους γίνει σε λειτουργικό χρόνο, δηλαδή άμεσα, διότι η δυναμική της εξέλιξης υπερβαίνει την πολιτική και την κοινωνική διαχείριση του χρόνου.
Συγκεκριμένα τόσο το πολιτικό σύστημα όσο και οι πολίτες, όταν λαμβάνουν αποφάσεις ή δραστηριοποιούνται στο πλαίσιο της κοινωνικής δυναμικής, δεν πρέπει να οριοθετούν την προοπτική τους με σημείο αναφοράς τον βιολογικό χρόνο μιας ή δυο γενεών αλλά την πορεία της κοινωνίας και τις επιπτώσεις της σε βάθος χρόνου, ώστε η εξέλιξη να είναι ελεγχόμενη.
Αυτό σημαίνει, ότι επιβάλλεται να γίνουν δομικών διαστάσεων αλλαγές στο σύστημα κοινωνικής οργάνωσης και λειτουργίας, το οποίο εργαλειοποιεί τους πολίτες για την προώθηση και πραγμάτωση του συστημικού συμφέροντος (δηλαδή λειτουργικότητα και οικονομική απόδοση των κοινωνικών συστημάτων) στο πλαίσιο της διακπεραίωσης των διαφόρων κοινωνικών ρόλων και του μονοδιάστατου καταναλωτισμού ως μέσου επίτευξης του υλικού ευδαιμονισμού και της κοινωνικής αποδοχής. Βασικός στόχος πρέπει να είναι η παραγωγή αξιών στις τοπικές κοινωνίες, οι οποίες είναι προϊόν της συμβίωσης και υπηρετούν το ανθρώπινο και το κοινωνικό συμφέρον.
Πολύ σημαντική προϋπόθεση επίσης είναι η απαλλαγή από την οπτική του ατομικισμού και της μονοδιάστατης οικοδόμησης υλικής ευημερίας στο ατομικό επίπεδο, η οποία αποδυναμώνει την κοινωνική συνοχή. Για αυτό είναι αναγκαία η ανάπτυξη ενσυναίσθησης και κοινωνικής συνείδησης στους πολίτες από την παιδική ηλικία με την αξιοποίηση και του εκπαιδευτικού συστήματος, το οποίο πρέπει να μεταρρυθμιστεί.
Επίσης αναγκαία είναι η πολυδιάστατη και σε βάθος ενημέρωση των πολιτών για την δυναμική της εξέλιξης και τις παρενέργειες της στον άνθρωπο και τα οικοσυστήματα, ώστε να ευαισθητοποιούνται και να ενεργοποιούνται για την οικοδόμηση λειτουργικών και βιώσιμων ισορροπιών αναλαμβάνοντας την ευθύνη, που τους αναλογεί.
Αυτό θα συμβάλλει και στην ανάπτυξη της κοινωνίας πολιτών, η οποία θα λειτουργεί ως συλλογικό υποκείμενο και στην προώθηση του διαλόγου στις τοπικές κοινωνίες, ώστε να διασφαλίζεται η συμμετοχή των πολιτών στην διαμόρφωση των βιωνόμενων συνθηκών από αυτούς.
Παράλληλα τόσο στο πολιτικό όσο και στο κοινωνικό πεδίο είναι πολύ σημαντικές προϋποθέσεις η συνειδητοποίηση της ανάγκης συνυπολογισμού των συνθηκών αλληλεξάρτησης των κοινωνιών στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης και η οικοδόμηση υπερεθνικών δικτύων δραστηριοποίησης των δομών της κοινωνίας πολιτών. Αυτό βέβαια συνεπάγεται και την αποδοχή και ανάληψη της παγκόσμιας ευθύνης τόσο στο πολιτικό όσο και στο κοινωνικό πεδίο με προέκταση την ανάλογων διαστάσεων ενεργοποίηση, ώστε να διασφαλίζεται η βιωσιμότητα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η ευθύνη όλων και ιδιαιτέρως των ανεπτυγμένων χωρών για τον περιορισμό της εκπομπής διοξειδίου του άνθρακα και την αντιμετώπιση των αιτίων, που προκαλούν την κλιματική αλλαγή.
Τέλος είναι επιτακτική ανάγκη η ανάληψη της κοινωνικής ευθύνης από την επιστημονική κοινότητα και τους θεσμούς, στους οποίους δραστηριοποιείται, για την γνωστοποίηση των επιστημονικών γνώσεων και δεδομένων στο πλαίσιο θεσμοθετημένων διαδικασιών διαλόγου τόσο στο πολιτικό όσο και στο κοινωνικό πεδίο, ώστε να λαμβάνονται λειτουργικές αποφάσεις με βιώσιμη προοπτική.
Είναι πλέον εμφανές, ότι, εάν δεν πληρούνται αυτές οι προϋποθέσεις και δεν γίνουν ριζικές δομικών διαστάσεων αλλαγές τόσο στο πολιτικό όσο και στο κοινωνικό πεδίο, δεν θα αντιμετωπισθούν τα γενεσιουργά αίτια των παραγόμενων ανισορροπιών. Για αυτό πρέπει να αναληφθεί άμεσα τόσο η πολιτική όσο και η κοινωνική ευθύνη για την οικοδόμηση λειτουργικής και βιώσιμης δυναμικής σε όλα τα πεδία κοινωνικής δραστηριοποίησης.