Οι σύγχρονες συνθήκες κοινωνικής λειτουργίας και η πολιτική διαχείριση τόσο της βιωνόμενης από τους πολίτες πραγματικότητας όσο και της δυναμικής της εξέλιξης δείχνουν, ότι η δημοκρατική λειτουργία και η επικοινωνιακή πολιτική οπτική ουσιαστικά αναφέρονται σε κοινωνίες με χαρακτηριστικά «αγέλης» και όχι σε πολίτες, που δραστηριοποιούνται ως ατομικά και συλλογικά υποκείμενα, τα οποία εκφράζουν το κοινωνικό συμφέρον και διαλέγονται με το πολιτικό σύστημα για την πραγμάτωση του και την οικοδόμηση προοπτικής με στόχο την βιώσιμη ευημερία του ανθρώπου.

Οι διάλογοι, που αναπτύσσονται μεταξύ πολιτικών προσώπων είναι χαρακτηριστικοί της επικοινωνιακής πολιτικής οπτικής. Ο πρωθυπουργός της χώρας Κυριάκος Μητσοτάκης θέλοντας να υποβαθμίσει τον πρόεδρο της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης Αλέξη Τσίπρα είπε «Εσάς, αν σας πάρουν τρεις φορές το δίπλωμα, μπορείτε να οδηγήσετε άλλο αυτοκίνητο; Η απάντηση είναι όχι. Του κ. Τσίπρα τρεις φορές του πήραν το δίπλωμα οι Έλληνες πολίτες και τώρα φτιάχνει ένα καινούργιο κόμμα, θέλει να οδηγήσει ένα καινούργιο αυτοκίνητο, αλλά είναι ο ίδιος ο κ. Τσίπρας. Έτσι δεν είναι;» Και η απάντηση του Αλέξη Τσίπρα «αν κάποιος δεν θα έπρεπε να οδηγεί ούτε πατίνι, είναι ο ίδιος» (δηλαδή ο Κυριάκος Μητσοτάκης).

Και ενώ οι «εξυπνακισμοί» και οι «μαγκιές» κυριαρχούν στον πολιτικό διάλογο και διαμορφώνουν κλίμα «ιλαροτραγωδίας», σύμφωνα με έρευνα του Ινστιτούτου Έρευνας Λιανεμπορίου Καταναλωτικών Αγαθών (ΙΕΛΚΑ) για το 2026 το 41% των ερωτηθέντων δήλωσε, πως μαγειρεύει συχνά κατά την διάρκεια των διακοπών του, το 70% ότι επισκέπτεται συστηματικά τα σουπερμάρκετ και το 79% πως ψωνίζει συχνά σε φούρνους και αρτοποιεία.

Επίσης το 2026 μόνο το 48% σχεδιάζει να κάνει διακοπές, ενώ το 45% από αυτούς δηλώνει, ότι θα μειώσει περισσότερο τις διακοπές του. Ο μέσος όρος δε των διακοπών θα είναι 11,3 ημέρες. Είναι εμφανές, ότι η ευημερία είναι στα «ζητούμενα». Με λεκτικές πολιτικές «τσαχπινιές» και φαντασιώσεις σε σχέση με το μέλλον δεν επιτυγχάνεται η βελτίωση των συνθηκών ζωής, ούτε ενεργοποιείται η κριτική σκέψη και ο ορθολογισμός στους πολίτες για την ουσιαστικοποίηση της δημοκρατικής λειτουργίας. Αντιθέτως καλλιεργείται η δημοκρατία της «αγέλης».

Σε αυτό το πλαίσιο η ελεύθερη βούληση και έκφραση των πολιτών δεν στηρίζονται στην πολυδιάστατη ενημέρωση για την πραγματικότητα, η οποία είναι πολύπλοκη σε συνθήκες παγκοσμιοποίησης, οπότε η δημοκρατία αποκτά χαρακτηριστικά «αγέλης», που λειτουργεί ως μέσο επιβολής συμφερόντων, τα οποία δεν σχετίζονται με το ανθρώπινο και το κοινωνικό συμφέρον.

Με αυτά τα δεδομένα είναι ερμηνεύσιμα τα φαινόμενα διαφθοράς στην ελληνική κοινωνία. Αρκεί να ληφθούν υπόψη το κύκλωμα διαφθοράς στις πολεοδομίες, το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ, οι παρακολουθήσεις πολιτικών προσώπων, υπουργών και άλλων, η καταγγελλόμενη οπτική συγκάλυψης στην τραγωδία των Τεμπών και θα αποκαλυφθεί το εύρος των κοινωνικών ανισορροπιών και οι επιπτώσεις τους στην δημοκρατική λειτουργία.

Η δημοκρατία της «αγέλης», δηλαδή της δραστηριοποίησης των πολιτών χωρίς σε βάθος γνώση των παραμέτρων της βιωνόμενης πραγματικότητας και των επιπτώσεων τους, αποκτά ακόμη μεγαλύτερες διαστάσεις, εάν ληφθεί υπόψη, ότι δεν συνειδητοποιούνται οι επικίνδυνες ανισορροπίες, που παράγονται, επειδή δεν γίνεται ουσιαστική ενημέρωση.

Για παράδειγμα το πρώτο 10ήμερο του Ιουνίου 2026 οι θερμοκρασίες στην Ανταρκτική έφτασαν στους 15,4 βαθμούς Κελσίου, δηλαδή 20 βαθμούς πιο ψηλά από τον μέσο όρο. Σύμφωνα δε με επιστημονικά στοιχεία σε αυτή την περιοχή ήταν περίπου 650.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα θαλάσσιου πάγου λιγότερα σε σύγκριση με την περίοδο 1991 – 2020. Η ταχύτητα, που λιώνει, είναι πολύ μεγάλη.

Επίσης καταστρέφεται το φυσικό περιβάλλον των πιγκουίνων με επίπτωση την μείωση του πληθυσμού τους, ενώ οι φώκιες καβουροφάγοι αναγκάζονται να μεταναστεύσουν. Εκφράζονται δε φόβοι για άνοδο της στάθμης της θάλασσας.

Και όμως οι κοινωνίες και οι πολιτικές τους ηγεσίες δεν αντιδρούν. Συνεχίζεται η συμβολή στην προώθηση της κλιματικής αλλαγής και της υπερθέρμανσης του πλανήτη με την παραγωγή διοξειδίου του άνθρακα λόγω της χρήσης ορυκτών καυσίμων ή τους πολέμους με την χρήση ρυπογόνων οπλικών συστημάτων, που επιβαρύνουν την ατμόσφαιρα. Βέβαια οι πολίτες δεν είναι επαρκώς ενημερωμένοι για αυτές τις συνθήκες σε παγκόσμιο επίπεδο και τις ανάλογων διαστάσεων πολύ επικίνδυνες επιπτώσεις τους.

Ένα άλλο παράδειγμα είναι η ατμοσφαιρική ρύπανση στα σύγχρονα μαζοποιημένα μεγάλα αστικά κέντρα και οι επιπτώσεις της στην υγεία των ανθρώπων. Σύμφωνα με μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό της Ακτινολογικής Εταιρείας της Βόρειας Αμερικής «Radiology», η μακροχρόνια έκθεση ακόμη και σε μέτρια ατμοσφαιρική ρύπανση σχετίζεται με την πιο προχωρημένη στεφανιαία νόσο.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, ΠΟΥ (World Health Organization, WHO) τονίζει επίσης, ότι η ατμοσφαιρική ρύπανση παίζει σημαντικό ρόλο στην πρόκληση εμφραγμάτων και εγκεφαλικών επεισοδίων. Κάθε χρόνο προκαλούνται περίπου 2,5 εκατομμύρια θάνατοι από καρδιαγγειακά αίτια. Και όμως η εκπομπή αερίων του θερμοκηπίου στα αστικά κέντρα συνεχίζεται, χωρίς να λαμβάνονται μέτρα και να αντιδρούν οι πολίτες για αυτές τις συνθήκες καθημερινότητας.

Μπορούν να αλλάξουν αυτές οι συνθήκες και η δημοκρατική λειτουργία να στηρίζεται σε πολίτες, που λειτουργούν ως ατομικά και συλλογικά υποκείμενα και όχι ως «αγέλη», που ακολουθεί μια αυτοκαταστροφική πορεία; Σίγουρα δεν είναι εύκολο, διότι πρέπει να γίνουν αλλαγές, οι οποίες θα επηρεάσουν ακόμη και τον τρόπο ζωής των πολιτών και την πολιτική και κοινωνική δραστηριοποίηση γενικότερα.

Ανεξάρτητα από την υπερβολική συγκέντρωση των ανθρώπων στα μεγάλα αστικά κέντρα είναι ζωτικής σημασίας ανάγκη η διαμόρφωση των προϋποθέσεων για την ανάπτυξη κοινωνικών σχέσεων στο πλαίσιο της συμβίωσης στις τοπικές κοινωνίες και η παραγωγή αξιών με ηθικό φορτίο, οι οποίες καλύπτουν ανθρώπινες και κοινωνικές ανάγκες και δεν εξαντλούνται στην προώθηση του συστημικού συμφέροντος (δηλαδή λειτουργικότητα και οικονομική απόδοση των κοινωνικών συστημάτων).

Παράλληλα πρέπει να σταματήσει η μαζική διοχέτευση προτύπων, τα οποία προωθούν την οπτική της κοινωνίας του θεάματος και του μονοδιάστατου καταναλωτισμού ως μέσων για την επίτευξη κοινωνικής αποδοχής και επιβολής. Αυτό σημαίνει, ότι είναι αναγκαία η αποστασιοποίηση από την καλλιέργεια του ατομικισμού και της ανταγωνιστικής λογικής για την επίτευξη υλικής ευημερίας σε συνθήκες έντονων κοινωνικών ανισοτήτων.

Ταυτοχρόνως είναι πολύ σημαντική παράμετρος η λειτουργική διαχείριση του χρόνου, ο οποίος είναι ανεπαρκής για την διεκπεραίωση όλων των κοινωνικών ρόλων (π.χ. εργαζόμενος, σύζυγος, γονέας, καταναλωτής κ.λ.π.) και την οικοδόμηση ελεύθερου χρόνου για τις προσωπικές ανάγκες και την ορθολογική επεξεργασία των πληροφοριών και των δεδομένων της πραγματικότητας τόσο σε εθνικό όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο. Αυτό είναι εφικτό, εάν γίνεται ουσιαστική και πολυδιάστατη ενημέρωση των πολιτών για την δυναμική της εξέλιξης σε παγκόσμιο επίπεδο και την υψηλού βαθμού αλληλεξάρτηση και αλληλεπίδραση των κοινωνιών της παγκόσμιας κοινότητας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η κλιματική αλλαγή και οι επιπτώσεις της σε πλανητικό επίπεδο, για την οποία υπεύθυνες είναι όλες οι χώρες και κυρίως οι ανεπτυγμένες. Το λιώσιμο των πάγων στην Ανταρκτική είναι αποκαλυπτικό αυτής της αλήθειας.

Τέλος η πολιτική επικοινωνία δεν πρέπει να στοχεύει στην ενεργοποίηση του συναισθήματος και των φαντασιώσεων για το μέλλον, ως μέσων για την διαμόρφωση πολιτικής άποψης και στάσης και την αποκόμιση εκλογικού οφέλους. Παράλληλα, ιδιαιτέρως στην Ελλάδα, επιβάλλεται να αρθούν οι συνθήκες, που προκαλούν την συρρίκνωση της αξιοπιστίας των διαφόρων θεσμών, όπως είναι η Δικαιοσύνη και το πολιτικό σύστημα. Η κοινωνική πλειοψηφία δεν εμπιστεύεται την Δικαιοσύνη, ενώ μόνο το 40% περίπου συμμετέχει σε εκλογικές διαδικασίες.

Για την πραγματοποίηση αυτών των αλλαγών σε λειτουργικό χρόνο, ώστε να διαμορφωθούν οι προϋποθέσεις πολιτικής λειτουργίας των πολιτών ως ατομικών και συλλογικών υποκειμένων και όχι ως «αγέλης», πρέπει να ενεργοποιηθούν τόσο το πολιτικό σύστημα όσο και η κοινωνία πολιτών χωρίς καθυστέρηση. Μόνο τότε η δημοκρατία θα αποκτήσει ουσιαστικό περιεχόμενο.