Η ημερίδα του Παραρτήματος Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης του Ινστιτούτου ΕΝΑ ανέδειξε με σαφήνεια μια πραγματικότητα που δεν μπορεί πλέον να αγνοηθεί. Η χώρα μπορεί να καταγράφει θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης και αύξηση του ΑΕΠ, όμως για μεγάλα τμήματα της κοινωνίας η καθημερινότητα γίνεται ολοένα και πιο δύσκολη. Οι κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες διευρύνονται, η εργασία υποτιμάται και η κοινωνική κινητικότητα περιορίζεται δραματικά.

Η εικόνα αυτή αποτυπώνεται με ιδιαίτερη ένταση στη Θράκη. Μια περιοχή στρατηγικής σημασίας για τη χώρα, η οποία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια τριπλή κρίση: δημογραφική συρρίκνωση, αποδυνάμωση της κοινωνικής συνοχής και αδυναμία ουσιαστικού μετασχηματισμού του παραγωγικού της μοντέλου.

Η γήρανση του πληθυσμού, η συνεχής φυγή νέων επιστημόνων και εργαζομένων, η εγκατάλειψη της υπαίθρου και η υποχώρηση κρίσιμων κοινωνικών υπηρεσιών συνθέτουν μια εικόνα σταδιακής αποδυνάμωσης της περιφέρειας. Πρόκειται για μια εξέλιξη που δεν αφορά μόνο τη Θράκη. Αφορά το μέλλον της χώρας συνολικά.

Για δεκαετίες οι πολιτικές για τη Θράκη σχεδιάζονται κυρίως από το Κέντρο, συχνά χωρίς ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών. Ωστόσο, καμία αναπτυξιακή στρατηγική δεν μπορεί να πετύχει όταν αγνοεί τις πραγματικές ανάγκες και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της περιοχής. Η αυτοδιοίκηση, οι παραγωγικοί φορείς, η ακαδημαϊκή κοινότητα και η κοινωνία των πολιτών οφείλουν να έχουν καθοριστικό ρόλο στον σχεδιασμό του μέλλοντος της Θράκης.

Η περιοχή διαθέτει σημαντικά συγκριτικά πλεονεκτήματα: γεωστρατηγική θέση, αγροτικό πλούτο, ενεργειακούς πόρους, όπως η γεωθερμία, και ανθρώπινο δυναμικό υψηλού επιπέδου. Παρ’ όλα αυτά, εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται μέσα από αποσπασματικές και συχνά οριζόντιες πολιτικές που αδυνατούν να δώσουν απαντήσεις στα πραγματικά της προβλήματα.

Την ίδια στιγμή, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι οι βασικές προκλήσεις για την Ελλάδα τα επόμενα χρόνια δεν είναι μόνο δημοσιονομικές. Είναι η χαμηλή παραγωγικότητα, το έλλειμμα ανταγωνιστικότητας, οι δυσλειτουργίες του κράτους δικαίου και, κυρίως, το οξύ δημογραφικό πρόβλημα. Η ελληνική ιδιομορφία του δημογραφικού «στριμώχνεται» στη γενικόλογη διαπίστωση ότι μειώνεται ο πληθυσμός της χώρας. Ωστόσο, η τραγικότερη πτυχή της μείωσης αυτής δεν είναι ο περιορισμός  των γεννήσεων, αλλά η εθνική αιμορραγία του  brain drain, που από την αρχή της οικονομικής κρίσης μέχρι σήμερα έχει διαγράψει μισό εκατομμύριο από τον ποιοτικότερο και παραγωγικότερο πληθυσμό της χώρας. Αυτό ,όπως και τα άλλα ζητήματα, γίνεται ακόμη πιο έντονο στις ακριτικές περιοχές.

Παράλληλα, η χώρα εξακολουθεί να διαθέτει ένα κοινωνικό κράτος που αδυνατεί να περιορίσει αποτελεσματικά τις ανισότητες. Οι νέοι δυσκολεύονται να σχεδιάσουν το μέλλον τους, η πρόσβαση σε ποιοτικές δημόσιες υπηρεσίες δεν είναι ισότιμη και η κοινωνική κινητικότητα υποχωρεί. Έτσι, η ανάπτυξη μετατρέπεται ολοένα και περισσότερο σε υπόθεση λίγων, αντί να αποτελεί συλλογικό κοινωνικό κεκτημένο.

Απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα απαιτείται μια διαφορετική πολιτική κατεύθυνση. Μια στρατηγική που θα συνδέει τον παραγωγικό μετασχηματισμό με τη δημοκρατία, την κοινωνική δικαιοσύνη και την περιφερειακή ανάπτυξη. Μια στρατηγική που θα επενδύει στη γνώση, στην καινοτομία, στην πράσινη μετάβαση και στην ενίσχυση του κοινωνικού κράτους, όχι ως μηχανισμού διαχείρισης της φτώχειας, αλλά ως εργαλείου ανάπτυξης και κοινωνικής συνοχής.

Η συζήτηση που ανοίγει σήμερα στον ευρύτερο προοδευτικό χώρο για την ανασυγκρότηση της πολιτικής και της κοινωνίας αποκτά ιδιαίτερη σημασία για περιοχές όπως η Θράκη. Η ανανέωση των θεσμών, η ενίσχυση της συμμετοχής των πολιτών και η διαμόρφωση ενός νέου παραγωγικού και αναπτυξιακού μοντέλου δεν αποτελούν αφηρημένες πολιτικές έννοιες. Αποτελούν αναγκαίες προϋποθέσεις για να μπορέσουν οι νέοι άνθρωποι να παραμείνουν και να δημιουργήσουν στον τόπο τους.

Γι’ αυτό και το ερώτημα που τέθηκε με ιδιαίτερη ένταση στην ημερίδα παραμένει απολύτως επίκαιρο: Ποιος θα ζει στη Θράκη σε δέκα χρόνια;

Η απάντηση δεν μπορεί να δοθεί με ακόμη μία επιτροπή, μία ακόμη συνδιάσκεψη ή έναν ακόμη κύκλο εξαγγελιών. Απαιτεί πολιτική βούληση, σχέδιο, κοινωνικές συμμαχίες και ουσιαστική αποκέντρωση των αποφάσεων.

Η Θράκη δεν χρειάζεται διαχείριση της παρακμής. Χρειάζεται ένα νέο όραμα βιώσιμης ανάπτυξης, κοινωνικής συνοχής και δημοκρατικής συμμετοχής. Και αυτό το όραμα πρέπει να αρχίσει να υλοποιείται τώρα, πριν το δημογραφικό και παραγωγικό έλλειμμα καταστεί μη αναστρέψιμο.