Η συνεδρίαση της Κυβερνητικής Επιτροπής Βιομηχανίας στις 6 Αυγούστου δεν ήταν μια ακόμη τυπική κυβερνητική σύσκεψη. Ήταν μια στιγμή όπου η πολιτική ηγεσία αναγνώρισε κάτι που η οικονομία γνωρίζει εδώ και δεκαετίες: η Ελλάδα δεν μπορεί να γίνει πραγματικά ανθεκτική, ανταγωνιστική και ισχυρή χωρίς μια στιβαρή βιομηχανική και μεταποιητική βάση.
Η διακήρυξη του Πρωθυπουργού ότι η βιομηχανία αποτελεί πλέον «κεντρικό πυλώνα του νέου παραγωγικού μοντέλου» δεν είναι απλώς μια φράση. Είναι μια υπόσχεση. Το ερώτημα είναι αν αυτή η υπόσχεση μπορεί να γίνει πράξη σε μια χώρα όπου πολλές αντίστοιχες προσπάθειες έμειναν στα χαρτιά, εγκλωβισμένες στα γρανάζια της γραφειοκρατίας και της πολυνομίας.
Η Ευρώπη έχει αλλάξει. Η βιομηχανία βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής πολιτικής, όχι από νοσταλγία αλλά από ανάγκη. Σε ένα περιβάλλον γεωπολιτικών ανατροπών, ενεργειακής αβεβαιότητας, έντονου διεθνούς ανταγωνισμού, και τεχνολογικής κούρσας, η παραγωγική αυτάρκεια δεν είναι πολυτέλεια. Είναι όρος εθνικής ασφάλειας.
Η Ελλάδα έχει τώρα την ευκαιρία να αξιοποιήσει αυτή τη στροφή. Αλλά για να το κάνει, πρέπει να λύσει ένα χρόνιο πρόβλημα: την υποεπένδυση στην έρευνα και ανάπτυξη (R&D).
R&D: η ελληνική υστέρηση που κρατά πίσω την παραγωγικότητα
Η Ελλάδα επενδύει περίπου 1,5% του ΑΕΠ σε R&D, όταν ο μέσος όρος της ΕΕ ξεπερνά το 2,3%, ενώ χώρες όπως η Γερμανία και η Σουηδία κινούνται στο 3–3,5%.
Αυτό δεν είναι απλώς ένας αριθμός. Είναι η διαφορά ανάμεσα σε μια οικονομία που παράγει τεχνολογία και σε μια οικονομία που εισάγει τεχνολογία. Χωρίς επαρκείς επενδύσεις σε R&D, η βιομηχανία δεν μπορεί να γίνει ανταγωνιστική, η παραγωγικότητα παραμένει χαμηλή, οι εξαγωγές περιορίζονται σε προϊόντα χαμηλής προστιθέμενης αξίας, οι επιχειρήσεις δεν μπορούν να καινοτομήσουν, και η χώρα δεν μπορεί να προσελκύσει σοβαρές επενδύσεις.
Η Ελλάδα έχει ανθρώπους με γνώση, ευρηματικότητα και προσαρμοστικότητα. Αυτό που δεν έχει είναι συστηματική επένδυση στην καινοτομία, ούτε και κουλτούρα που να θεωρεί την έρευνα ως βασικό εργαλείο ανάπτυξης.
Για να γίνει πράξη το νέο παραγωγικό μοντέλο, το κράτος πρέπει να κινηθεί σε τέσσερις άξονες:
Ριζική απλοποίηση διαδικασιών. Η αδειοδότηση πρέπει να γίνει ψηφιακή, ενιαία και με αυστηρά χρονοδιαγράμματα. Η πολυνομία πρέπει να αντικατασταθεί από έναν ενιαίο κώδικα βιομηχανίας. Η γραφειοκρατία δεν είναι απλώς εμπόδιο. Είναι αναπτυξιακός φόρος.
Ενίσχυση R&D και σύνδεση με τη βιομηχανία. Χρειάζονται φορολογικά κίνητρα για επενδύσεις σε έρευνα, δημιουργία clusters καινοτομίας, σύνδεση πανεπιστημίων με βιομηχανία, και χρηματοδοτικά εργαλεία για τεχνολογική αναβάθμιση.
Περιφερειακή βιομηχανική αναγέννηση. Περιοχές όπως η Δυτική Μακεδονία και η Μεγαλόπολη πρέπει να γίνουν κόμβοι νέας βιομηχανικής δραστηριότητας. Η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να αφήσει πίσω ολόκληρες περιφέρειες.
Διεκδίκηση πόρων από το νέο Ταμείο Ανταγωνιστικότητας. Επειδή δεν θα υπάρχουν εθνικές κλείδες, η Ελλάδα πρέπει να παρουσιάσει ώριμα, αξιόπιστα και τεχνολογικά προηγμένα έργα. Ο στόχος είναι ξεκάθαρος: να απορροφήσει όσο το δυνατόν περισσότερους πόρους.
Τι χάσαμε από τη γραφειοκρατία – τι θα είχαμε κερδίσει
Η Ελλάδα έχει χάσει δεκαετίες ανάπτυξης επειδή, βιομηχανικά πάρκα δεν ολοκληρώθηκαν, επενδύσεις καθυστέρησαν 5-10 χρόνια, προγράμματα ΑΠΕ μπλόκαραν, και αναπτυξιακοί νόμοι έγιναν «νεκροταφεία φακέλων». Αν αυτά είχαν υλοποιηθεί, η βιομηχανική βάση θα ήταν διπλάσια, το ΑΕΠ θα ήταν 10–15% υψηλότερο, η χώρα θα είχε ισχυρότερη εξαγωγική δυναμική, και η ενεργειακή εξάρτηση θα ήταν μικρότερη.
Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι χάθηκαν χιλιάδες θέσεις εργασίας, δισεκατομμύρια επενδύσεων και μια ολόκληρη αναπτυξιακή εποχή.
Η Ελλάδα πρέπει να θέσει έναν ξεκάθαρο στόχο: Βιομηχανία στο 15% του ΑΕΠ. Εξαγωγές στο 60% του ΑΕΠ. Επενδύσεις στο 25% του ΑΕΠ. Αυτό δεν είναι ουτοπία. Είναι ο δρόμος που ακολούθησαν χώρες που σήμερα θεωρούμε πρότυπα ανάπτυξης.
Η Ελλάδα δεν είναι μια χώρα χωρίς βιομηχανική παράδοση. Είναι μια χώρα που άφησε την παράδοσή της να ξεθωριάσει. Δεν είναι μια χώρα χωρίς ανθρώπους με ταλέντο. Είναι μια χώρα που δεν τους έδωσε το περιβάλλον να δημιουργήσουν. Δεν είναι μια χώρα χωρίς δυνατότητες. Είναι μια χώρα που δεν αξιοποίησε τις δυνατότητές της.
Τώρα, όμως, δεν πρέπει να αφήσει άλλη ευκαιρία να χαθεί. Η Ευρώπη αλλάζει. Η τεχνολογία αλλάζει. Η γεωπολιτική αλλάζει. Η Ελλάδα πρέπει να αλλάξει μαζί τους. Και να το κάνει με θάρρος, με σχέδιο, με συνέπεια.
Γιατί η βιομηχανία δεν είναι απλώς ένας τομέας της οικονομίας. Είναι η ραχοκοκαλιά της εθνικής ισχύος. Και η ισχύς μιας χώρας δεν χαρίζεται. Χτίζεται.
ΠΗΓΕΣ / ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Ευρωπαϊκή Επιτροπή – EU Industrial Strategy
Eurostat – R&D expenditure statistics
OECD – Science, Technology and Innovation Outlook
ΙΟΒΕ – Ετήσια Έκθεση για τη Βιομηχανία
ΕΛΣΤΑΤ – Δείκτες Βιομηχανικής Παραγωγής
McKinsey Global Institute – The Future of Productivity
World Bank – Manufacturing Value Added Indicators