Το καλοκαίρι δεν τελείωσε, αλλά ένας προσωρινός απολογισμός λέει πολλά:
Για την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ), ο φετινός Ιούλιος ήταν ο θερμότερος που έχει ποτέ καταγραφεί. Το πρόσφατο κύμα καύσωνα άφησε πίσω του πάνω από 1300 θανάτους λόγω ζέστης. Μισό εκατομμύριο εκτάρια έγιναν στάχτη στις πρόσφατες γιγαντιαίες πυρκαγιές (megafires), με άμεσο κόστος 3,1 δισεκατομμύρια ευρώ για 5 χώρες. (Το πραγματικό είναι πολύ μεγαλύτερο λόγω των αγροκτηνοτροφικών και τουριστικών επιπτώσεων).
Αυτή η πραγματικότητα επιβάλλει σοβαρή περισυλλογή για το μετά.
Οι αρνητές της κλιματικής αλλαγής ήδη μιλούν για συμπτώσεις. Πυρκαγιές είχαμε πάντα και οφείλονται σε ανθρώπινες δραστηριότητες, ισχυρίζονται. Αυτό είναι αλήθεια. Αλλά αλήθεια επίσης είναι πως η κλιματική αλλαγή φέρνει ξηρασία, συνεχή θερμοκρασιακή άνοδο που αποδυναμώνει το φυσικό κεφάλαιο, δημιουργεί τα σύννεφα φωτιάς και γιγαντώνει τις πυρκαγιές. Κάνει επίσης τους ακραίους καύσωνες συχνότερους. Οι πυρκαγιές οδηγούν σε φαύλο κύκλο που φουντώνει την κρίση. Η κλιματική κρίση επιταχύνεται και θα μας δαγκώνει πιο βαθειά.
Η ανθρωπότητα αισθάνεται ανήμπορη να αντιδράσει. Το πράσινο κίνημα δεν έχει τη δυναμική των περασμένων χρόνων. Ναι, η Ευρώπη θερμαίνεται ταχύτερα από τον υπόλοιπο πλανήτη. Ναι, οι Μεσογειακές χώρες θα παραδίδονται στις πυρκαγιές συχνότερα από τον Ευρωπαϊκό Βορρά. Αλλά ζούμε σε έναν Νέο Κόσμο. Οι πόλεμοι, οι εξοπλισμοί, η ενεργειακή δίψα, οι διαταραχές στην παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα και οι πρωτοφανείς ανατιμήσεις αγαθών επιβάλλουν άλλες προτεραιότητες.
Η ΕΕ, που είναι ο πρωταθλητής της Πράσινης Ατζέντας, έχει να αντιμετωπίσει και τις επιθέσεις του απρόβλεπτου Προέδρου. Χρειάζεται όχι μόνο όπλα, αλλά και οικονομική ισχύ, δηλαδή τεχνολογία και ανταγωνιστικότητα. Όλα απαιτούν αγορές και επενδύσεις σε τεχνητή νοημοσύνη και καινοτομία. Έτσι, στην αρχή του 2026, οι στόχοι που είχαν τεθεί για μείωση των αερίων του θερμοκηπίου θεωρήθηκαν υπερβολικοί. Η Ε.Ε. άρχισε να συζητά την κατάργηση στόχων και μέτρων.
Ευτυχώς η πραγματικότητα αποδείχθηκε πιο πολύπλοκη από τα σχέδια του απρόβλεπτου Προέδρου.
- Ακόμη και στις ΗΠΑ, οι επενδύσεις σε ανανεώσιμη ενέργεια παρέμειναν διπλάσιες από αυτές σε γεωτρύπανα και εξορύξεις. Επιπλέον, η ραγδαία τεχνολογική εξέλιξη και η πιθανή μαζική παραγωγή μικρών αρθρωτών πυρηνικών αντιδραστήρων άλλαξαν πολύ το ενεργειακό παιχνίδι.
- Ο ΟΗΕ, παρά την προφανή του αποδυνάμωση, υπάρχει ακόμη. Κατάφερε να συγκεντρώσει 60 χώρες για να τεθεί σε ισχύ η Συμφωνία για την Ανοιχτή Θάλασσα, που εφαρμόζει μέτρα προστασίας του κλίματος σε μισό πλανήτη. Η Κίνα έσπευσε να καλύψει το κενό της αποχώρησης των ΗΠΑ. Είναι η πρώτη χώρα στις επενδύσεις σε ανανεώσιμες, προηγείται τεχνολογικά σε δίκτυα και μπαταρίες, ελέγχει την αγορά φωτοβολταϊκών και σπάνιων γαιών. Τώρα διεκδικεί τη γραμματείατηςσύμβασης για την ανοιχτή θάλασσακαι μάλλον θα την πάρει.
- Ο πόλεμος στα στενά του Ορμούζ απέδειξε πως ηεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα, ακυρώνει εξαρχής οποιαδήποτε ιδέα Ευρωπαϊκής ενεργειακής αυτονομίας.
Έτσι η πράσινη σκέψη τελικά αναπτερώθηκε, οι στόχοι της ΕΕ για μείωση των εκπομπών θερμοκηπίου επιβίωσαν με μια χρονική επέκταση περίπου δεκαετίας. Οι σχετικοί πόροι είναι όμως μειωμένοι και πρέπει να διατεθούν στοχευμένα. Αυτά και οι πρόσφατες καταστροφές αναζωπυρώνουν τη συζήτηση για το τι πρέπει να γίνει.
Η λέξη είναι μία: ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ (Resilience). Υπήρχε πάντα στο τραπέζι, αλλά τώρα κυριαρχεί. Αποτυπώνει μια νέα στρατηγική στην αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης, που αποδέχεται πως η αντιμετώπιση καθυστερεί, ενώ οι επιπτώσεις κλιμακώνονται. Οδηγεί σε ένα νέο κλιματικό αφήγημα που ενεργοποιεί ευρύτερες δυνάμεις με άμεσους στόχους. Οι στόχοι της απεξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα και της πλήρους αξιοποίησης της ανανεώσιμης ενέργειας παραμένουν, αλλά προτάσσεται η δράση για αντιμετώπιση των συνεπειών της κρίσης που παρατείνεται.
Ποια είναι, λόγου χάρη, η πολιτική πρόταση για τις γιγαντιαίες πυρκαγιές με βάση τη στρατηγική της ανθεκτικότητας; Είναι η απάντηση που στηρίζεται στην πρόβλεψη και όχι στην εκ των υστέρων αποζημίωση. Διαθέτει σχέδιο αντιμετώπισης φυσικών καταστροφών ανά περιοχή, αλλά δεν είναι αυτή η καρδιά της στρατηγικής. Όπως διατυπώθηκε πρόσφατα, το ζητούμενο δεν είναι πόσες πυρκαγιές θα σβήσουμε, αλλά πόσες θα αποτρέψουμε να εκδηλωθούν.
Η καρδιά λοιπόν της ανθεκτικότητας είναι το σχέδιο πρόληψης βασισμένο στην επιστήμη. Ενδεικτικά περιλαμβάνει: Χρήση AI στην πρόγνωση των καιρικών φαινομένων, τον προσδιορισμό των περιοχών υψηλού κινδύνου και συστήματα προειδοποίησης και αντίδρασης. Προληπτική ενεργητική διαχείριση των δασών και όχι εγκατάλειψή τους. Αντιπυρικές ζώνες, αντιπλημμυρικά φράγματα με χρήση και του φυσικού κεφαλαίου, παρεμβάσεις αποψίλωσης. Διαβούλευση με τις τοπικές κοινωνίες, εισαγωγή στα σχολεία αντίστοιχων θεμάτων, εκπαίδευση, ενεργοποίηση και συνειδητή συμμετοχή των πολιτών. Μέτρα κλιματικής δικαιοσύνης για φτωχότερες περιοχές και οικογένειες με μικρό εισόδημα.
Όσον αφορά την αντιμετώπιση του κόστους των καταστροφών, η πείρα από άλλες χώρες συνιστά και την προσωπική ευθύνη: Υποχρεωτική ασφάλιση κατοικιών σε περιοχές κινδύνου, αλλά και δημιουργία ειδικών ταμείων με συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα για την αξιοποίηση του φυσικού κεφαλαίου (natural climate solutions).
Έχω την εμπειρία μιας εξαιρετικής τέτοιας προσπάθειας στο Cancun στο Μεξικό, όπου η Περιφέρεια, η ξενοδοχειακή ένωση, τα συνδικάτα, οι ασφαλιστικές εταιρείες, περιβαλλοντικές οργανώσεις και δωρητές, συνεργάσθηκαν για τη δημιουργία Ταμείου προστασίας του φυσικού κεφαλαίου των ακτών από τη διάβρωση λόγω της ανόδου της θερμοκρασίας και της στάθμης της θάλασσας. Το αρχικό κεφάλαιο (από δωρητές και δημόσιο) μαζί με την πτώση των ασφαλιστικών επιτοκίων δημιούργησε οικονομική βιωσιμότητα, που ήταν σε θέση να εγγυηθεί αποζημίωση σε περίπτωση καταστροφής.
Με αντίστοιχες πολιτικές, η στρατηγική της κλιματικής ανθεκτικότητας ενεργοποιεί ευρύτερες κοινωνικές δυνάμεις που αντιλαμβάνονται τους κινδύνους, αλλά προτάσσουν τις ευρωπαϊκές και εθνικές ανάγκες. Το πράσινο κίνημα μπορεί να αναζωογονηθεί συγκεντρώνοντας τις προσπάθειες σε στόχους αναγκαίους και ρεαλιστικούς. Απαντά στην πιεστική ανάγκη άμεσης δράσης: Οι συνέπειες της κλιματικής κρίσης γιγαντώνονται και πρέπει να αντιμετωπισθούν τώρα, πριν καούμε όλοι μαζί περιμένοντας τους καλύτερους καιρούς.
Το άρθρο δημοσιεύεται στην εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ 09/08/2026
Πηγή: www.tovima.gr