Μετά από οκτώ χρόνια διακυβέρνησης φθάσαμε στο τέλος της εποχής των προθέσεων, η ελληνική κοινωνία έχει μετατοπιστεί από την αξιολόγηση προθέσεων στην αξιολόγηση αποτελεσμάτων. Η σταθερότητα, άλλοτε ισχυρό πολιτικό κεφάλαιο, σήμερα δεν αρκεί. Οι πολίτες κρίνουν με βάση την ακρίβεια, το διαθέσιμο εισόδημα, την ποιότητα των δημόσιων υπηρεσιών, την αποτελεσματικότητα του κράτους και την αίσθηση ότι η ζωή τους καλυτερεύει.
Αν αυτά δεν βελτιώνονται, η σταθερότητα παύει να είναι πλεονέκτημα και μετατρέπεται σε δομικό μειονέκτημα.
Η φθορά της τρίτης τετραετίας σαν διεθνές φαινόμενο
Η τρίτη συνεχόμενη θητεία είναι ιστορικά δύσκολη σε όλες τις δυτικές δημοκρατίες.
Η κοινωνία κουράζεται, η ανοχή μειώνεται, η κριτική αυξάνεται. Υπάρχουν σχετικά διεθνή παραδείγματα. Παραδείγματα που αντιμετώπισαν θετικά τη φθορά αλλά και παραδείγματα αντίθετα. Η Μέρκελ για παράδειγμα διατήρησε την εμπιστοσύνη με αλλαγές προσώπων και πολιτικών. Η Θάτσερ κέρδισε τρίτη θητεία με ιδεολογική σαφήνεια και οικονομική ανάκαμψη. Ο John Howard που υπήρξε ο δεύτερος μακροβιότερος Πρωθυπουργός στην ιστορία της Αυστραλίας, στόχευσε σε κοινωνικές ομάδες που ένιωθαν παραμελημένες, προώθησε την εφαρμογή του φόρου αγαθών και υπηρεσιών, αυστηροποίησε τη νομοθεσίας για την οπλοκατοχή και εφάρμοσε αυστηρό πλαίσιο προστασίας των θαλάσσιων συνόρων. Από την άλλη μεριά ο Trudeau στον Καναδά αντιμετώπισε φθορά λόγω κόπωσης και σκανδάλων.
Ο κοινός παρονομαστής όμως όλων αυτών είναι ότι η τρίτη θητεία κερδίζεται μόνο όταν η κυβέρνηση αλλάζει η ίδια, όχι όταν ζητά να συνεχίσει όπως πριν.
Όταν μετά από οκτώ χρόνια διακυβέρνησης υπάρχει κοινωνική δυσαρέσκεια και απογοήτευση μπορεί να οδηγήσει σε ανάγκη τιμωρίας. Η συσσωρευμένη δυσαρέσκεια δεν είναι κομματικό φαινόμενο, είναι κοινωνιολογικό.
Οι βασικοί παράγοντες που οδηγούν στη φθορά, είναι η ακρίβεια που «τρώει» το εισόδημα, η αίσθηση ότι το κράτος δεν λειτουργεί όπως πρέπει, η κόπωση από τα ίδια πρόσωπα και το ίδιο αφήγημα, η εντύπωση ότι η επικοινωνία υπερκαλύπτει την ουσία και η αίσθηση ότι κάποιοι ευνοούνται και κάποιοι όχι.
Όλα αυτά μπορούν να δημιουργήσουν ένα συναισθηματικό υπόστρωμα που δεν αντιμετωπίζεται με επικοινωνία, αλλά με πολιτική πράξη.
Η ΔΕΘ σημείο καμπής με ρηξικέλευθες ρεαλιστικές προτάσεις
Για να αλλάξει το κλίμα, απαιτείται μεγάλη κίνηση, όχι μικρές διορθώσεις. Η ΔΕΘ μπορεί να γίνει το σημείο επανεκκίνησης, αν παρουσιαστούν προτάσεις που είναι ταυτόχρονα τολμηρές και ρεαλιστικές.
Προτάσεις που θα μπορούσαν να αλλάξουν το αφήγημα θα ήταν, μια μεγάλη φορολογική απλοποίηση, ενιαία κλίμακα, κατάργηση μικρών φόρων, σταθερό φορολογικό περιβάλλον για 10 χρόνια. Μια ριζική μεταρρύθμιση στην αγορά κατοικίας, που θα έδινε κίνητρα για νέες κατασκευές, περιορισμός βραχυχρόνιας μίσθωσης, ειδικά προγράμματα για νέους. Ένα εθνικό σχέδιο για το διαθέσιμο εισόδημα με στοχευμένες παρεμβάσεις σε ενέργεια, τρόφιμα, μεταφορές. Ένα ψηφιακό κράτος που να ενοποιεί όλες τις υπηρεσίες σε μία πλατφόρμα που θα καταργεί τη φυσική γραφειοκρατία. Ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο με τους νέους που να καθιερώνει μισθολογικά κίνητρα, στήριξη νεοφυών επιχειρήσεων, και προγράμματα κατοικίας. Και τέλος μια μεταρρύθμιση στη λειτουργία του κράτους σε κρίσεις με ενιαίο κέντρο επιχειρήσεων, και επαγγελματικοποίηση πολιτικής προστασίας.
Τέτοιες προτάσεις μπορούν να είναι αξιόπιστες αν είναι μετρήσιμες, έχουν χρονοδιάγραμμα, αφορούν καθημερινά προβλήματα, δεν είναι επικοινωνιακές, αλλά είναι δομικές. Παρόμοιες πολιτικές έχουν εφαρμοστεί επιτυχώς σε άλλες χώρες.
Η αξιοπιστία δεν χτίζεται με υποσχέσεις αλλά με τρία στοιχεία:
Παραδοχή προβλημάτων. Η ειλικρίνεια αυξάνει την εμπιστοσύνη.
Αλλαγή προσώπων. Η ανανέωση δείχνει ότι η κυβέρνηση «ακούει».
Συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα. Ο πολίτης πιστεύει ό,τι μπορεί να μετρήσει.
Η Ελλάδα βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Η κοινωνία δεν ζητά πια σταθερότητα, αλλά βελτίωση της ζωής της. Δεν ζητά λόγια, αλλά αποτελέσματα. Δεν ζητά διαχείριση, αλλά μεταρρύθμιση.
Αν η πολιτική ηγεσία, οποιαδήποτε πολιτική ηγεσία, θέλει να κερδίσει την εμπιστοσύνη των πολιτών, πρέπει να δείξει ότι αλλάζει η ίδια, ότι ακούει, ότι τολμά, ότι σπάει τη ρουτίνα και ότι βλέπει μπροστά.
Η ΔΕΘ μπορεί να γίνει η στιγμή που η χώρα αφήνει πίσω την κόπωση και ξαναβρίσκει την αυτοπεποίθησή. Αρκεί οι προτάσεις να μην είναι απλώς ανακοινώσεις, αλλά δεσμεύσεις αλλαγής.
Η κοινωνία είναι έτοιμη. Το ερώτημα είναι αν είναι έτοιμη και η πολιτική τάξη.
ΠΗΓΕΣ / ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Stan Greenberg, Dispatches from the War Room
Pippa Norris, Critical Citizens: Global Support for Democratic Governance
Francis Fukuyama, Political Order and Political Decay
OECD Economic Surveys – Greece (2023–2024)
IMF Country Report – Greece (2024)
Eurostat – Inflation & Disposable Income Indicators (2022–2024)
World Bank – Governance Indicators