Βασικό χαρακτηριστικό των σύγχρονων κοινωνιών είναι η μαζοποίηση, στο πλαίσιο της οποίας οι πολίτες δεν ενεργοποιούν την προσωπική τους κριτική σκέψη στην διαμόρφωση απόψεων και πολιτικής στάσης και δεν λειτουργούν ως ατομικά και συλλογικά υποκείμενα, αλλά υιοθετούν παθητικά τις ιδέες, τις αξίες και τις συμπεριφορές μιας αδιαμόρφωτης μάζας και σε μεγάλο βαθμό αποκτούν νοοτροπία «αγέλης».
Πολύ σημαντικό ρόλο στην οικοδόμηση συνθηκών μαζοποίησης στις κοινωνίες παίζει εκτός από το σύστημα κοινωνικής οργάνωσης και λειτουργίας και ο χώρος της πολιτικής, ο οποίος πλέον σε μεγάλο βαθμό δεν υπηρετεί το κοινωνικό και το ανθρώπινο συμφέρον αλλά το συστημικό (λειτουργικότητα και οικονομική απόδοση των κοινωνικών συστημάτων) και το ατομικό με σημείο αναφοράς τα lobby στους διάφορους τομείς κοινωνικής δραστηριοποίησης.
Συγκεκριμένα οι παράμετροι, που οδηγούν τις κοινωνίες σε συνθήκες μαζοποίησης και ανάλογη πολιτική λειτουργία είναι πολυεπίπεδοι και καταγράφονται σε πολλούς τομείς. Καθοριστικό ρόλο παίζει η πληθυσμιακή υπερσυγκέντρωση σε μεγάλα αστικά κέντρα με εκατομμύρια κατοίκους, που διαμένουν σε διαμερίσματα σε πολυκατοικίες, χωρίς να αναπτύσσονται κοινωνικές σχέσεις μεταξύ τους, ενώ οι δρόμοι πλέον δεν προσφέρονται για να παίζουν και να οικοδομούν φιλικές σχέσεις τα παιδιά, όπως γινόταν στις παλιές γειτονιές (π.χ. τις 10ετίες του 1950 και 1960), λόγω της επιβάρυνσης τους με την κυκλοφορία των αυτοκινήτων.
Με αυτά τα δεδομένα τα παιδιά δεν κοινωνικοποιούνται στο πλαίσιο της δραστηριοποίησης τους στην «γειτονιά» με φυσικό τρόπο, δηλαδή με την ανάπτυξη διαπροσωπικών επαφών και δράσεις, οι οποίες συμβάλλουν στην οικοδόμηση φιλικών σχέσεων με προώθηση παράλληλα της ενσυναίσθησης (της ικανότητας και βούλησης να «μπαίνουν στην θέση των συνομηλίκων» και να τους καταλαβαίνουν).
Οι κοινωνικές επαφές στην σύγχρονη εποχή γίνονται κυρίως με την χρήση της ψηφιακής τεχνολογίας και στηρίζονται στην εικονική παρουσίαση της πραγματικότητας. Αυτές οι συνθήκες διευκολύνουν την καλλιέργεια προτύπων με σημείο αναφοράς την οπτική της κοινωνίας του θεάματος (το θέαμα προσδίδει νόημα στην ζωή και διασφαλίζει την επιβολή στην κοινωνική δραστηριοποίηση) με αποτέλεσμα την μη προώθηση της κοινωνικής συνοχής.
Επίσης στο πλαίσιο της μαζοποίησης των κοινωνιών δεν αναπτύσσεται κοινωνική συνείδηση, ούτε καλλιεργείται η οπτική της κοινωνικής ευθύνης στους πολίτες, αλλά προωθείται ο ατομικισμός και ο υλικός ευδαιμονισμός στο ατομικό επίπεδο, ακόμη και αν οι συνάνθρωποι και συμπολίτες αναγκάζονται να ζουν σε συνθήκες φτώχειας και κοινωνικής περιθωριοποίησης.
Είναι επίσης σημαντικό, ότι δεν είναι τυχαία η αύξηση της νεανικής βίας ακόμη και σε ανηλίκους. Δεν παράγονται πλέον συνεκτικές αξίες στις τοπικές κοινωνίες, οι οποίες ανταποκρίνονται στις ανάγκες της συμβίωσης των ανθρώπων σε αυτές.
Πρέπει δε να επισημανθεί, ότι πολύ σημαντικό ρόλο στην μαζοποίηση των κοινωνιών και στην οικοδόμηση ανάλογης λειτουργίας των πολιτών παίζουν τα εικονικά Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, όπως οι τηλεοπτικοί σταθμοί, τα οποία διοχετεύουν μαζικά τα πρότυπα της κοινωνίας του θεάματος και του μονοδιάστατου καταναλωτισμού με τις διαφημίσεις. Συνδυαστικά συμπορεύονται και τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης με την ανάδειξη της εικόνας (ή αλλιώς του θεάματος) σε κύριο επικοινωνιακό μέσο, το οποίο διαμορφώνει μια πλασματική πραγματικότητα και διευκολύνει την χειραγώγηση των «καταναλωτών» της.
Ουσιαστικά όλες αυτές οι παράμετροι των συνθηκών μαζοποίησης διαμορφώνουν τις προϋποθέσεις για την σταδιακή διαφοροποίηση των ποιοτικών χαρακτηριστικών του σύγχρονου ανθρώπου με την εργαλειοποίηση του για την προώθηση των σχεδιασμών της πορείας προς το μέλλον, οι οποίοι όμως δεν συμπορεύονται με το κοινωνικό και το ανθρώπινο συμφέρον.
Οι επιπτώσεις δε στην πολιτική λειτουργία είναι πολύ αρνητικές. Για παράδειγμα η οπτική της κοινωνίας του θεάματος αξιοποιείται από το πολιτικό σύστημα στο επικοινωνιακό πεδίο. Αυτό όμως έχει ως αποτέλεσμα την προώθηση της λειτουργίας των πολιτών ως θεατών και καταναλωτών μηνυμάτων με εξιδανικευτικό και φαντασιακό φορτίο σε σχέση με τις συνθήκες στο μέλλον και όχι ως ατομικών και συλλογικών υποκειμένων για την διαμόρφωση πολιτικής άποψης και στάσης με την αξιοποίηση της ορθολογικής σκέψης.
Με αυτά τα δεδομένα βέβαια η δημοκρατική λειτουργία αποδυναμώνεται και αποκτά καθαρά τυπικά χαρακτηριστικά με την μετατροπή της σε διαδικασία εκλογής διαχειριστών κυβερνητικής εξουσίας χωρίς να εκφράζεται και να πραγματώνεται το κοινωνικό συμφέρον.
Όταν όμως η δημοκρατική λειτουργία μετατρέπεται μόνο σε εκλογική διαδικασία, σταδιακά δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για την εμφάνιση και μη δημοκρατικών πολιτικών «σχημάτων», τα οποία επενδύουν στην αξιοποίηση των κοινωνικών ανισοτήτων για την ανάληψη της κυβερνητικής εξουσίας επενδύοντας επικοινωνιακά στην εξιδανίκευση του μέλλοντος και σε φαντασιώσεις ως προς την ατομική υλική ευημερία.
Παράλληλα οι πολίτες χάνουν την εμπιστοσύνη τους στην πολιτική και στην δημοκρατική λειτουργία ως μέσων για την διαχείριση της πραγματικότητας με σημείο αναφοράς την κοινωνική ευημερία σε συνεκτικές συνθήκες με κοινωνική δικαιοσύνη και ίσες ευκαιρίες για όλους. Η συνεχής μείωση της συμμετοχής των πολιτών σε εκλογικές διαδικασίες για την ανάληψη της ευθύνης διακυβέρνησης της χώρας το επιβεβαιώνει. Στις τελευταίες εκλογές συμμετείχε μόνο το 40% περίπου του εκλογικού σώματος. Η κοινωνική πλειοψηφία δεν εκφράζεται πλέον στην Βουλή ούτε και στην κυβέρνηση.
Όσο δε προχωρούμε προς το μέλλον σε συνθήκες κοινωνικής μαζοποίησης, η δημοκρατική λειτουργία και η κοινωνική συνοχή θα συρρικνώνονται, ενώ παράλληλα θα αυξάνεται ο κίνδυνος αποσταθεροποίησης και μετάβασης σε μη ελεγχόμενη πραγματικότητα από τους πολίτες, οι οποίοι αναγκάζονται να λειτουργούν ως θεατές σε κοινωνικό μόρφωμα με χαρακτηριστικά «αγέλης».
Ελπίδα για «αλλαγή πλεύσης» θα μπορούσε να δώσει η ανάληψη της ευθύνης από την έστω και μη ανεπτυγμένη επαρκώς κοινωνία πολιτών σε λειτουργικό χρόνο. Δεν είναι βέβαια εύκολο στην σύγχρονη πολύπλοκη και με μεγάλη ταχύτητα εξελισσόμενη πραγματικότητα, στο πλαίσιο της οποίας οι πολίτες δεν διαλέγονται ως συλλογικό υποκείμενο στις τοπικές κοινωνίες και πολύ περισσότερο σε πολύπλοκες συνθήκες παγκοσμιοποίησης.