Η ψηφιακή και η πράσινη ενεργειακή μετάβαση, που χαρακτηρίζουν την ανατέλλουσα νέα εποχή, χρειάζονται πολλά υλικά με στρατηγική σημασία (ΥΣΣ). Τουλάχιστον 35 χημικά στοιχεία, από τα 92 του περιοδικού συστήματος είναι ΥΣΣ, απαραίτητα για ανεμογεννήτριες, φωτοβολταϊκά, μπαταρίες, πράσινο υδρογόνο, έξυπνα ηλεκτρικά δίκτυα, κινητά τηλέφωνα, υπολογιστές, ηλεκτρικά αυτοκίνητα κλπ. Μερικά, όπως χαλκός, σίδηρος, πυρίτιο και αλουμίνιο, είναι κοινά υλικά που αποτελούν την βάση των νέων κατασκευών, ενώ πολλά είναι σχετικά σπάνια, όπως γάλλιο, γερμάνιο, δυσπρόσιο, κοβάλτιο, λίθιο, νεοδύμιο, τελλούριο κ.α. Επειδή η γεωλογική κατανομή των ΥΣΣ είναι ανομοιόμορφη, οι δυνατότητες εξόρυξης συγκεντρώνονται σε λίγες χώρες, κυρίως σε Κίνα και Αφρική. Αποτέλεσμα, σχεδόν μονοπωλιακές καταστάσεις και σημαντικοί κίνδυνοι εξάρτησης για τις χώρες της Δύσης.
Ωστόσο, η εξόρυξη πρώτων υλών δεν είναι ο μόνος τρόπος. Υπάρχουν σήμερα μεγάλες τεχνολογικές δυνατότητες για ανακύκλωση και ανάκτηση από απόβλητα, ήτοι μετατροπή μη ανανεώσιμων πόρων σε ανανεώσιμους. Προηγμένες έρευνες σε υδρομεταλλουργία πιθανώς θα οδηγήσουν σε διεργασίες διαχωρισμού ΥΣΣ από απόβλητα με καθαρότητα άνω του 99%. Τα ηλεκτρονικά απόβλητα αφθονούν και αυξάνονται κατά τουλάχιστον 10% τον χρόνο, συνιστώντας την ταχύτερα αυξανόμενη κατηγορία απορριμμάτων στον πλανήτη. Μόνον ο αριθμός άχρηστων τηλεφώνων που έχουν πεταχτεί φθάνει στην Ευρώπη τα 700 εκατομμύρια. Ωστόσο, προς το παρόν, λιγότερο από το 9% των παγκοσμίως χρησιμοποιημένων πρώτων υλών ξαναχρησιμοποιείται, ενώ πάνω από 90% θάβονται σε οργανωμένους και ανεξέλεγκτους χώρους ταφής ή απλώς πετιούνται στο περιβάλλον. Μεγάλη ελληνική βιομηχανία σχεδιάζει να παράγει γάλλιο και άλλα ΥΣΣ από παλιά μεταλλουργικά απόβλητα βωξίτη, με την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και σε συνεργασία με αμερικανικές εταιρείες υψηλής τεχνολογίας. Σταδιακά, η αξιοποίηση αποβλήτων, που εθεωρείτο απλώς μια συμπαθής εκκεντρικότητα των οικολόγων, γίνεται επιτακτική προτεραιότητα βιομηχανικής ανάπτυξης, ώστε να μειωθεί η εξάρτηση από μακρινές εξορύξεις.
Μερικοί προβλέπουν πως η νέα εποχή θα σκοντάψει σε εξάντληση κάποιων από τα ΥΣΣ. Ο φόβος ότι η πρόοδος θα προσκρούσει σε έλλειψη φυσικών πόρων βασανίζει μέρος της Δυτικής διανόησης επί 200 χρόνια, από την εποχή του Μάλθους. Αν και έχει επανειλημμένως διαψευσθεί από την πραγματικότητα, ο μαλθουσιανός πεσιμισμός επιμένει. Αγνοεί την επινοητικότητα του ανθρώπου, την αξιοποίηση της λογικής με θεμελιώδεις παραμέτρους την επιστήμη, την τεχνολογία και την καινοτομία. Σε αντίθεση με προβλέψεις περί παρακμής της, η Δύση μετά το Μεσαίωνα ακολουθεί αδιάκοπη τροχιά προόδου, η οποία βέβαια υπόκειται σε κριτική, αναθεωρήσεις και βελτιώσεις, με πνεύμα μεταρρυθμίσεων, συμβιβασμών και ανεκτικότητας, με διαρκή εκσυγχρονισμό θεσμών και καταστάσεων, στο πλαίσιο του νεωτερικού κληροδοτήματος.
Στην σημερινή φάση της νεωτερικότητας, η πρόοδος συμπίπτει με την πράσινη ενεργειακή και την ψηφιακή μετάβαση. Το φαινομενικό αδιέξοδο, λόγω εξάντλησης των πόρων, μπορεί να ξεπερασθεί με διεργασίες ανακύκλωσης και ανάκτησης, ακολουθώντας διαρκείς αναπροσαρμογές που είναι η ουσία των νεωτερικών κοινωνιών. Η μετάβαση είναι αναγκαία και εφικτή. Οι απαντήσεις στα μαλθουσιανά αδιέξοδα βρίσκονται στην κινητοποίηση της βιομηχανίας για ανάκτηση ΥΣΣ από απόβλητα και χωματερές και για προώθηση της κατασκευής ανακυκλώσιμων προϊόντων. Επιπλέον, στην ενεργοποίηση των πολιτών για διαλογή των απορριμμάτων στην πηγή και για πίεση προς την κατεύθυνση μεγιστοποίησης της ανακύκλωσης.
Πηγή: www.tanea.gr